ത്രൈഗുണ്യവിഷയാ വേദാ നിസ്ത്രൈഗുണ്യോ ഭവാര്ജുന । നിര്ദ്വന്ദ്വോ നിത്യസത്വസ്ഥോ നിര്യോഗക്ഷേമ ആത്മവാന്
വേദങ്ങൾ മൂന്നു ഗുണങ്ങളെക്കുറിച്ചാണ് സംസാരിക്കുന്നത്; നീ ആ ഗുണങ്ങളെ അതിജീവിക്കണം, അർജ്ജുനാ. ദ്വന്ദങ്ങൾക്കപ്പുറം, ശുദ്ധതയിൽ സ്ഥിരനായി, സമ്പാദ്യത്തിന്റെയും സംരക്ഷണത്തിന്റെയും ആശങ്കയില്ലാതെ, ആത്മാവിൽ നിലകൊൾക.
യാവാനര്ഥ ഉദപാനേ സര്വതഃ സംപ്ലുതോദകേ। താവാന്സര്വേഷു വേദേഷു ബ്രാഹ്മണസ്യ വിജാനതഃ
എല്ലായിടത്തും വെള്ളം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നപ്പോൾ ഒരു കിണറിന് എത്ര ഉപയോഗമുണ്ടോ, അതുപോലെ അറിവുള്ള ബ്രാഹ്മണനു മുഴുവൻ വേദങ്ങൾക്കും അത്രയേ പ്രയോജനം.
കര്മണ്യേവാധികാരസ്തേ മാ ഫലേഷു കദാ ച ന । മാ കര്മഫലഹേതുര്ഭൂര്മാ തേ സങ്ഗോഽസ്ത്വകര്മണി
നിനക്ക് അവകാശം കർമ്മത്തിൽ മാത്രമാണ്, ഫലത്തിൽ ഒരിക്കലും ഇല്ല. കർമ്മഫലത്തിൽ ആസക്തിയുണ്ടാകരുത്; അകർമ്മത്തിലും ആസക്തിയുണ്ടാകരുത്.
യോഗസ്ഥഃ കുരു കര്മാണി സങ്ഗം ത്യക്ത്വാ ധനംജയ । സിദ്ധ്യസിദ്ധ്യോഃ സമോ ഭൂത്വാ സമത്വം യോഗ ഉച്യതേ
യോഗത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, ആസക്തി ഉപേക്ഷിച്ച് കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുക, ധനഞ്ജയാ. വിജയത്തിലും പരാജയത്തിലും ഒരുപോലെയാവുക; ഈ സമത്വം തന്നെയാണ് യോഗം എന്നു പറയുന്നത്.
ദൂരേണ ഹ്യവരം കര്മ ബുദ്ധിയോഗാദ്ധനംജയ। ബുദ്ധൌ ശരണമന്വിച്ഛ കൃപണാഃ ഫലഹേതവഃ
ബുദ്ധിയോഗം ഉള്ളപ്പോൾ സാധാരണ കർമ്മം വളരെ താഴ്ന്നതാണ്, ധനഞ്ജയാ. വിവേകത്തിൽ അഭയം തേടുക; ഫലത്തിൽ മാത്രം ആഗ്രഹമുള്ളവർ ദയനീയരാണ്.
ബുദ്ധിയുക്തോ ജഹാതീഹക ഉഭേ സുകൃതദുഷ്കൃതേ । തസ്മാദ്യോഗായ യുജ്യസ്വ യോഗഃ കര്മസു കൌശലമ്
വിവേകത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ ഈ ലോകത്ത് നല്ലതും ചീത്തയുമായ കർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. അതിനാൽ, യോഗത്തിൽ ഏർപ്പെടുക; കർമ്മത്തിൽ യോഗം കഴിവാണ്.
കര്മജം ബുദ്ധിയുക്താ ഹി ഫലം ത്യക്ത്വാ മനീഷിണഃ । ജന്മബന്ധവിനിര്മുക്താഃ പദം ഗച്ഛന്ത്യനാമയമ്
ബുദ്ധിയോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ജ്ഞാനികൾ, പ്രവർത്തനഫലങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചവരായി, ജന്മബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി, കഷ്ടം ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുന്നു.
യദാ തേ മോഹകലിലം ബുദ്ധിര്വ്യതിതരിഷ്യതി। തദാ ഗന്താസി നിര്വേദം ശ്രോതവ്യസ്യ ശ്രുതസ്യ ച
നിന്റെ ബുദ്ധി മോഹത്തിന്റെ കാടു കടന്നുപോകുമ്പോൾ, അപ്പോൾ നീ കേൾക്കേണ്ടതിലും കേട്ടതിലും നിരാസം പ്രാപിക്കും.
ശ്രുതിവിപ്രതിപന്നാ തേ യദാ സ്ഥാസ്യതി നിശ്ചലാ । സമാധാവചലാ ബുദ്ധിസ്തദാ യോഗമവാപ്സ്യസി
വിവിധ ശാസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് കുഴപ്പപ്പെട്ട നിന്റെ ബുദ്ധി അചഞ്ചലമായി ഏകാഗ്രതയിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ നീ യോഗം നേടും.
സ്ഥിതപ്രജ്ഞസ്യ കാ ഭാഷാ സമാധിസ്ഥസ്യ കേശവ । സ്ഥിതധീഃ കിം പ്രഭാഷേത കിമാസീത വ്രജേത കിം
കേശവാ, സ്ഥിരമായ ജ്ഞാനമുള്ളവനും ഏകാഗ്രതയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും എങ്ങനെ സംസാരിക്കും? അവൻ എങ്ങനെ ഇരിക്കും, എങ്ങനെ നടക്കും?
പ്രജഹാതി യദാ കാമാന്സര്വാന്പാര്ഥ മനോഗതാന്। ആത്മന്യേവാത്മനാ തുഷ്ടഃ സ്ഥിതപ്രജ്ഞസ്തദോച്യതേ
പാർഥാ, മനസ്സിൽ ഉദയിക്കുന്ന എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, ആത്മാവിൽ തന്നെ തൃപ്തനാകുന്നവനെയാണ് സ്ഥിരജ്ഞാനി എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
ദുഃഖേഷ്വനുദ്വിഗ്നമനാഃ സുഖേഷു വിഗതസ്പൃഹഃ। വീതരാഗഭയക്രോധഃ സ്ഥിതധീര്മുനിരുച്യതേ
ദു:ഖത്തിൽ മനസ്സു അശാന്തമാകാതെ, സുഖത്തിൽ ആഗ്രഹം ഇല്ലാതെ, ആസക്തിയും ഭയവും കോപവും ഇല്ലാത്തവനെയാണ് സ്ഥിരചിത്തനായ മুনি എന്നു പറയുന്നത്.
യഃ സര്വത്രാനഭിസ്നേഹസ്തത്തത്പ്രാപ്യ ശുഭാശുഭമ് । നാഭിനന്ദതി ന ദ്വേഷ്ടി തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ
എവിടെയും ആസക്തിയില്ലാതെ, നല്ലതോ ചീത്തയോ ലഭിച്ചാൽ ആനന്ദിക്കാതെയും ദ്വേഷിക്കാതെയും ഇരിക്കുന്നവന്റെ ജ്ഞാനം സ്ഥിരമാണ്.
യദാ സംഹരതേ ചായം കൂര്മോഽങ്ഗാനീവ സര്വശഃ । ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്ഥേഭ്യസ്തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ
ആമ തന്റെ അവയവങ്ങൾ പിൻവലിക്കുന്നതുപോലെ, senses-നെ അവരുടെ വിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി പിൻവലിക്കുന്നവന്റെ ജ്ഞാനം സ്ഥിരമാണ്.
വിഷയാ വിനിവര്തന്തേ നിരാഹാരസ്യ ദേഹിനഃ। രസവര്ജം രസോഽപ്യസ്യ പരം ദൃഷ്ട്വാ നിവര്തതേ
വിഷയങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് അകന്നു പോകുന്നു, പക്ഷേ രുചി ബാക്കി നിൽക്കും; അതും പരമത്തെ കണ്ടാൽ അകന്നു പോകും.
യതതോ ഹ്യപി കൌന്തേയ പുരുഷസ്യ വിപശ്ചിതഃ। ഇന്ദ്രിയാണി പ്രമാഥീനി ഹരന്തി പ്രസഭം മനഃ
കൗന്തേയാ, ജ്ഞാനിയാകുകയും പരിശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർക്കും, വികാരഭരിതമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മനസ്സിനെ ബലമായി അകറ്റുന്നു.
താനി സര്വാണി സംയമ്യ യുക്ത ആസീത മത്പരഃ । വശേ ഹി യസ്യേന്ദ്രിയാമി തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ
അവയെല്ലാം നിയന്ത്രിച്ച്, എന്നിൽ ഏകാഗ്രതയോടെ ഇരിക്കണം; ആരുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രണത്തിലാണോ, അവന്റെ ജ്ഞാനം സ്ഥിരമാണ്.
ധ്യായതോ വിഷയാന്പുംസഃ സങ്ഗസ്തേഷൂപജായതേ। സങ്ഗാത്സംജായതേ കാമഃ കാമാത്ക്രോധോഽഭിജായതേ
ഒരു മനുഷ്യൻ വിഷയങ്ങളെ ചിന്തിക്കുമ്പോൾ, അവയിൽ ആസക്തി ഉണ്ടാകുന്നു; ആ ആസക്തിയിൽ നിന്ന് ആഗ്രഹം, ആഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് കോപം ഉൽഭവിക്കുന്നു.
ക്രോധാദ്ഭവതി സംമോഹഃ സംമോഹാത്സ്മൃതിവിഭ്രമഃ । സ്മൃതിഭ്രംശാദ്ബുദിനാശോ ബുദ്ധിനാശാത്പ്രണശ്യതി
കോപത്തിൽ നിന്ന് മോഹം, മോഹത്തിൽ നിന്ന് സ്മരണ നഷ്ടം, സ്മരണ നഷ്ടത്തിൽ നിന്ന് ബുദ്ധിനാശം, ബുദ്ധിനാശത്തിൽ നിന്ന് അവൻ നശിക്കുന്നു.
രാഗദ്വേഷവിയുക്തൈസ്തു വിഷയാനിന്ദ്രിയൈശ്ചരന് । ആത്മവശ്യൈര്വിധേയാത്മാ പ്രസാദമധിഗച്ഛതി
ആസക്തിയും ദ്വേഷവും ഇല്ലാതെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രണത്തിൽ വെച്ച് വിഷയങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവൻ, മനസ്സിന്റെ ശാന്തി നേടുന്നു.
പ്രസാദേ സര്വദുഃഖാനാം ഹാനിരസ്യോപജായതേ। പ്രസന്നചേതസോ ഹ്യാശു ബുദ്ധിഃ പര്യവതിഷ്ഠതേ
ശാന്തിയുള്ളവനിൽ എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളും അകന്നു പോകുന്നു; ശാന്തചിത്തനുള്ളവന്റെ ബുദ്ധി വേഗത്തിൽ സ്ഥിരമാകും.
നാസ്തി ബുദ്ധിരയുക്തസ്യ ന ചായുക്തസ്യ ഭാവനാ । ന ചാഭാവയതഃ ശാന്തിരശാന്തസ്യ കുതഃ സുഖമ്
ശാന്തിയില്ലാത്തവനിൽ ജ്ഞാനവും ധ്യാനവും ഉണ്ടാകില്ല; ധ്യാനമില്ലാത്തവനിൽ ശാന്തി ഇല്ല, ശാന്തിയില്ലാത്തവനിൽ എങ്ങനെയാണു സന്തോഷം?
ഇന്ദ്രിയാണാം ഹി ചരതാം യന്മനോഽനുവിധീയതേ । തദസ്യ ഹരതി പ്രജ്ഞാം വായുര്നാവമിവാമ്ഭസി
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ അവയെ പിന്തുടരുന്ന മനസ്സ്, കാറ്റ് വെള്ളത്തിൽ ഒരു കപ്പലിനെ കൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ, അവന്റെ ജ്ഞാനത്തെ അകറ്റുന്നു.
തസ്മാദ്യസ്യ മഹാബാഹോ നിഗൃഹീതാനി സര്വശഃ । ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്ഥേഭ്യസ്തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ
അതിനാൽ, മഹാബാഹുവേ, ആരുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി നിയന്ത്രിതമാണോ, അവന്റെ ജ്ഞാനം സ്ഥിരമാണ്.
യാ നിശാ സര്വഭൂതാനാം തസ്യാം ജാഗര്തിം സംയമീ। യസ്യാം ജാഗ്രതി ഭൂതാനി സാ നിശാ പശ്യതോ മുനേഃ
എല്ലാ ജീവികളും ഉറങ്ങുന്ന രാത്രിയിലാണ് ആത്മസംയമനം പുലർത്തുന്നവൻ ഉണർന്നിരിക്കുക. ജീവികൾ ഉണർന്നിരിക്കുന്ന സമയമാണ് സത്യദർശിയായ മുനിക്ക് രാത്രി പോലെ ഇരുണ്ടത്.
ആപൂര്യമാണമചലപ്രതിഷ്ഠം സമുദ്രമാപഃ പ്രവിശന്തി യദ്വത്। തദ്വത്കാമാ യം പ്രവിശന്തി സര്വേ സ ശാന്തിമാപ്നോതി ന കാമകാമീ
എപ്പോഴും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന സമുദ്രത്തിലേക്ക് നദികൾ ഒഴുകി ചേരുന്നതുപോലെ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും സമാധാനമുള്ളവനിൽ ലയിക്കുന്നു. ആഗ്രഹങ്ങൾക്കായി മോഹിക്കുന്നവനല്ല, ആഗ്രഹങ്ങൾ വിട്ടവനാണ് സത്യസമാധാനം നേടുന്നത്.
വിഹായ കാമാന്യഃ സര്വാന്പുമാംശ്ചരതി നിഃസ്പൃഹഃ । നിര്മമോ നിരഹംകാരഃ സ ശാന്തിമധിഗച്ഛതി
ആഗ്രഹങ്ങൾ മുഴുവനും വിട്ട്, മോഹമില്ലാതെ, സ്വന്തമാണെന്ന ബോധവും അഹങ്കാരവും ഇല്ലാതെ ജീവിക്കുന്നവനാണ് സത്യസമാധാനം നേടുന്നത്.
ഏഷാ ബ്രാഹ്മീ സ്ഥിതിഃ പാര്ഥ നൈനാം പ്രാപ്യ വിമുഹ്യതി । സ്ഥിത്വാസ്യാമന്തകാലേഽപി ബ്രഹ്മ നിര്വാണമൃച്ഛതി
പാർത്താ, ഇതാണ് ബ്രഹ്മത്തിന്റെ നില. ഇതിൽ എത്തിച്ചേരുന്നവൻ ഇനി ഭ്രമിക്കുകയില്ല. ഈ നിലയിൽ മരണമെത്തുമ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നവൻ ബ്രഹ്മനിലയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
ജ്യായസീ ചേത്കര്മണസ്തേ മതാ ബുദ്ധിര്ജനാര്ദന। തത്കിം കര്മണി ഘോരേ മാം നിയോജയസി കേശവ
ജ്ഞാനം പ്രവർത്തനത്തേക്കാൾ ഉന്നതമാണെന്ന് നീ കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ജനാർദ്ദനാ, എനിക്ക് ഈ ഭയങ്കരമായ പ്രവർത്തിയിൽ ഏർപ്പെടാൻ നീ എന്തുകൊണ്ട് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു, കേശവാ?
വ്യാമിശ്രേണേവ വാക്യേന ബുദ്ധിം മോഹയസീവ മേ । തദേകം വദ നിശ്ചിത്യ യേന ശ്രേയോഽഹമാപ്നുയാമ്
നിന്റെ വാക്കുകൾ കലർന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു; അതുകൊണ്ട് എന്റെ മനസ്സിൽ ആശയക്കുഴപ്പം വരുന്നു. എനിക്ക് ഉത്തമഫലം ലഭിക്കാനുള്ള ഒരു മാർഗം ഉറപ്പോടെ പറയൂ.