പ്രസാദേ സര്വദുഃഖാനാം ഹാനിരസ്യോപജായതേ। പ്രസന്നചേതസോ ഹ്യാശു ബുദ്ധിഃ പര്യവതിഷ്ഠതേ
ശാന്തിയുള്ളവനിൽ എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളും അകന്നു പോകുന്നു; ശാന്തചിത്തനുള്ളവന്റെ ബുദ്ധി വേഗത്തിൽ സ്ഥിരമാകും.
നാസ്തി ബുദ്ധിരയുക്തസ്യ ന ചായുക്തസ്യ ഭാവനാ । ന ചാഭാവയതഃ ശാന്തിരശാന്തസ്യ കുതഃ സുഖമ്
ശാന്തിയില്ലാത്തവനിൽ ജ്ഞാനവും ധ്യാനവും ഉണ്ടാകില്ല; ധ്യാനമില്ലാത്തവനിൽ ശാന്തി ഇല്ല, ശാന്തിയില്ലാത്തവനിൽ എങ്ങനെയാണു സന്തോഷം?
ഇന്ദ്രിയാണാം ഹി ചരതാം യന്മനോഽനുവിധീയതേ । തദസ്യ ഹരതി പ്രജ്ഞാം വായുര്നാവമിവാമ്ഭസി
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ അവയെ പിന്തുടരുന്ന മനസ്സ്, കാറ്റ് വെള്ളത്തിൽ ഒരു കപ്പലിനെ കൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ, അവന്റെ ജ്ഞാനത്തെ അകറ്റുന്നു.
തസ്മാദ്യസ്യ മഹാബാഹോ നിഗൃഹീതാനി സര്വശഃ । ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്ഥേഭ്യസ്തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ
അതിനാൽ, മഹാബാഹുവേ, ആരുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി നിയന്ത്രിതമാണോ, അവന്റെ ജ്ഞാനം സ്ഥിരമാണ്.
യാ നിശാ സര്വഭൂതാനാം തസ്യാം ജാഗര്തിം സംയമീ। യസ്യാം ജാഗ്രതി ഭൂതാനി സാ നിശാ പശ്യതോ മുനേഃ
എല്ലാ ജീവികളും ഉറങ്ങുന്ന രാത്രിയിലാണ് ആത്മസംയമനം പുലർത്തുന്നവൻ ഉണർന്നിരിക്കുക. ജീവികൾ ഉണർന്നിരിക്കുന്ന സമയമാണ് സത്യദർശിയായ മുനിക്ക് രാത്രി പോലെ ഇരുണ്ടത്.
ആപൂര്യമാണമചലപ്രതിഷ്ഠം സമുദ്രമാപഃ പ്രവിശന്തി യദ്വത്। തദ്വത്കാമാ യം പ്രവിശന്തി സര്വേ സ ശാന്തിമാപ്നോതി ന കാമകാമീ
എപ്പോഴും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന സമുദ്രത്തിലേക്ക് നദികൾ ഒഴുകി ചേരുന്നതുപോലെ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും സമാധാനമുള്ളവനിൽ ലയിക്കുന്നു. ആഗ്രഹങ്ങൾക്കായി മോഹിക്കുന്നവനല്ല, ആഗ്രഹങ്ങൾ വിട്ടവനാണ് സത്യസമാധാനം നേടുന്നത്.
വിഹായ കാമാന്യഃ സര്വാന്പുമാംശ്ചരതി നിഃസ്പൃഹഃ । നിര്മമോ നിരഹംകാരഃ സ ശാന്തിമധിഗച്ഛതി
ആഗ്രഹങ്ങൾ മുഴുവനും വിട്ട്, മോഹമില്ലാതെ, സ്വന്തമാണെന്ന ബോധവും അഹങ്കാരവും ഇല്ലാതെ ജീവിക്കുന്നവനാണ് സത്യസമാധാനം നേടുന്നത്.
ഏഷാ ബ്രാഹ്മീ സ്ഥിതിഃ പാര്ഥ നൈനാം പ്രാപ്യ വിമുഹ്യതി । സ്ഥിത്വാസ്യാമന്തകാലേഽപി ബ്രഹ്മ നിര്വാണമൃച്ഛതി
പാർത്താ, ഇതാണ് ബ്രഹ്മത്തിന്റെ നില. ഇതിൽ എത്തിച്ചേരുന്നവൻ ഇനി ഭ്രമിക്കുകയില്ല. ഈ നിലയിൽ മരണമെത്തുമ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നവൻ ബ്രഹ്മനിലയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
ജ്യായസീ ചേത്കര്മണസ്തേ മതാ ബുദ്ധിര്ജനാര്ദന। തത്കിം കര്മണി ഘോരേ മാം നിയോജയസി കേശവ
ജ്ഞാനം പ്രവർത്തനത്തേക്കാൾ ഉന്നതമാണെന്ന് നീ കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ജനാർദ്ദനാ, എനിക്ക് ഈ ഭയങ്കരമായ പ്രവർത്തിയിൽ ഏർപ്പെടാൻ നീ എന്തുകൊണ്ട് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു, കേശവാ?
വ്യാമിശ്രേണേവ വാക്യേന ബുദ്ധിം മോഹയസീവ മേ । തദേകം വദ നിശ്ചിത്യ യേന ശ്രേയോഽഹമാപ്നുയാമ്
നിന്റെ വാക്കുകൾ കലർന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു; അതുകൊണ്ട് എന്റെ മനസ്സിൽ ആശയക്കുഴപ്പം വരുന്നു. എനിക്ക് ഉത്തമഫലം ലഭിക്കാനുള്ള ഒരു മാർഗം ഉറപ്പോടെ പറയൂ.
ലോകേഽസ്മിന്ദ്വിവിധാ നിഷ്ഠാ പുരാ പ്രോപ്താ മയാഽനഘ। ജ്ഞാനയോഗേന സാങ്ഖ്യാനാം കര്മയോഗേന യോഗിനാമ്
ഈ ലോകത്തിൽ, പാപരഹിതനായവാ, പുരാതനകാലത്ത് ഞാൻ രണ്ടു മാർഗങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു: സംഖ്യയുക്തർക്ക് ജ്ഞാനമാർഗം, യോഗികൾക്ക് പ്രവർത്തനമാർഗം.
ന കര്മണാമനാരമ്ഭാന്നൈഷ്കര്മ്യം പുരുഷോഽശ്രുതേ। ന ച സംന്യസനാദേവ സിദ്ധിം സമധിഗച്ഛതി
പ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കാതിരുന്നതുകൊണ്ട് ഒരുവൻ പ്രവർത്തനമുക്തി നേടുന്നില്ല; പ്രവർത്തനം ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടും ഒരുവൻ സിദ്ധി നേടുന്നില്ല.
ന ഹി കശ്ചിത്ക്ഷണമപി ജാതു തിഷ്ഠത്യകര്മകൃത് । കാര്യതേ ഹ്യവശഃ കര്മ സര്വഃ പ്രകൃതിജൈര്ഗുണൈഃ
ആരും ഒരു നിമിഷം പോലും പ്രവർത്തിയില്ലാതെ ഇരിക്കാറില്ല; പ്രകൃതിയിൽ നിന്നുള്ള ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് എല്ലാവരും നിർബന്ധിതരായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
കര്മേന്ദ്രിയാണി സംയമ്യ യ ആസ്തേ മനസാ സ്മരന് । ഇന്ദ്രിയാര്ഥാന്വിമൂഢാത്മാ മിഥ്യാചാരാഃ സ ഉച്യതേ
പ്രവർത്തനേന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചിട്ടും മനസ്സിൽ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾ ചിന്തിച്ച് ഇരിക്കുന്നവൻ ഭ്രമിച്ചവനാണ്; അവനെ കപടൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
യസ്ത്വിന്ദ്രിയാണി പനസാ നിയമ്യാരമഭതേഽര്ജുന। കര്മേന്ദ്രിയൈഃ കര്മയോഗമസക്തഃ സ വിശിഷ്യതേ
അർജുനാ, മനസ്സിലൂടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച്, പ്രവർത്തനേന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് അസക്തനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവനാണ് ഉത്തമൻ.
നിയതം കുരു കര്മ ത്വം ജ്യായോ ഹ്യകര്മണഃ । ശരീരയാത്രാപി ച തേ ന പ്രതിദ്ധ്യേദകര്മണഃ
നിശ്ചിതമായ പ്രവർത്തനം ചെയ്യുക; പ്രവർത്തനം പ്രവർത്തനരഹിതത്വത്തേക്കാൾ ഉത്തമമാണ്. പ്രവർത്തിയില്ലാതെ ശരീരപോഷണം പോലും സാധ്യമല്ല.
യജ്ഞാര്ഥാത്കര്മണോഽന്യത്ര ലോകോഽയം കര്മബന്ധനഃ। തദര്ഥം കര്മ കൌന്തേയ മുക്തസങ്ഗഃ സമാചര
യജ്ഞത്തിനായി ചെയ്യാത്ത പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഈ ലോകത്ത് ബന്ധനമാണ്. അതിനാൽ, കുന്തീപുത്രാ, അസ്ക്തനായി യജ്ഞാർത്ഥമായി പ്രവർത്തനം നടത്തുക.
സഹയജ്ഞാഃ പ്രജാഃ സൃഷ്ട്വാ പുരോവാച പ്രജാപതിഃ । അനേന പ്രസവിഷ്യധ്വമേഷ വോഽസ്ത്വിഷ്ടകാമധുക്
ആദിയിൽ യജ്ഞത്തോടൊപ്പം സൃഷ്ടികളെ സൃഷ്ടിച്ച പ്രജാപതി പറഞ്ഞു: 'ഇതിലൂടെ നിങ്ങൾ വർദ്ധിച്ചുപോകട്ടെ; ഇതു നിങ്ങളുടെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്ന കാമധേനുവായിരിക്കട്ടെ.'
ദേവാന്ഭാവയതാഽനേന തേ ദേവാ ഭാവയന്തു വഃ। പരസ്പരം ഭാവയന്തഃ ശ്രേയഃ പരമവാപ്സ്യഥ
ഈ യജ്ഞംകൊണ്ട് ദേവതകളെ പോഷിപ്പിക്കുക; ദേവതകൾ നിങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കും. ഇങ്ങനെ പരസ്പരം പോഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ പരമശ്രേയസ്സ് നേടും.
ഇഷ്ടാന്ഭോഗാന്ഹി വോ ദേവാ ദാസ്യന്തേ യജ്ഞഭാവിതാഃ। തൈര്ദത്താനപ്രദായൈഭ്യോ യോ ഭുങ്ക്തേ സ്തേന ഏവ സഃ
യജ്ഞംകൊണ്ട് സന്തുഷ്ടരായ ദേവതകൾ നിങ്ങൾക്ക് ആഗ്രഹിച്ച അനുഭവങ്ങൾ നൽകും. അവരിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചതു തിരിച്ചുനൽകാതെ ഉപഭോഗിക്കുന്നവൻ മോഷ്ടാവാണ്.
യജ്ഞശിഷ്ടാശിനഃ സന്തോ മുച്യന്തേ സര്വകില്ബിഷൈഃ । ഭുഞ്ജതേ തേ ത്വഘം പാപാ യേ പചന്ത്യാത്മകാരണാത്
യജ്ഞശേഷം ഭക്ഷിക്കുന്ന സന്മാർഗ്ഗികൾ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതരാകും. എന്നാൽ സ്വാർത്ഥതയ്ക്കായി മാത്രം പാചകം ചെയ്യുന്ന പാപികൾ പാപം തന്നെ ഭക്ഷിക്കുന്നു.
അന്നാദ്ഭവന്തി ഭൂതാനി പര്ജന്യാദന്നസംഭവഃ । യജ്ഞാദ്ഭവതി പര്ജന്യോ യജ്ഞഃ കര്മസമുദ്ഭവഃ
അന്നത്തിൽ നിന്നാണ് ജീവികൾ ഉണ്ടാകുന്നത്; മഴയിൽ നിന്നാണ് അന്നം ഉണ്ടാകുന്നത്; യജ്ഞത്തിൽ നിന്നാണ് മഴ ഉണ്ടാകുന്നത്; യജ്ഞം പ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
കര്മ ബ്രഹ്മോദ്ഭവം വിദ്ധി ബ്രഹ്മാഽക്ഷരസമുദ്ഭവമ് । തസ്മാത്സര്വഗതം ബ്രഹ്മ നിത്യം യജ്ഞേ പ്രതിഷ്ഠിതമ്
സകല കര്മ്മങ്ങളും ബ്രഹ്മത്തില് നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത് എന്നും, ബ്രഹ്മം അക്ഷരത്തില് നിന്നാണ് പിറന്നതെന്നും നീ അറിയണം. അതുകൊണ്ട്, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ബ്രഹ്മം യജ്ഞത്തില് എപ്പോഴും നിലനില്ക്കുന്നു.
ഏവം പ്രവര്തിതം ചക്രം നാനുവര്തയതീഹ യഃ । അഘായുരിന്ദ്രിയാരാമോ മോഘം പാര്ഥ സ ജീവതി
ഇങ്ങനെ സഞ്ചരിക്കുന്ന ചക്രം ഈ ലോകത്ത് പിന്തുടരാത്തവന്, പാപജീവിതം നയിച്ച് ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളില് മാത്രം ആസ്വദിക്കുന്നവന്, ഹേ പാര്ത്ഥ, അവന്റെ ജീവിതം വെറുതെ പോകുന്നു.
യസ്ത്വാത്മരതിരേവ സ്യാദാത്മതൃപ്തശ്ച മാനവഃ । ആത്മന്യേവ ച സംതുഷ്ടസ്തസ്യ കാര്യം ന വിദ്യതേ
ആത്മാവില് മാത്രം സന്തോഷം കണ്ടെത്തുന്നവനും, ആത്മാവില് തന്നെ തൃപ്തനാകുന്നവനും, ആത്മാവില് തന്നെ സംതൃപ്തനാകുന്നവനും, അത്തരം മനുഷ്യന്ക്ക് ചെയ്യേണ്ടത് ഒന്നുമില്ല.
നൈവ തസ്യ കൃതേനാര്ഥോ നാകൃതേനേഹ കശ്ചന। ന ചാസ്യ സര്വഭൂതേഷു കശ്ചിദര്ഥവ്യപാശ്രയഃ
അവന് ചെയ്തതിലോ ചെയ്യാതതിലോ ഈ ലോകത്ത് യാതൊരു പ്രയോജനവും ഇല്ല. അവന് മറ്റാരെയും ആശ്രയിക്കേണ്ടതുമില്ല.
തസ്മാദസക്തഃ സതതം കാര്യം കര്മ സമാചര । അസക്തോ ഹ്യാചരന്കര്മ പരമാപ്നോതി പുരൂഷഃ
അതിനാല് ആഗ്രഹമില്ലാതെ എപ്പോഴും കര്മ്മം നിര്വഹിക്കണം. കാരണം, ആസ്വാദനമില്ലാതെ കര്മ്മം ചെയ്യുന്നവന് പരമാവധി ഫലം ലഭിക്കും.
കര്മണൈവ ഹി സംസിദ്ധിമാസ്ഥിതാ ജനകാദയഃ । ലോകസംഗ്രഹമേവാപി സംപശ്യന്കര്തുമര്ഹസി
ജനകനും മറ്റും കര്മ്മം ചെയ്തുകൊണ്ടാണ് പരിപൂര്ണതയിലേയ്ക്ക് എത്തിയത്. ലോകം നിലനിര്ത്താന് പോലും നീ കര്മ്മം ചെയ്യണം.
യദ്യദാചരതി ശ്രേഷ്ഠസ്തത്തദേവേതരോ ജനഃ । സ യത്പ്രമാണം കുരുതേ ലോകസ്തദനുവര്തതേ
ഏതൊരുത്തന് ഉത്തമന് എന്ത് ചെയ്യുന്നു, മറ്റുള്ളവര് അതു തന്നെ അനുസരിക്കുന്നു. അവന് ഏത് മാതൃക കാണിച്ചാലും ലോകം അതു പിന്തുടരും.
ന മേ പാര്ഥാസ്തി കര്തവ്യം ത്രിഷു ലോകേഷു കിംചന । നാനവാപ്തമവാപ്തവ്യം വര്ത ഏവ ച കര്മണി
ഹേ പാര്ത്ഥ, ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും എനിക്ക് ചെയ്യേണ്ടത് ഒന്നുമില്ല. നേടാനോ നേടാത്തതോ ഒന്നുമില്ല. എങ്കിലും ഞാന് കര്മ്മത്തില് ഏര്പ്പെടുന്നു.