യജ്ഞശിഷ്ടാശിനഃ സന്തോ മുച്യന്തേ സര്വകില്ബിഷൈഃ । ഭുഞ്ജതേ തേ ത്വഘം പാപാ യേ പചന്ത്യാത്മകാരണാത്
യജ്ഞശേഷം ഭക്ഷിക്കുന്ന സന്മാർഗ്ഗികൾ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതരാകും. എന്നാൽ സ്വാർത്ഥതയ്ക്കായി മാത്രം പാചകം ചെയ്യുന്ന പാപികൾ പാപം തന്നെ ഭക്ഷിക്കുന്നു.
അന്നാദ്ഭവന്തി ഭൂതാനി പര്ജന്യാദന്നസംഭവഃ । യജ്ഞാദ്ഭവതി പര്ജന്യോ യജ്ഞഃ കര്മസമുദ്ഭവഃ
അന്നത്തിൽ നിന്നാണ് ജീവികൾ ഉണ്ടാകുന്നത്; മഴയിൽ നിന്നാണ് അന്നം ഉണ്ടാകുന്നത്; യജ്ഞത്തിൽ നിന്നാണ് മഴ ഉണ്ടാകുന്നത്; യജ്ഞം പ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
കര്മ ബ്രഹ്മോദ്ഭവം വിദ്ധി ബ്രഹ്മാഽക്ഷരസമുദ്ഭവമ് । തസ്മാത്സര്വഗതം ബ്രഹ്മ നിത്യം യജ്ഞേ പ്രതിഷ്ഠിതമ്
സകല കര്മ്മങ്ങളും ബ്രഹ്മത്തില് നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത് എന്നും, ബ്രഹ്മം അക്ഷരത്തില് നിന്നാണ് പിറന്നതെന്നും നീ അറിയണം. അതുകൊണ്ട്, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ബ്രഹ്മം യജ്ഞത്തില് എപ്പോഴും നിലനില്ക്കുന്നു.
ഏവം പ്രവര്തിതം ചക്രം നാനുവര്തയതീഹ യഃ । അഘായുരിന്ദ്രിയാരാമോ മോഘം പാര്ഥ സ ജീവതി
ഇങ്ങനെ സഞ്ചരിക്കുന്ന ചക്രം ഈ ലോകത്ത് പിന്തുടരാത്തവന്, പാപജീവിതം നയിച്ച് ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളില് മാത്രം ആസ്വദിക്കുന്നവന്, ഹേ പാര്ത്ഥ, അവന്റെ ജീവിതം വെറുതെ പോകുന്നു.
യസ്ത്വാത്മരതിരേവ സ്യാദാത്മതൃപ്തശ്ച മാനവഃ । ആത്മന്യേവ ച സംതുഷ്ടസ്തസ്യ കാര്യം ന വിദ്യതേ
ആത്മാവില് മാത്രം സന്തോഷം കണ്ടെത്തുന്നവനും, ആത്മാവില് തന്നെ തൃപ്തനാകുന്നവനും, ആത്മാവില് തന്നെ സംതൃപ്തനാകുന്നവനും, അത്തരം മനുഷ്യന്ക്ക് ചെയ്യേണ്ടത് ഒന്നുമില്ല.
നൈവ തസ്യ കൃതേനാര്ഥോ നാകൃതേനേഹ കശ്ചന। ന ചാസ്യ സര്വഭൂതേഷു കശ്ചിദര്ഥവ്യപാശ്രയഃ
അവന് ചെയ്തതിലോ ചെയ്യാതതിലോ ഈ ലോകത്ത് യാതൊരു പ്രയോജനവും ഇല്ല. അവന് മറ്റാരെയും ആശ്രയിക്കേണ്ടതുമില്ല.
തസ്മാദസക്തഃ സതതം കാര്യം കര്മ സമാചര । അസക്തോ ഹ്യാചരന്കര്മ പരമാപ്നോതി പുരൂഷഃ
അതിനാല് ആഗ്രഹമില്ലാതെ എപ്പോഴും കര്മ്മം നിര്വഹിക്കണം. കാരണം, ആസ്വാദനമില്ലാതെ കര്മ്മം ചെയ്യുന്നവന് പരമാവധി ഫലം ലഭിക്കും.
കര്മണൈവ ഹി സംസിദ്ധിമാസ്ഥിതാ ജനകാദയഃ । ലോകസംഗ്രഹമേവാപി സംപശ്യന്കര്തുമര്ഹസി
ജനകനും മറ്റും കര്മ്മം ചെയ്തുകൊണ്ടാണ് പരിപൂര്ണതയിലേയ്ക്ക് എത്തിയത്. ലോകം നിലനിര്ത്താന് പോലും നീ കര്മ്മം ചെയ്യണം.
യദ്യദാചരതി ശ്രേഷ്ഠസ്തത്തദേവേതരോ ജനഃ । സ യത്പ്രമാണം കുരുതേ ലോകസ്തദനുവര്തതേ
ഏതൊരുത്തന് ഉത്തമന് എന്ത് ചെയ്യുന്നു, മറ്റുള്ളവര് അതു തന്നെ അനുസരിക്കുന്നു. അവന് ഏത് മാതൃക കാണിച്ചാലും ലോകം അതു പിന്തുടരും.
ന മേ പാര്ഥാസ്തി കര്തവ്യം ത്രിഷു ലോകേഷു കിംചന । നാനവാപ്തമവാപ്തവ്യം വര്ത ഏവ ച കര്മണി
ഹേ പാര്ത്ഥ, ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും എനിക്ക് ചെയ്യേണ്ടത് ഒന്നുമില്ല. നേടാനോ നേടാത്തതോ ഒന്നുമില്ല. എങ്കിലും ഞാന് കര്മ്മത്തില് ഏര്പ്പെടുന്നു.
യദി ഹ്യഹം ന വര്തേയം ജാതു കര്മണ്യതന്ദ്രിതഃ । മമ വര്ത്മാനുവര്തന്തേ മനുഷ്യാഃ പാര്ഥ സര്വശഃ
ഞാന് കര്മ്മത്തില് ശ്രദ്ധയോടെ എപ്പോഴും ഏര്പ്പെടുന്നില്ലെങ്കില്, ഹേ പാര്ത്ഥ, മനുഷ്യര് പൂര്ണമായി എന്റെ വഴിയാണ് പിന്തുടരുക.
ഉത്സീദേയുരിമേ ലോകാ ന കുര്യാം കര്മ ചേദഹമ് । സംകരസ്യ ച കര്താ സ്യാമുപഹന്യാമിമാഃ പ്രജാഃ
ഞാന് കര്മ്മം ചെയ്യാതിരുന്നാല് ഈ ലോകങ്ങള് നശിക്കും. അങ്ങനെ ചെയ്താല് കലഹത്തിന് കാരണവും ഈ സൃഷ്ടിയെ നശിപ്പിക്കുന്നവനും ആകും.
സക്താഃ കര്മണ്യവിദ്വാംസോ യഥാ കുര്വന്തി ഭാരത । കുര്യാദ്വിദ്വാംസ്തഥാഽസക്തശ്ചികീര്ഷുര്ലോകസംഗ്രഹമ്
ഭാരത, അജ്ഞാനികള് കര്മ്മത്തില് ആസ്വാദനത്തോടെ ചെയ്യുന്നതുപോലെ, ജ്ഞാനികള് ലോകം നിലനില്ക്കാന് ആഗ്രഹിച്ച് ആസ്വാദനമില്ലാതെ കര്മ്മം ചെയ്യണം.
ന ബുദ്ധിഭേദം ജനയേദജ്ഞാനാം കര്മസങ്ഗിനാമ് । ജോഷയേത്സര്വകര്മാണി വിദ്വാന്യുക്തഃ സമാചരന്
ജ്ഞാനികള് കര്മ്മത്തില് ആസ്വാദനം ഉള്ള അജ്ഞാനികളുടെ മനസ്സിനെ കലക്കരുത്. അത്തരം ജ്ഞാനികള് സ്വയം കര്മ്മം ചെയ്ത് അവരെ കര്മ്മത്തിലേക്ക് പ്രേരിപ്പിക്കണം.
പ്രകൃതേഃ ക്രിയമാണാനി ഗുണൈഃ കര്മാണി സര്വശഃ। അഹങ്കാരവിമൂഢാത്മാ കര്താഹമിതി മന്യതേ
പ്രകൃതിയുടെ ഗുണങ്ങള് കൊണ്ടാണ് എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും നടക്കുന്നത്. എന്നാല് അഹങ്കാരത്തില് മയങ്ങുന്നവന് 'ഞാനാണ് ചെയ്യുന്നത്' എന്ന് കരുതുന്നു.
തത്ത്വവിത്തു മഹാബാഹോ ഗുണകര്മവിഭാഗയോഃ । ഗുണാ ഗുണേഷു വര്തന്ത ഇതി മത്വാ ന സഞ്ജതേ
ഹേ മഹാബാഹു, ഗുണങ്ങളും കര്മ്മങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം അറിയുന്ന ജ്ഞാനി, ഗുണങ്ങള് ഗുണങ്ങളില് തന്നെ പ്രവര്ത്തിക്കുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ആകര്ഷണമില്ലാതെ ഇരിക്കുന്നു.
പ്രകൃതേര്ഗുണസംമൂഢാഃ സഞ്ജന്തേ ഗുണകര്മസു। താനകൃത്സ്നവിദോ മന്ദാന്കൃത്സ്നവിന്ന വിചാലയേത്
പ്രകൃതിയുടെ ഗുണങ്ങളില് മയങ്ങുന്നവര് ഗുണങ്ങളുടെ കര്മ്മങ്ങളില് ആസ്വാദനം കാണുന്നു. എന്നാല് മുഴുവന് അറിവുള്ളവര് അജ്ഞാനികളായവരെ കലക്കരുത്.
മയി സര്വാണി കര്മാണി സംന്യസ്യാധ്യാത്മചേതസാ । നിരാശീര്നിര്മമോ ഭൂത്വാ യുധ്യസ്വ വിഗതജ്വരഃ
എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും എന്റെ അടുക്കല് സമര്പ്പിച്ച്, മനസ്സില് ആത്മാവില് നിലനില്ക്കുകയും, ആഗ്രഹവും മമതയും വിട്ട് ഭയമില്ലാതെ യുദ്ധം ചെയ്യുക.
യേ മേ മതമിദം നിത്യമനുതിഷ്ഠന്തി മാനവാഃ । ശ്രദ്ധാവന്തോഽനസൂയന്തോ മുച്യന്തേ തേഽപി കര്മഭിഃ
എന്റെ ഈ ഉപദേശം വിശ്വാസത്തോടെയും അസൂയ കൂടാതെ എപ്പോഴും അനുസരിക്കുന്ന മനുഷ്യര് കര്മ്മങ്ങളില് നിന്ന് മോചിതരാകും.
യേ ത്വേതദഭ്യസൂയന്തോ നാനുതിഷ്ഠന്തി മേ മതമ് । സര്വജ്ഞാനവിമൂഢാംസ്താന്വിദ്ധി നഷ്ടാനചേതസഃ
എന്നാല് എന്റെ ഈ ഉപദേശം അസൂയകൊണ്ട് അനുസരിക്കാത്തവര്, എല്ലാ അറിവിലും മയങ്ങുന്നവരും മനസ്സില് നഷ്ടപ്പെട്ടവരുമാണ്; അവരെ നീ നശിച്ചവരായി അറിയണം.
സദൃശം ചേഷ്ടതേ സ്വസ്യാഃ പ്രകൃതേര്ജ്ഞാനവാനപി । പ്രകൃതിം യാന്തി ഭൂതാനി നിഗ്രഹഃ കിം കരിഷ്യതി
ഏതു ജ്ഞാനിയാണെങ്കിലും, അവന്റെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ചാണ് അവന് പെരുമാറുന്നത്. എല്ലാ ജീവികളും തങ്ങളുടെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ചാണ് നടക്കുന്നത്. നിയന്ത്രണം കൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം?
ഇന്ദ്രിയസ്യേന്ദ്രിയസ്യാര്ഥേ രാഗദ്വേഷൌ വ്യവസ്ഥിതൌ । തയോര്ന വശമാഗച്ഛേത്തൌ ഹ്യസ്യ പരിപന്ഥിനൌ
പ്രത്യേകമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങള്ക്ക് അതിന്റെ വിഷയങ്ങളില് ആസക്തിയും ദ്വേഷവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. അവയുടെ അടിമയാകരുത്, കാരണം അവ വഴിയില് തടസ്സങ്ങളാണ്.
ശ്രേയാന്സ്വധര്മോ വിഗുണഃ പരധര്മാത്സ്വനുഷ്ഠിതാത് । സ്വധര്മേ നിധനം ശ്രേയഃ പരധര്മോ ഭയാവഹഃ
സ്വന്തം കര്ത്തവ്യം, അതില് കുറവുണ്ടെങ്കിലും, മറ്റൊരാളുടെ കര്ത്തവ്യം നല്ല രീതിയില് ചെയ്തതിനെക്കാള് ഉത്തമമാണ്. സ്വധര്മത്തില് മരണമുണ്ടായാലും അതാണ് നല്ലത്; പരധര്മം ഭയമാണ് നല്കുന്നത്.
അഥ കേന പ്രയുക്തോഽയം പാപം ചരതി പൂരുഷഃ। അനിച്ഛന്നപി വാര്ഷ്ണേയ ബലാദിവ നിയോജിതഃ
വൃഷ്ണിവംശജനായ അര്ജുനാ, മനസ്സില് ആഗ്രഹമില്ലാതിരുന്നാലും, ആരെയാണ് ഒരു മനുഷ്യന് പാപം ചെയ്യാന് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത്? അവന് ബലാത്സംഗം ചെയ്യപ്പെടുന്നവനുപോലെയല്ലേ?
കാമ ഏഷ ക്രോധ ഏഷ രജോഗുണസമുദ്ഭവഃ । മഹാശനോ മഹാപാപ്മാ വിദ്ധ്യേനമിഹ വൈരിണമ്
അത് ആഗ്രഹമാണ്, അതാണ് കോപം, രാജോഗുണത്തില് നിന്നു ജനിച്ചവ. അതാണ് വലിയ ദോഷവും, വലിയ പാപവും, ഇവിടെ ഏറ്റവും വലിയ ശത്രുവും.
ധൂമേനാവ്രിയതേ വഹ്നിര്യഥാഽഽദര്ശോ മലേന ച। യഥോല്ബേനാവൃതോ ഗര്ഭസ്തഥാ തേനേദമാവൃതമ്
അഗ്നി പുകകൊണ്ട് മറയുന്നതുപോലെയും, കണ്ണാടി പൊടിയാല് മങ്ങിയതുപോലെയും, ഗര്ഭം ഗര്ഭാശയത്തില് മറയുന്നതുപോലെയും, അതു കൊണ്ട് ഈ ജ്ഞാനം മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ആവൃതം ജ്ഞാനമേതേന ജ്ഞാനിനോ നിത്യവൈരിണാ । കാമരൂപേണ കൌന്തേയ ദുഷ്പൂരേണാനലേന ച
കുന്തിപുത്രാ, ജ്ഞാനികള്ക്കു ശത്രുവായ ഈ ആഗ്രഹം ജ്ഞാനത്തെ മറയ്ക്കുന്നു. തീപോലും തൃപ്തരാകാത്ത ആഗ്രഹരൂപം ധരിച്ചിരിക്കുന്നവന് തന്നെയാണ് അത്.
ഇന്ദ്രിയാണി മനോ ബുദ്ധിരസ്യാധിഷ്ഠാനമുച്യതേ । ഏതൈര്വിമോഹയത്യേഷ ജ്ഞാനമാവൃത്ത്യ ദേഹിനമ്
ഇന്ദ്രിയങ്ങള്, മനസ്, ബുദ്ധി — ഇവയാണ് അതിന്റെ ആസ്ഥാനം എന്ന് പറയുന്നു. ഇവയിലൂടെ, ഈ ആഗ്രഹം ജ്ഞാനത്തെ മറച്ച്, ശരീരധാരിയെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു.
തസ്മാത്ത്വമിന്ദ്രിയാണ്യാദൌ നിയമ്യ ഭരതര്ഷഭ । പാപ്മാനം പ്രജഹി ഹ്യേനം ജ്ഞാനവിജ്ഞാനനാശനമ്
അതുകൊണ്ട്, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, ആദ്യം ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച്, ജ്ഞാനവും വിവേകവും നശിപ്പിക്കുന്ന ഈ പാപിയെ നശിപ്പിക്കണം.
ഇന്ദ്രിയാമി പരാണ്യാഹുരിന്ദ്രിയേഭ്യഃ പരം മനഃ । മനസസ്തു പരാ ബുദ്ധിര്യോ ബുദ്ധേഃ പരതസ്തു സഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങള് മനസ്സിനെക്കാള് താഴെയാണ് എന്ന് പറയുന്നു. മനസ്സ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെക്കാള് ഉന്നതമാണ്. ബുദ്ധി മനസ്സിനെക്കാള് ഉന്നതമാണ്. ബുദ്ധിയെക്കാള് ഉന്നതമായത് അവനാണ്.