സദൃശം ചേഷ്ടതേ സ്വസ്യാഃ പ്രകൃതേര്ജ്ഞാനവാനപി । പ്രകൃതിം യാന്തി ഭൂതാനി നിഗ്രഹഃ കിം കരിഷ്യതി
ഏതു ജ്ഞാനിയാണെങ്കിലും, അവന്റെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ചാണ് അവന് പെരുമാറുന്നത്. എല്ലാ ജീവികളും തങ്ങളുടെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ചാണ് നടക്കുന്നത്. നിയന്ത്രണം കൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം?
ഇന്ദ്രിയസ്യേന്ദ്രിയസ്യാര്ഥേ രാഗദ്വേഷൌ വ്യവസ്ഥിതൌ । തയോര്ന വശമാഗച്ഛേത്തൌ ഹ്യസ്യ പരിപന്ഥിനൌ
പ്രത്യേകമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങള്ക്ക് അതിന്റെ വിഷയങ്ങളില് ആസക്തിയും ദ്വേഷവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. അവയുടെ അടിമയാകരുത്, കാരണം അവ വഴിയില് തടസ്സങ്ങളാണ്.
ശ്രേയാന്സ്വധര്മോ വിഗുണഃ പരധര്മാത്സ്വനുഷ്ഠിതാത് । സ്വധര്മേ നിധനം ശ്രേയഃ പരധര്മോ ഭയാവഹഃ
സ്വന്തം കര്ത്തവ്യം, അതില് കുറവുണ്ടെങ്കിലും, മറ്റൊരാളുടെ കര്ത്തവ്യം നല്ല രീതിയില് ചെയ്തതിനെക്കാള് ഉത്തമമാണ്. സ്വധര്മത്തില് മരണമുണ്ടായാലും അതാണ് നല്ലത്; പരധര്മം ഭയമാണ് നല്കുന്നത്.
അഥ കേന പ്രയുക്തോഽയം പാപം ചരതി പൂരുഷഃ। അനിച്ഛന്നപി വാര്ഷ്ണേയ ബലാദിവ നിയോജിതഃ
വൃഷ്ണിവംശജനായ അര്ജുനാ, മനസ്സില് ആഗ്രഹമില്ലാതിരുന്നാലും, ആരെയാണ് ഒരു മനുഷ്യന് പാപം ചെയ്യാന് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത്? അവന് ബലാത്സംഗം ചെയ്യപ്പെടുന്നവനുപോലെയല്ലേ?
കാമ ഏഷ ക്രോധ ഏഷ രജോഗുണസമുദ്ഭവഃ । മഹാശനോ മഹാപാപ്മാ വിദ്ധ്യേനമിഹ വൈരിണമ്
അത് ആഗ്രഹമാണ്, അതാണ് കോപം, രാജോഗുണത്തില് നിന്നു ജനിച്ചവ. അതാണ് വലിയ ദോഷവും, വലിയ പാപവും, ഇവിടെ ഏറ്റവും വലിയ ശത്രുവും.
ധൂമേനാവ്രിയതേ വഹ്നിര്യഥാഽഽദര്ശോ മലേന ച। യഥോല്ബേനാവൃതോ ഗര്ഭസ്തഥാ തേനേദമാവൃതമ്
അഗ്നി പുകകൊണ്ട് മറയുന്നതുപോലെയും, കണ്ണാടി പൊടിയാല് മങ്ങിയതുപോലെയും, ഗര്ഭം ഗര്ഭാശയത്തില് മറയുന്നതുപോലെയും, അതു കൊണ്ട് ഈ ജ്ഞാനം മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ആവൃതം ജ്ഞാനമേതേന ജ്ഞാനിനോ നിത്യവൈരിണാ । കാമരൂപേണ കൌന്തേയ ദുഷ്പൂരേണാനലേന ച
കുന്തിപുത്രാ, ജ്ഞാനികള്ക്കു ശത്രുവായ ഈ ആഗ്രഹം ജ്ഞാനത്തെ മറയ്ക്കുന്നു. തീപോലും തൃപ്തരാകാത്ത ആഗ്രഹരൂപം ധരിച്ചിരിക്കുന്നവന് തന്നെയാണ് അത്.
ഇന്ദ്രിയാണി മനോ ബുദ്ധിരസ്യാധിഷ്ഠാനമുച്യതേ । ഏതൈര്വിമോഹയത്യേഷ ജ്ഞാനമാവൃത്ത്യ ദേഹിനമ്
ഇന്ദ്രിയങ്ങള്, മനസ്, ബുദ്ധി — ഇവയാണ് അതിന്റെ ആസ്ഥാനം എന്ന് പറയുന്നു. ഇവയിലൂടെ, ഈ ആഗ്രഹം ജ്ഞാനത്തെ മറച്ച്, ശരീരധാരിയെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു.
തസ്മാത്ത്വമിന്ദ്രിയാണ്യാദൌ നിയമ്യ ഭരതര്ഷഭ । പാപ്മാനം പ്രജഹി ഹ്യേനം ജ്ഞാനവിജ്ഞാനനാശനമ്
അതുകൊണ്ട്, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, ആദ്യം ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച്, ജ്ഞാനവും വിവേകവും നശിപ്പിക്കുന്ന ഈ പാപിയെ നശിപ്പിക്കണം.
ഇന്ദ്രിയാമി പരാണ്യാഹുരിന്ദ്രിയേഭ്യഃ പരം മനഃ । മനസസ്തു പരാ ബുദ്ധിര്യോ ബുദ്ധേഃ പരതസ്തു സഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങള് മനസ്സിനെക്കാള് താഴെയാണ് എന്ന് പറയുന്നു. മനസ്സ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെക്കാള് ഉന്നതമാണ്. ബുദ്ധി മനസ്സിനെക്കാള് ഉന്നതമാണ്. ബുദ്ധിയെക്കാള് ഉന്നതമായത് അവനാണ്.
ഏവം ബുദ്ധേഃ പരം ബുദ്ധാഃ സംസ്തഭ്യാത്മാനമാത്മനാ । ജഹി ശത്രും മഹാബാഹോ കാമരൂപം ദുരാസദമ്
ഇങ്ങനെ, ബുദ്ധിയെക്കാള് ഉന്നതമായതിനെ മനസ്സിലാക്കി, ആത്മാവിനെ ആത്മാവുകൊണ്ട് സ്ഥിരമാക്കുക. മഹാബാഹുവായവനേ, ജയിക്കാന് കഠിനമായ ആ ആഗ്രഹരൂപിയായ ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കൂ.
ഇമം വിവസ്വതേ യോഗം പ്രോക്തവാനഹമവ്യയമ് । വിവസ്വാന്മനവേ പ്രാഹ മനുരിക്ഷ്വാകവേഽബ്രവീത്
ഞാന് ഈ ശാശ്വതമായ യോഗം ആദ്യം വിവസ്വാനെ പഠിപ്പിച്ചു. വിവസ്വാന് മനുവിനെയും, മനു ഇക്ഷ്വാകുവിനെയും പഠിപ്പിച്ചു.
ഏവം പരമ്പരാപ്രാപ്തമിമം രാജര്ഷയോഽവിദുഃ । സ കാലേനേഹ മഹതാ യോഗോ നഷ്ടഃ പരംതപ
ഇങ്ങനെ പാരമ്പര്യമായി ലഭിച്ച ഈ യോഗം രാജർഷിമാര് അറിഞ്ഞിരുന്നു. പക്ഷേ, കാലക്രമേണ ഈ യോഗം ഇവിടെ നഷ്ടപ്പെട്ടു.
സ ഏവായം മയാ തേഽദ്യ യോഗഃ പ്രോക്തഃ പുരാതനഃ । ഭക്തോഽസി മേ സഖാ ചേതി രഹസ്യം ഹ്യേതദുത്തമമ്
അത് തന്നെയുള്ള ഈ പുരാതനയോഗം ഇന്നെനിക്ക് നിന്നോട് പഠിപ്പിച്ചു. നീ എന്റെ ഭക്തനും സ്നേഹിതനുമാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് ഈ പരമരഹസ്യം നിന്നോട് പറഞ്ഞത്.
അപരം ഭവതോ ജന്മ പരം ജന്മ വിവസ്വതഃ। കഥമേതദ്വിജാനീയാം ത്വമാദൌ പ്രോക്തവാനിതി
നിന്റെ ജനനം പിന്നീട്, വിവസ്വാന്റെത് മുമ്പ്. എങ്ങനെ നീ ആദ്യം ഇതു പഠിപ്പിച്ചു എന്ന് ഞാന് മനസ്സിലാക്കണം?
ബഹൂനി മേ വ്യതീതാനി ജന്മാനി തവ ചാര്ജുന । താന്യഹം വേദ സര്വാണി ന ത്വം വേത്ഥ പരംതപ
അര്ജുനാ, എനിക്ക് പല ജന്മങ്ങളും കഴിഞ്ഞു, നിനക്കും അതുപോലെ. അവയെല്ലാം ഞാന് ഓര്ക്കുന്നു, പക്ഷേ നീ ഓര്ക്കുന്നില്ല.
അജോഽപി സന്നവ്യയാത്മാ ഭൂതാനാമീശ്വരോഽപി സന് । പ്രകൃതിം സ്വാമധിഷ്ഠായ സംഭവാമ്യാത്മമായയാ
ജനനം ഇല്ലാത്തവനും, അക്ഷരസ്വഭാവമുള്ളവനും, എല്ലാ ജീവികളുടെയും അധിപനുമെങ്കിലും, എന്റെ സ്വഭാവത്തില് നിലകൊണ്ട്, എന്റെ മായയാല് ഞാന് ജനിക്കുന്നു.
യദാ യദാ ഹി ധര്മസ്യ ഗ്ലാനിര്ഭവതി ഭാരത। അഭ്യുത്ഥാനമധര്മസ്യ തദാഽഽത്മാനം സൃജാമ്യഹമ്
ഭാരതാ, ധര്മ്മം ക്ഷയിക്കുകയും അധര്മ്മം ഉയര്ന്നുവരികയും ചെയ്യുന്നപ്പോഴെല്ലാം, അപ്പോള് ഞാന് സ്വയം അവതരിക്കുന്നു.
പരിത്രാണായ സാധൂനാം വിനാശായ ച ദുഷ്കൃതാമ്। ധര്മസംസ്ഥാപനാര്ഥായ സംഭവാമി യുഗേ യുഗേ
നന്മയുള്ളവരെ രക്ഷിക്കാനും, ദുഷ്ടന്മാരെ നശിപ്പിക്കാനും, ധർമ്മം നിലനിറുത്താനും, ഞാൻ ഓരോ കാലത്തും ജനിക്കുന്നു.
ജന്മ കര്മ ച മേ ദിവ്യമേവം യോ വേത്തി തത്ത്വതഃ । ത്യക്ത്വാ ദേഹം പുനര്ജന്മ നൈതി മാമേതി സോഽര്ജുന
എന്റെ ജനനവും പ്രവർത്തികളും ദിവ്യമാണെന്ന് ആരെങ്കിലും യഥാർത്ഥത്തിൽ മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, അവൻ ശരീരം വിട്ടശേഷം വീണ്ടും ജനിക്കേണ്ടി വരില്ല; അവൻ എന്നിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്, അർജുനാ.
വീതരാഗഭയക്രോധാ മന്മയാ മാമുപാശ്രിതാഃ । ബഹവോ ജ്ഞാനതപസാ പൂതാ മദ്ഭാവമാഗതാഃ
രാഗം, ഭയം, കോപം എന്നിവ വിട്ട്, എന്നിൽ മനസ്സും ആശ്രയവും വെച്ച്, ജ്ഞാനത്തിന്റെ തപസ്സിലൂടെ ശുദ്ധരായി, അനേകർ എന്റെ സ്ഥിതിയിൽ എത്തിച്ചേർന്നിട്ടുണ്ട്.
യേ യഥാ മാം പ്രപദ്യന്തേ താംസ്തഥൈവ ഭജാമ്യഹമ് । മമ വര്ത്മാനുവര്തന്തേ മനുഷ്യാഃ പാര്ഥ സര്വശഃ
എന്നെ എങ്ങനെയാണോ ആളുകൾ സമീപിക്കുന്നത്, അതേ വിധത്തിലാണ് ഞാൻ അവരെ അനുഗ്രഹിക്കുന്നത്. പാർത്ഥാ, എല്ലാവരും എങ്ങനെ വേണമെങ്കിലും എന്റെ വഴി തന്നെയാണ് പിന്തുടരുന്നത്.
കാങ്ക്ഷന്തഃ കര്മണാം സിദ്ധിം യജന്ത ഇഹ ദേവതാഃ । ക്ഷിപ്രം ഹി മാനുഷേ ലോകേ സിദ്ധിര്ഭവതി കര്മജാ
പ്രവൃത്തിയിൽ വിജയമെന്നാഗ്രഹിച്ച്, ഇവിടെയുള്ളവർ ദേവതകളെ ആരാധിക്കുന്നു; മനുഷ്യലോകത്ത് പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലം വേഗത്തിൽ ലഭിക്കുമല്ലോ.
ചാതുര്വര്ണ്യം മയാ സൃഷ്ടം ഗുണകര്മവിഭാഗശഃ । തസ്യ കര്താരമപി മാം വിദ്ധ്യകര്താരമവ്യയമ്
ഗുണവും പ്രവൃത്തിയും അനുസരിച്ച് ഞാൻ നാലു വർണ്ണങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു; എങ്കിലും അതിന്റെ സ്രഷ്ടാവായ എനിക്ക് പ്രവർത്തനബന്ധമില്ല, ഞാൻ അക്ഷരനാണ് എന്ന് അറിയണം.
ന മാം കര്മാണി ലിമ്പന്തി ന മേ കര്മഫലേ സ്പൃഹാ । ഇതി മാം യോഽഭിജാനാതി കര്മഭിര്ന സ ബധ്യതേ
പ്രവൃത്തികൾ എന്നെ ബാധിക്കില്ല, അതിന്റെ ഫലത്തിൽ എനിക്ക് ആഗ്രഹമില്ല; ഇങ്ങനെ എന്നെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നവൻ പ്രവൃത്തികളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
ഏവം ജ്ഞാത്വാ കൃതം കര്മ പൂര്വൈരപി മുമുക്ഷുഭിഃ । കുരു കര്മൈവ തസ്മാത്ത്വം പൂര്വൈഃ പൂര്വതരം കൃതമ്
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞുകൊണ്ട്, പഴയ മോക്ഷാർത്ഥികൾ പോലും പ്രവൃത്തി ചെയ്തിരുന്നു; അതുകൊണ്ട് നീയും മുൻകാലത്തുള്ളവരെ പോലെ പ്രവൃത്തി ചെയ്യണം.
കിം കര്മ കിമകര്മേതി കവയോഽപ്യത്ര മോഹിതാഃ । തത്തേ കര്മ പ്രവക്ഷ്യാമി യജ്ജ്ഞാത്വാ മോക്ഷ്യസേഽശുഭാത്
എന്താണ് പ്രവൃത്തി, എന്താണ് അപ്രവൃത്തി എന്നതിൽ പണ്ഡിതന്മാരും സംശയപ്പെടാറുണ്ട്; അതിനാൽ, നീ ദോഷങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകാൻ അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട പ്രവൃത്തി ഞാൻ നിന്നോട് വിശദീകരിക്കാം.
കര്മണോ ഹ്യപി ബോദ്ധവ്യം ബോദ്ധവ്യം ച വികര്മണഃ । അകര്മണശ്ച ബോദ്ധവ്യം ഗഹനാ കര്മണോ ഗതിഃ
പ്രവൃത്തിയും, തെറ്റായ പ്രവൃത്തിയും, അപ്രവൃത്തിയും മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്; പ്രവൃത്തിയുടെ വഴി വളരെ ഗഹനമാണ്.
കര്മണ്യകര്മ യഃ പശ്യേദകര്മണി ച കര്മ യഃ । സ ബുദ്ധിമാന്മനുഷ്യേഷു സ യുക്തഃ കൃത്സ്നകര്മകൃത്
പ്രവൃത്തിയിൽ അപ്രവൃത്തിയും, അപ്രവൃത്തിയിൽ പ്രവൃത്തിയും കാണുന്നവൻ മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ബുദ്ധിമാനാണ്; അവൻ യുക്തനാണ്, എല്ലാപ്രവൃത്തികളും ചെയ്യുന്നവനാണ്.
യസ്യ സര്വേ സമാരമ്ഭാഃ കാമസംകല്പവര്ജിതാഃ । ജ്ഞാനാഗ്നിദഗ്ധകര്മാണം തമാഹുഃ പണ്ഡിതം ബുധാഃ
ആരുടെയും എല്ലാ പ്രവർത്തികളും ആഗ്രഹവും ഉദ്ദേശവും വിട്ടതാണെങ്കിൽ, ജ്ഞാനത്തിന്റെ അഗ്നിയിൽ പ്രവൃത്തികൾ ദഹിച്ചവനെയാണ് പണ്ഡിതന്മാർ ജ്ഞാനി എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.