യദി ഹ്യഹം ന വര്തേയം ജാതു കര്മണ്യതന്ദ്രിതഃ । മമ വര്ത്മാനുവര്തന്തേ മനുഷ്യാഃ പാര്ഥ സര്വശഃ
ഞാന് കര്മ്മത്തില് ശ്രദ്ധയോടെ എപ്പോഴും ഏര്പ്പെടുന്നില്ലെങ്കില്, ഹേ പാര്ത്ഥ, മനുഷ്യര് പൂര്ണമായി എന്റെ വഴിയാണ് പിന്തുടരുക.
ഉത്സീദേയുരിമേ ലോകാ ന കുര്യാം കര്മ ചേദഹമ് । സംകരസ്യ ച കര്താ സ്യാമുപഹന്യാമിമാഃ പ്രജാഃ
ഞാന് കര്മ്മം ചെയ്യാതിരുന്നാല് ഈ ലോകങ്ങള് നശിക്കും. അങ്ങനെ ചെയ്താല് കലഹത്തിന് കാരണവും ഈ സൃഷ്ടിയെ നശിപ്പിക്കുന്നവനും ആകും.
സക്താഃ കര്മണ്യവിദ്വാംസോ യഥാ കുര്വന്തി ഭാരത । കുര്യാദ്വിദ്വാംസ്തഥാഽസക്തശ്ചികീര്ഷുര്ലോകസംഗ്രഹമ്
ഭാരത, അജ്ഞാനികള് കര്മ്മത്തില് ആസ്വാദനത്തോടെ ചെയ്യുന്നതുപോലെ, ജ്ഞാനികള് ലോകം നിലനില്ക്കാന് ആഗ്രഹിച്ച് ആസ്വാദനമില്ലാതെ കര്മ്മം ചെയ്യണം.
ന ബുദ്ധിഭേദം ജനയേദജ്ഞാനാം കര്മസങ്ഗിനാമ് । ജോഷയേത്സര്വകര്മാണി വിദ്വാന്യുക്തഃ സമാചരന്
ജ്ഞാനികള് കര്മ്മത്തില് ആസ്വാദനം ഉള്ള അജ്ഞാനികളുടെ മനസ്സിനെ കലക്കരുത്. അത്തരം ജ്ഞാനികള് സ്വയം കര്മ്മം ചെയ്ത് അവരെ കര്മ്മത്തിലേക്ക് പ്രേരിപ്പിക്കണം.
പ്രകൃതേഃ ക്രിയമാണാനി ഗുണൈഃ കര്മാണി സര്വശഃ। അഹങ്കാരവിമൂഢാത്മാ കര്താഹമിതി മന്യതേ
പ്രകൃതിയുടെ ഗുണങ്ങള് കൊണ്ടാണ് എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും നടക്കുന്നത്. എന്നാല് അഹങ്കാരത്തില് മയങ്ങുന്നവന് 'ഞാനാണ് ചെയ്യുന്നത്' എന്ന് കരുതുന്നു.
തത്ത്വവിത്തു മഹാബാഹോ ഗുണകര്മവിഭാഗയോഃ । ഗുണാ ഗുണേഷു വര്തന്ത ഇതി മത്വാ ന സഞ്ജതേ
ഹേ മഹാബാഹു, ഗുണങ്ങളും കര്മ്മങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം അറിയുന്ന ജ്ഞാനി, ഗുണങ്ങള് ഗുണങ്ങളില് തന്നെ പ്രവര്ത്തിക്കുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ആകര്ഷണമില്ലാതെ ഇരിക്കുന്നു.
പ്രകൃതേര്ഗുണസംമൂഢാഃ സഞ്ജന്തേ ഗുണകര്മസു। താനകൃത്സ്നവിദോ മന്ദാന്കൃത്സ്നവിന്ന വിചാലയേത്
പ്രകൃതിയുടെ ഗുണങ്ങളില് മയങ്ങുന്നവര് ഗുണങ്ങളുടെ കര്മ്മങ്ങളില് ആസ്വാദനം കാണുന്നു. എന്നാല് മുഴുവന് അറിവുള്ളവര് അജ്ഞാനികളായവരെ കലക്കരുത്.
മയി സര്വാണി കര്മാണി സംന്യസ്യാധ്യാത്മചേതസാ । നിരാശീര്നിര്മമോ ഭൂത്വാ യുധ്യസ്വ വിഗതജ്വരഃ
എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും എന്റെ അടുക്കല് സമര്പ്പിച്ച്, മനസ്സില് ആത്മാവില് നിലനില്ക്കുകയും, ആഗ്രഹവും മമതയും വിട്ട് ഭയമില്ലാതെ യുദ്ധം ചെയ്യുക.
യേ മേ മതമിദം നിത്യമനുതിഷ്ഠന്തി മാനവാഃ । ശ്രദ്ധാവന്തോഽനസൂയന്തോ മുച്യന്തേ തേഽപി കര്മഭിഃ
എന്റെ ഈ ഉപദേശം വിശ്വാസത്തോടെയും അസൂയ കൂടാതെ എപ്പോഴും അനുസരിക്കുന്ന മനുഷ്യര് കര്മ്മങ്ങളില് നിന്ന് മോചിതരാകും.
യേ ത്വേതദഭ്യസൂയന്തോ നാനുതിഷ്ഠന്തി മേ മതമ് । സര്വജ്ഞാനവിമൂഢാംസ്താന്വിദ്ധി നഷ്ടാനചേതസഃ
എന്നാല് എന്റെ ഈ ഉപദേശം അസൂയകൊണ്ട് അനുസരിക്കാത്തവര്, എല്ലാ അറിവിലും മയങ്ങുന്നവരും മനസ്സില് നഷ്ടപ്പെട്ടവരുമാണ്; അവരെ നീ നശിച്ചവരായി അറിയണം.
സദൃശം ചേഷ്ടതേ സ്വസ്യാഃ പ്രകൃതേര്ജ്ഞാനവാനപി । പ്രകൃതിം യാന്തി ഭൂതാനി നിഗ്രഹഃ കിം കരിഷ്യതി
ഏതു ജ്ഞാനിയാണെങ്കിലും, അവന്റെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ചാണ് അവന് പെരുമാറുന്നത്. എല്ലാ ജീവികളും തങ്ങളുടെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ചാണ് നടക്കുന്നത്. നിയന്ത്രണം കൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം?
ഇന്ദ്രിയസ്യേന്ദ്രിയസ്യാര്ഥേ രാഗദ്വേഷൌ വ്യവസ്ഥിതൌ । തയോര്ന വശമാഗച്ഛേത്തൌ ഹ്യസ്യ പരിപന്ഥിനൌ
പ്രത്യേകമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങള്ക്ക് അതിന്റെ വിഷയങ്ങളില് ആസക്തിയും ദ്വേഷവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. അവയുടെ അടിമയാകരുത്, കാരണം അവ വഴിയില് തടസ്സങ്ങളാണ്.
ശ്രേയാന്സ്വധര്മോ വിഗുണഃ പരധര്മാത്സ്വനുഷ്ഠിതാത് । സ്വധര്മേ നിധനം ശ്രേയഃ പരധര്മോ ഭയാവഹഃ
സ്വന്തം കര്ത്തവ്യം, അതില് കുറവുണ്ടെങ്കിലും, മറ്റൊരാളുടെ കര്ത്തവ്യം നല്ല രീതിയില് ചെയ്തതിനെക്കാള് ഉത്തമമാണ്. സ്വധര്മത്തില് മരണമുണ്ടായാലും അതാണ് നല്ലത്; പരധര്മം ഭയമാണ് നല്കുന്നത്.
അഥ കേന പ്രയുക്തോഽയം പാപം ചരതി പൂരുഷഃ। അനിച്ഛന്നപി വാര്ഷ്ണേയ ബലാദിവ നിയോജിതഃ
വൃഷ്ണിവംശജനായ അര്ജുനാ, മനസ്സില് ആഗ്രഹമില്ലാതിരുന്നാലും, ആരെയാണ് ഒരു മനുഷ്യന് പാപം ചെയ്യാന് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത്? അവന് ബലാത്സംഗം ചെയ്യപ്പെടുന്നവനുപോലെയല്ലേ?
കാമ ഏഷ ക്രോധ ഏഷ രജോഗുണസമുദ്ഭവഃ । മഹാശനോ മഹാപാപ്മാ വിദ്ധ്യേനമിഹ വൈരിണമ്
അത് ആഗ്രഹമാണ്, അതാണ് കോപം, രാജോഗുണത്തില് നിന്നു ജനിച്ചവ. അതാണ് വലിയ ദോഷവും, വലിയ പാപവും, ഇവിടെ ഏറ്റവും വലിയ ശത്രുവും.
ധൂമേനാവ്രിയതേ വഹ്നിര്യഥാഽഽദര്ശോ മലേന ച। യഥോല്ബേനാവൃതോ ഗര്ഭസ്തഥാ തേനേദമാവൃതമ്
അഗ്നി പുകകൊണ്ട് മറയുന്നതുപോലെയും, കണ്ണാടി പൊടിയാല് മങ്ങിയതുപോലെയും, ഗര്ഭം ഗര്ഭാശയത്തില് മറയുന്നതുപോലെയും, അതു കൊണ്ട് ഈ ജ്ഞാനം മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ആവൃതം ജ്ഞാനമേതേന ജ്ഞാനിനോ നിത്യവൈരിണാ । കാമരൂപേണ കൌന്തേയ ദുഷ്പൂരേണാനലേന ച
കുന്തിപുത്രാ, ജ്ഞാനികള്ക്കു ശത്രുവായ ഈ ആഗ്രഹം ജ്ഞാനത്തെ മറയ്ക്കുന്നു. തീപോലും തൃപ്തരാകാത്ത ആഗ്രഹരൂപം ധരിച്ചിരിക്കുന്നവന് തന്നെയാണ് അത്.
ഇന്ദ്രിയാണി മനോ ബുദ്ധിരസ്യാധിഷ്ഠാനമുച്യതേ । ഏതൈര്വിമോഹയത്യേഷ ജ്ഞാനമാവൃത്ത്യ ദേഹിനമ്
ഇന്ദ്രിയങ്ങള്, മനസ്, ബുദ്ധി — ഇവയാണ് അതിന്റെ ആസ്ഥാനം എന്ന് പറയുന്നു. ഇവയിലൂടെ, ഈ ആഗ്രഹം ജ്ഞാനത്തെ മറച്ച്, ശരീരധാരിയെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു.
തസ്മാത്ത്വമിന്ദ്രിയാണ്യാദൌ നിയമ്യ ഭരതര്ഷഭ । പാപ്മാനം പ്രജഹി ഹ്യേനം ജ്ഞാനവിജ്ഞാനനാശനമ്
അതുകൊണ്ട്, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, ആദ്യം ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച്, ജ്ഞാനവും വിവേകവും നശിപ്പിക്കുന്ന ഈ പാപിയെ നശിപ്പിക്കണം.
ഇന്ദ്രിയാമി പരാണ്യാഹുരിന്ദ്രിയേഭ്യഃ പരം മനഃ । മനസസ്തു പരാ ബുദ്ധിര്യോ ബുദ്ധേഃ പരതസ്തു സഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങള് മനസ്സിനെക്കാള് താഴെയാണ് എന്ന് പറയുന്നു. മനസ്സ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെക്കാള് ഉന്നതമാണ്. ബുദ്ധി മനസ്സിനെക്കാള് ഉന്നതമാണ്. ബുദ്ധിയെക്കാള് ഉന്നതമായത് അവനാണ്.
ഏവം ബുദ്ധേഃ പരം ബുദ്ധാഃ സംസ്തഭ്യാത്മാനമാത്മനാ । ജഹി ശത്രും മഹാബാഹോ കാമരൂപം ദുരാസദമ്
ഇങ്ങനെ, ബുദ്ധിയെക്കാള് ഉന്നതമായതിനെ മനസ്സിലാക്കി, ആത്മാവിനെ ആത്മാവുകൊണ്ട് സ്ഥിരമാക്കുക. മഹാബാഹുവായവനേ, ജയിക്കാന് കഠിനമായ ആ ആഗ്രഹരൂപിയായ ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കൂ.
ഇമം വിവസ്വതേ യോഗം പ്രോക്തവാനഹമവ്യയമ് । വിവസ്വാന്മനവേ പ്രാഹ മനുരിക്ഷ്വാകവേഽബ്രവീത്
ഞാന് ഈ ശാശ്വതമായ യോഗം ആദ്യം വിവസ്വാനെ പഠിപ്പിച്ചു. വിവസ്വാന് മനുവിനെയും, മനു ഇക്ഷ്വാകുവിനെയും പഠിപ്പിച്ചു.
ഏവം പരമ്പരാപ്രാപ്തമിമം രാജര്ഷയോഽവിദുഃ । സ കാലേനേഹ മഹതാ യോഗോ നഷ്ടഃ പരംതപ
ഇങ്ങനെ പാരമ്പര്യമായി ലഭിച്ച ഈ യോഗം രാജർഷിമാര് അറിഞ്ഞിരുന്നു. പക്ഷേ, കാലക്രമേണ ഈ യോഗം ഇവിടെ നഷ്ടപ്പെട്ടു.
സ ഏവായം മയാ തേഽദ്യ യോഗഃ പ്രോക്തഃ പുരാതനഃ । ഭക്തോഽസി മേ സഖാ ചേതി രഹസ്യം ഹ്യേതദുത്തമമ്
അത് തന്നെയുള്ള ഈ പുരാതനയോഗം ഇന്നെനിക്ക് നിന്നോട് പഠിപ്പിച്ചു. നീ എന്റെ ഭക്തനും സ്നേഹിതനുമാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് ഈ പരമരഹസ്യം നിന്നോട് പറഞ്ഞത്.
അപരം ഭവതോ ജന്മ പരം ജന്മ വിവസ്വതഃ। കഥമേതദ്വിജാനീയാം ത്വമാദൌ പ്രോക്തവാനിതി
നിന്റെ ജനനം പിന്നീട്, വിവസ്വാന്റെത് മുമ്പ്. എങ്ങനെ നീ ആദ്യം ഇതു പഠിപ്പിച്ചു എന്ന് ഞാന് മനസ്സിലാക്കണം?
ബഹൂനി മേ വ്യതീതാനി ജന്മാനി തവ ചാര്ജുന । താന്യഹം വേദ സര്വാണി ന ത്വം വേത്ഥ പരംതപ
അര്ജുനാ, എനിക്ക് പല ജന്മങ്ങളും കഴിഞ്ഞു, നിനക്കും അതുപോലെ. അവയെല്ലാം ഞാന് ഓര്ക്കുന്നു, പക്ഷേ നീ ഓര്ക്കുന്നില്ല.
അജോഽപി സന്നവ്യയാത്മാ ഭൂതാനാമീശ്വരോഽപി സന് । പ്രകൃതിം സ്വാമധിഷ്ഠായ സംഭവാമ്യാത്മമായയാ
ജനനം ഇല്ലാത്തവനും, അക്ഷരസ്വഭാവമുള്ളവനും, എല്ലാ ജീവികളുടെയും അധിപനുമെങ്കിലും, എന്റെ സ്വഭാവത്തില് നിലകൊണ്ട്, എന്റെ മായയാല് ഞാന് ജനിക്കുന്നു.
യദാ യദാ ഹി ധര്മസ്യ ഗ്ലാനിര്ഭവതി ഭാരത। അഭ്യുത്ഥാനമധര്മസ്യ തദാഽഽത്മാനം സൃജാമ്യഹമ്
ഭാരതാ, ധര്മ്മം ക്ഷയിക്കുകയും അധര്മ്മം ഉയര്ന്നുവരികയും ചെയ്യുന്നപ്പോഴെല്ലാം, അപ്പോള് ഞാന് സ്വയം അവതരിക്കുന്നു.
പരിത്രാണായ സാധൂനാം വിനാശായ ച ദുഷ്കൃതാമ്। ധര്മസംസ്ഥാപനാര്ഥായ സംഭവാമി യുഗേ യുഗേ
നന്മയുള്ളവരെ രക്ഷിക്കാനും, ദുഷ്ടന്മാരെ നശിപ്പിക്കാനും, ധർമ്മം നിലനിറുത്താനും, ഞാൻ ഓരോ കാലത്തും ജനിക്കുന്നു.
ജന്മ കര്മ ച മേ ദിവ്യമേവം യോ വേത്തി തത്ത്വതഃ । ത്യക്ത്വാ ദേഹം പുനര്ജന്മ നൈതി മാമേതി സോഽര്ജുന
എന്റെ ജനനവും പ്രവർത്തികളും ദിവ്യമാണെന്ന് ആരെങ്കിലും യഥാർത്ഥത്തിൽ മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, അവൻ ശരീരം വിട്ടശേഷം വീണ്ടും ജനിക്കേണ്ടി വരില്ല; അവൻ എന്നിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്, അർജുനാ.