ഭയാദ്രണാദുപരതം മംസ്യന്തേ ത്വാം മഹാരഥാഃ । യേഷാം ച ത്വം ബഹുമതോ ഭൂത്വാ യാസ്യസി ലാഘവമ്
മഹാരഥന്മാർ നീ ഭയത്താൽ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിൻവാങ്ങിയെന്ന് കരുതും; നേരത്തെ നിന്നെ ബഹുമാനിച്ചവർ ഇനി നിന്നെ വിലകുറഞ്ഞവനായി കാണും.
അവാച്യവാദാംശ്ചക ബഹൂന്വദിഷ്യന്തി തവാഹിതാഃ । നിന്ദന്തസ്തവ സാമര്ഥ്യം തതോ ദുഃഖതരം നു കിമ്
നിന്റെ ശത്രുക്കൾ അന്യായമായ പല വാക്കുകളും പറയുകയും, നിന്റെ കഴിവുകൾ നിന്ദിക്കുകയും ചെയ്യും; അതിനേക്കാൾ വേദനയുള്ളത് മറ്റെന്താണു?
ഹതോ വാ പ്രാപ്സ്യസി സ്വര്ഗം ജിത്വാ വാ ഭോക്ഷ്യസേ മഹീമ് । തസ്മാദുത്തിഷ്ഠ കൌന്തേയ യുദ്ധായ കൃതനിശ്ചയഃ
നീ കൊല്ലപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ സ്വർഗം ലഭിക്കും; ജയിച്ചാൽ ഭൂമി അനുഭവിക്കാം. അതിനാൽ, കുന്തിയുടെ മകനേ, ഉറച്ച മനസ്സോടെ എഴുന്നേറ്റ് യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറാവു.
സുഖദുഃഖേ സമേ കൃത്വാ ലാഭാലാഭൌ ജയാജയൌ । തതോ യുദ്ധായ യുജ്യസ്വ നൈവം പാപമവാപ്സ്യസി
സുഖവും ദു:ഖവും, ലാഭവും നഷ്ടവും, ജയവും പരാജയവും ഒരുപോലെ കാണുക; അങ്ങനെ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ പാപം നിന്നെ ബാധിക്കില്ല.
ഏഷാ തേഽഭിഹിതാ സാങ്ഖ്യേ ബുദ്ധിര്യോഗേ ത്വിമാം ശ്രൃണു। ബുദ്ധ്യാ യുക്തോ യയാ പാര്ഥ കര്മബന്ധം പ്രഹാസ്യസി
ഇതുവരെ ഞാൻ നിനക്ക് വിവേകത്തിന്റെ വഴി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ ആ അനുസരണയുടെ വഴിയും കേൾക്കു. ഈ വിവേകത്തോടെ നീ കർമ്മബന്ധം വിട്ടുകളയും.
നേഹാഭിക്രമനാശോഽസ്തി പ്രത്യവായോ ന വിദ്യതേ। സ്വല്പമപ്യസ്യ ധര്മസ്യ ത്രായതേ മഹതോ ഭയാത്
ഇവിടെ യാതൊരു ശ്രമവും നശിക്കുകയില്ല, ദോഷഫലവും ഉണ്ടാവുന്നില്ല. ഈ ധർമ്മത്തിൽ അല്പം പോലും പാലിച്ചാൽ വലിയ ഭയത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാം.
വ്യവസായാത്മികാ ബുദ്ധിരേകേഹ കുരുനന്ദന । ബഹുശാഖാ ഹ്യനന്താശ്ച ബുദ്ധയോഽവ്യവസായിനാമ്
കുരുവംശത്തിലെ സന്താനമേ, ഇവിടെ ഉറച്ച മനസ്സുള്ളവരുടെ വിവേകം ഏകാഗ്രമാണ്; എന്നാൽ നിർണയശക്തിയില്ലാത്തവരുടെ മനസ്സ് അനേകം വഴികളിലേക്കാണ് ചിതറുന്നത്.
യാമിമാം പുഷ്പിതാം വാചം പ്രവദന്ത്യവിപശ്ചിതഃ । വേദവാദരതാഃ പാര്ഥ നാന്യദസ്തീതി വാദിനഃ
അറിയാത്തവർ, വേദങ്ങളിലെ വാക്കുകളിൽ മാത്രം ആസ്വദിച്ച്, വേറൊന്നുമില്ലെന്ന് വാദിച്ച്, പുഷ്പിതമായ വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്നു, പാർഥാ.
കാമാത്മാനഃ സ്വര്ഗപരാ ജന്മകര്മഫലപ്രദാമ് । ക്രിയാവിശേഷബഹുലാം ഭോഗൈശ്വര്യഗതിം പ്രതി
ഭോഗവും സ്വർഗ്ഗവും ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ, ജനനവും കർമ്മഫലവും നൽകുന്ന, വിവിധ കർമ്മങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, ആസ്വാദനവും ഐശ്വര്യവും ലക്ഷ്യമിടുന്ന കാര്യങ്ങൾ പറയുന്നു.
ഭോഗൈശ്വര്യപ്രസക്താനാം തയാഽപഹൃതചേതസാമ് । വ്യവസായാത്മികാ ബുദ്ധിഃ സമാധൌ ന വിധീയതേ
ഭോഗത്തിലും ഐശ്വര്യത്തിലും ആസ്വാദനത്തിൽ ആകൃഷ്ടരായി, അത്തരത്തിലുള്ള വാക്കുകളിൽ മനസ്സു പറ്റിയവർക്കു ഏകാഗ്രമായ വിവേകം ധ്യാനത്തിൽ ഉറപ്പുവരുത്താൻ കഴിയില്ല.
ത്രൈഗുണ്യവിഷയാ വേദാ നിസ്ത്രൈഗുണ്യോ ഭവാര്ജുന । നിര്ദ്വന്ദ്വോ നിത്യസത്വസ്ഥോ നിര്യോഗക്ഷേമ ആത്മവാന്
വേദങ്ങൾ മൂന്നു ഗുണങ്ങളെക്കുറിച്ചാണ് സംസാരിക്കുന്നത്; നീ ആ ഗുണങ്ങളെ അതിജീവിക്കണം, അർജ്ജുനാ. ദ്വന്ദങ്ങൾക്കപ്പുറം, ശുദ്ധതയിൽ സ്ഥിരനായി, സമ്പാദ്യത്തിന്റെയും സംരക്ഷണത്തിന്റെയും ആശങ്കയില്ലാതെ, ആത്മാവിൽ നിലകൊൾക.
യാവാനര്ഥ ഉദപാനേ സര്വതഃ സംപ്ലുതോദകേ। താവാന്സര്വേഷു വേദേഷു ബ്രാഹ്മണസ്യ വിജാനതഃ
എല്ലായിടത്തും വെള്ളം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നപ്പോൾ ഒരു കിണറിന് എത്ര ഉപയോഗമുണ്ടോ, അതുപോലെ അറിവുള്ള ബ്രാഹ്മണനു മുഴുവൻ വേദങ്ങൾക്കും അത്രയേ പ്രയോജനം.
കര്മണ്യേവാധികാരസ്തേ മാ ഫലേഷു കദാ ച ന । മാ കര്മഫലഹേതുര്ഭൂര്മാ തേ സങ്ഗോഽസ്ത്വകര്മണി
നിനക്ക് അവകാശം കർമ്മത്തിൽ മാത്രമാണ്, ഫലത്തിൽ ഒരിക്കലും ഇല്ല. കർമ്മഫലത്തിൽ ആസക്തിയുണ്ടാകരുത്; അകർമ്മത്തിലും ആസക്തിയുണ്ടാകരുത്.
യോഗസ്ഥഃ കുരു കര്മാണി സങ്ഗം ത്യക്ത്വാ ധനംജയ । സിദ്ധ്യസിദ്ധ്യോഃ സമോ ഭൂത്വാ സമത്വം യോഗ ഉച്യതേ
യോഗത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, ആസക്തി ഉപേക്ഷിച്ച് കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുക, ധനഞ്ജയാ. വിജയത്തിലും പരാജയത്തിലും ഒരുപോലെയാവുക; ഈ സമത്വം തന്നെയാണ് യോഗം എന്നു പറയുന്നത്.
ദൂരേണ ഹ്യവരം കര്മ ബുദ്ധിയോഗാദ്ധനംജയ। ബുദ്ധൌ ശരണമന്വിച്ഛ കൃപണാഃ ഫലഹേതവഃ
ബുദ്ധിയോഗം ഉള്ളപ്പോൾ സാധാരണ കർമ്മം വളരെ താഴ്ന്നതാണ്, ധനഞ്ജയാ. വിവേകത്തിൽ അഭയം തേടുക; ഫലത്തിൽ മാത്രം ആഗ്രഹമുള്ളവർ ദയനീയരാണ്.
ബുദ്ധിയുക്തോ ജഹാതീഹക ഉഭേ സുകൃതദുഷ്കൃതേ । തസ്മാദ്യോഗായ യുജ്യസ്വ യോഗഃ കര്മസു കൌശലമ്
വിവേകത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ ഈ ലോകത്ത് നല്ലതും ചീത്തയുമായ കർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. അതിനാൽ, യോഗത്തിൽ ഏർപ്പെടുക; കർമ്മത്തിൽ യോഗം കഴിവാണ്.
കര്മജം ബുദ്ധിയുക്താ ഹി ഫലം ത്യക്ത്വാ മനീഷിണഃ । ജന്മബന്ധവിനിര്മുക്താഃ പദം ഗച്ഛന്ത്യനാമയമ്
ബുദ്ധിയോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ജ്ഞാനികൾ, പ്രവർത്തനഫലങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചവരായി, ജന്മബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി, കഷ്ടം ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുന്നു.
യദാ തേ മോഹകലിലം ബുദ്ധിര്വ്യതിതരിഷ്യതി। തദാ ഗന്താസി നിര്വേദം ശ്രോതവ്യസ്യ ശ്രുതസ്യ ച
നിന്റെ ബുദ്ധി മോഹത്തിന്റെ കാടു കടന്നുപോകുമ്പോൾ, അപ്പോൾ നീ കേൾക്കേണ്ടതിലും കേട്ടതിലും നിരാസം പ്രാപിക്കും.
ശ്രുതിവിപ്രതിപന്നാ തേ യദാ സ്ഥാസ്യതി നിശ്ചലാ । സമാധാവചലാ ബുദ്ധിസ്തദാ യോഗമവാപ്സ്യസി
വിവിധ ശാസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് കുഴപ്പപ്പെട്ട നിന്റെ ബുദ്ധി അചഞ്ചലമായി ഏകാഗ്രതയിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ നീ യോഗം നേടും.
സ്ഥിതപ്രജ്ഞസ്യ കാ ഭാഷാ സമാധിസ്ഥസ്യ കേശവ । സ്ഥിതധീഃ കിം പ്രഭാഷേത കിമാസീത വ്രജേത കിം
കേശവാ, സ്ഥിരമായ ജ്ഞാനമുള്ളവനും ഏകാഗ്രതയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും എങ്ങനെ സംസാരിക്കും? അവൻ എങ്ങനെ ഇരിക്കും, എങ്ങനെ നടക്കും?
പ്രജഹാതി യദാ കാമാന്സര്വാന്പാര്ഥ മനോഗതാന്। ആത്മന്യേവാത്മനാ തുഷ്ടഃ സ്ഥിതപ്രജ്ഞസ്തദോച്യതേ
പാർഥാ, മനസ്സിൽ ഉദയിക്കുന്ന എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, ആത്മാവിൽ തന്നെ തൃപ്തനാകുന്നവനെയാണ് സ്ഥിരജ്ഞാനി എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
ദുഃഖേഷ്വനുദ്വിഗ്നമനാഃ സുഖേഷു വിഗതസ്പൃഹഃ। വീതരാഗഭയക്രോധഃ സ്ഥിതധീര്മുനിരുച്യതേ
ദു:ഖത്തിൽ മനസ്സു അശാന്തമാകാതെ, സുഖത്തിൽ ആഗ്രഹം ഇല്ലാതെ, ആസക്തിയും ഭയവും കോപവും ഇല്ലാത്തവനെയാണ് സ്ഥിരചിത്തനായ മুনি എന്നു പറയുന്നത്.
യഃ സര്വത്രാനഭിസ്നേഹസ്തത്തത്പ്രാപ്യ ശുഭാശുഭമ് । നാഭിനന്ദതി ന ദ്വേഷ്ടി തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ
എവിടെയും ആസക്തിയില്ലാതെ, നല്ലതോ ചീത്തയോ ലഭിച്ചാൽ ആനന്ദിക്കാതെയും ദ്വേഷിക്കാതെയും ഇരിക്കുന്നവന്റെ ജ്ഞാനം സ്ഥിരമാണ്.
യദാ സംഹരതേ ചായം കൂര്മോഽങ്ഗാനീവ സര്വശഃ । ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്ഥേഭ്യസ്തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ
ആമ തന്റെ അവയവങ്ങൾ പിൻവലിക്കുന്നതുപോലെ, senses-നെ അവരുടെ വിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി പിൻവലിക്കുന്നവന്റെ ജ്ഞാനം സ്ഥിരമാണ്.
വിഷയാ വിനിവര്തന്തേ നിരാഹാരസ്യ ദേഹിനഃ। രസവര്ജം രസോഽപ്യസ്യ പരം ദൃഷ്ട്വാ നിവര്തതേ
വിഷയങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് അകന്നു പോകുന്നു, പക്ഷേ രുചി ബാക്കി നിൽക്കും; അതും പരമത്തെ കണ്ടാൽ അകന്നു പോകും.
യതതോ ഹ്യപി കൌന്തേയ പുരുഷസ്യ വിപശ്ചിതഃ। ഇന്ദ്രിയാണി പ്രമാഥീനി ഹരന്തി പ്രസഭം മനഃ
കൗന്തേയാ, ജ്ഞാനിയാകുകയും പരിശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർക്കും, വികാരഭരിതമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മനസ്സിനെ ബലമായി അകറ്റുന്നു.
താനി സര്വാണി സംയമ്യ യുക്ത ആസീത മത്പരഃ । വശേ ഹി യസ്യേന്ദ്രിയാമി തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ
അവയെല്ലാം നിയന്ത്രിച്ച്, എന്നിൽ ഏകാഗ്രതയോടെ ഇരിക്കണം; ആരുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രണത്തിലാണോ, അവന്റെ ജ്ഞാനം സ്ഥിരമാണ്.
ധ്യായതോ വിഷയാന്പുംസഃ സങ്ഗസ്തേഷൂപജായതേ। സങ്ഗാത്സംജായതേ കാമഃ കാമാത്ക്രോധോഽഭിജായതേ
ഒരു മനുഷ്യൻ വിഷയങ്ങളെ ചിന്തിക്കുമ്പോൾ, അവയിൽ ആസക്തി ഉണ്ടാകുന്നു; ആ ആസക്തിയിൽ നിന്ന് ആഗ്രഹം, ആഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് കോപം ഉൽഭവിക്കുന്നു.
ക്രോധാദ്ഭവതി സംമോഹഃ സംമോഹാത്സ്മൃതിവിഭ്രമഃ । സ്മൃതിഭ്രംശാദ്ബുദിനാശോ ബുദ്ധിനാശാത്പ്രണശ്യതി
കോപത്തിൽ നിന്ന് മോഹം, മോഹത്തിൽ നിന്ന് സ്മരണ നഷ്ടം, സ്മരണ നഷ്ടത്തിൽ നിന്ന് ബുദ്ധിനാശം, ബുദ്ധിനാശത്തിൽ നിന്ന് അവൻ നശിക്കുന്നു.
രാഗദ്വേഷവിയുക്തൈസ്തു വിഷയാനിന്ദ്രിയൈശ്ചരന് । ആത്മവശ്യൈര്വിധേയാത്മാ പ്രസാദമധിഗച്ഛതി
ആസക്തിയും ദ്വേഷവും ഇല്ലാതെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രണത്തിൽ വെച്ച് വിഷയങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവൻ, മനസ്സിന്റെ ശാന്തി നേടുന്നു.