കേ പൂര്വം പ്രാഹരംസ്തത്ര യുദ്ധേ ഹൃദയകമ്പനേ । മാമകാഃ പാണ്ഡവേയാ വാ തന്മമാചക്ഷ്വ സഞ്ജയ
ആ യുദ്ധത്തിൽ ആദ്യം ആരാണ് ആക്രമിച്ചത്, ഹൃദയം വിറയിപ്പിച്ചതായി? എന്റെവരോ പാണ്ഡവന്മാരോ? അത് എനിക്കു പറയു, സഞ്ജയ.
കസ്യ സേനാസമുദയേ ഗന്ധോ മാല്യസമുദ്ഭവഃ । വായുഃ പ്രദക്ഷിണശ്ചൈവ യോധാനാമഭിഗര്ജതാമ്
ആരുടെയാണു സൈന്യത്തിൽ പൂമാലകളുടെ സുഗന്ധം പരന്നത്, യോദ്ധാക്കൾ ഗർജ്ജിച്ചപ്പോൾ കാറ്റ് ചുറ്റി വീശിയത്?
ഉഭയോഃ സേനയോസ്തത്ര യോധാ ജഹൃഷിരേ തദാ। സ്രജഃ സമാഃ സുഗന്ധാനാമുഭയത്ര സമുദ്ഭവഃ
അപ്പോള് ആ രണ്ടു സൈന്യങ്ങളിലുമുള്ള യോദ്ധാക്കള് സന്തോഷത്തോടെ ഉല്ലസിച്ചു; ഇരുവശത്തും സുഗന്ധമുള്ള പുഷ്പമാലകള് സ്വയം ഉദിച്ചുവന്നു.
സംഹതാനാമനീകാനാം വ്യൂഢാനാം ഭരതര്ഷഭ । സംസര്ഗാത്സമുദീര്ണാനാം വിമര്ദഃ സുമഹാനഭൂത്
ഭരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, അണിഞ്ഞുനിന്ന സൈന്യങ്ങള് തമ്മില് ചേര്ന്ന് വലിയൊരു ഏറ്റുമുട്ടല് അവിടെ ഉണ്ടായി.
വാദിത്രശബ്ദസ്തുമുലഃ ശങ്ഖഭേരീവിമിശ്രിതഃ। ശൂരാണാം രണശൂരാണാം ഗര്ജതാമിതരേതരമ്
വാദ്യങ്ങളുടെ ഗംഭീരശബ്ദം, ശംഖവും മൃദംഗവും കലർന്നതും, ധൈര്യശാലികളായ യോദ്ധാക്കള് പരസ്പരം ഗর্জിച്ചും ആകാശം മുഴുവന് മുഴങ്ങിപ്പോയി.
ഉഭയോഃ സേനയോ രാജന്മഹാന്വ്യതികരോഽഭവത്। അന്യോന്യം വീക്ഷമാണാനാം യോധാനാം ഭരതര്ഷഭ। കുഞ്ജരാണാം ച നദതാം സൈന്യാനാം ച പ്രഹൃഷ്യതാമ്
രാജാവേ, ആ രണ്ടു സൈന്യങ്ങള്ക്കിടയില് വലിയൊരു ഏറ്റുമുട്ടല് ഉണ്ടായി; യോദ്ധാക്കള് തമ്മില് നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു, ആനകള് മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു, സൈന്യം മുഴുവന് ഉല്ലസിച്ചു.
തം തഥാ കൃപയാവിഷ്ടമശ്രുപൂര്ണാകുലേക്ഷണമ് । വിഷീദന്തമിദം വാക്യമുവാച മധുസൂദനഃ
അങ്ങനെ ദു:ഖത്താല് കുഴഞ്ഞ് കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീര് നിറഞ്ഞ് വിഷാദത്തോടെ നിന്ന അവനെ കണ്ട് മധുസൂദനന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
കുതസ്ത്വാ കശ്മലമിദം വിഷമേ സമുപസ്ഥിതമ് । അനാര്യജുഷ്ടമസ്വര്ഗ്യമകീര്തികരമര്ജുന
ഈ പ്രയാസ സമയത്ത് നിന്നില് ഈ ദു:ഖം എവിടുനിന്നാണ് വന്നത്, അര്ജുനാ? ഇത് ഉത്തമന്മാര്ക്ക് യോജിക്കുന്നതല്ല, സ്വര്ഗ്ഗത്തിലേക്കോ പ്രശസ്തിയിലേക്കോ നയിക്കുന്നതുമല്ല.
ക്ലൈബ്യം മാ സ്മ ഗമഃ പാര്ഥ നൈതത്ത്വയ്യുപപദ്യതേ। ക്ഷുദ്രം ഹൃദയദൌര്ബല്യം ത്യക്ത്വോത്തിഷ്ഠ പരംതപ
പാര്ഥാ, നീ ദുർബലതയിലേക്ക് വീഴരുത്; അത് നിന്നെ യോജിക്കുന്നതല്ല. ഈ ചെറുതായ മനസ്സിന്റെ ദൗർബല്യം ഉപേക്ഷിച്ച് എഴുന്നേല്ക്കു, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ.
കഥം ഭീഷ്മമഹം സങ്ഖ്യേ ദ്രോണം ച മധുസൂദന । ഇഷുഭിഃ പ്രതിയോത്സ്യാമി പൂജാര്ഹാവരിസൂദന
മധുസൂദനാ, യുദ്ധത്തില് ബാണങ്ങളാല് ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും എങ്ങനെ ഞാൻ പോരാടും? അവര് ആദരിക്കേണ്ടവരാണ്, ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ.
ഗുരൂനഹത്വാ ഹി മഹാനുഭാവാന് ശ്രേയോ ഭോക്തും ഭേക്ഷമപീഹ ലോകേ। ഹത്വാര്ഥകാമാംസ്തു ഗുരൂനിഹൈവ ഭുഞ്ജീയ ഭോഗാന്രുധിരപ്രദിഗ്ധാന്
ഇവിടെ ഈ ലോകത്ത് മഹാനുഭാവികളായ ഗുരുക്കളെ കൊല്ലാതെ ഭിക്ഷയെടുത്ത് ജീവിക്കുന്നത് തന്നെയാണ് നല്ലത്; സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഗുരുക്കളെ കൊല്ലുമ്പോള് ലഭിക്കുന്ന സുഖങ്ങള് രക്തത്തില് മങ്ങിയതായിരിക്കും.
ന ചൈതദ്വീദ്മഃ കതരന്നോ ഗരീയോ യദ്വാ ജയമ യദി വാ നോ ജയേയുഃ। യാനേവ ഹത്വാ ന ജിജീവിഷാമ- സ്തേഽവസ്ഥിതാഃ പ്രമുഖേ ധാര്തരാഷ്ട്രാഃ
നമുക്ക് ഏതാണ് നല്ലതെന്ന് പോലും ഞങ്ങള്ക്കറിയില്ല—നാം ജയിക്കണോ, അതോ അവര് ഞങ്ങളെ ജയിക്കണോ? ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ കൊല്ലിയാല് ജീവിക്കാന് ഞങ്ങള്ക്ക് ആഗ്രഹമില്ല; അവര് തന്നെ ഞങ്ങളുടെ മുന്നില് നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
കാര്പണ്യദോഷോപഹതസ്വഭാവഃ പൃച്ഛാമി ത്വാം ധര്മസംമൂഢചേതാഃ। യച്ഛ്രേയഃ സ്യാന്നിശ്ചിതം ബ്രൂഹി തന്മേ ശിഷ്യസ്തേഽഹം ശാധി മാം ത്വാം പ്രപന്നമ്
ദു:ഖത്താല് മനസ്സു മങ്ങിയതുകൊണ്ട്, ഞാന് എന്റെ ധര്മം അറിയാതെ നിന്നു. എനിക്ക് യഥാര്ത്ഥത്തില് നല്ലത് എന്താണെന്ന് നീ ഉറപ്പായി പറയണം. ഞാന് നിന്റെ ശിഷ്യനാണ്; നിന്നെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന എന്നെ നീ പഠിപ്പിക്കണം.
ന ഹി പ്രപശ്യാമി മമാപനുദ്യാ- ദ്യച്ഛോകമുച്ഛോഷണമിന്ദ്രിയാണാമ്। അവാപ്യ ഭൂമാവസപത്നമൃദ്ധം രാജ്യം സുരാണാമപി ചാധിപത്യമ്
എന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങള് ഉണങ്ങിയുപോകുന്ന ഈ ദു:ഖം മാറ്റാന് എന്തും കഴിയുമെന്ന് ഞാന് കാണുന്നില്ല—even ഭൂമിയില് എതിരാളികളില്ലാത്ത സമ്പന്നമായ രാജ്യം ലഭിച്ചാലും, ദേവന്മാരുടെ അധികാരം കിട്ടിയാലും.
ഏവമുകത്വാ ഹൃഷീകേശം ഗുഡാകേശം പരംതപ । ന യോത്സ്യ ഇതി ഗോവിന്ദമുക്ത്വാ തൂഷ്ണീം ബഭൂവ ഹ
ഇങ്ങനെ ഹൃഷീകേശനോട് പറഞ്ഞ്, ഗുഡാകേശന്—ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവന്—'ഞാന് യുദ്ധം ചെയ്യില്ല' എന്ന് പറഞ്ഞ് മൗനത്തിലായി, ഗോവിന്ദാ.
തമുവാച ഹൃഷീകേശഃ പ്രഹസന്നിവ ഭാരത। സേനയോരുഭയോര്മധ്യേ വിഷീദന്തമിദം വചഃ
ഭാരതവംശജനായ രാജാവേ, ആ രണ്ടു സൈന്യങ്ങള്ക്കിടയില് വിഷാദത്തിലായിരുന്ന അവനോട് ഹൃഷീകേശന് പുഞ്ചിരിയോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അശോച്യാനന്വശോചസ്ത്വം പ്രജ്ഞാവാദാംശ്ച ഭാഷസേ। ഗതാസൂനഗതാസൂംശ്ച നാനുശോചന്തി പാണ്ഡിതാഃ
നീ ദു:ഖിക്കേണ്ടവരെക്കുറിച്ച് ദു:ഖിക്കുന്നു, പക്ഷേ ജ്ഞാനത്തിന്റെ വാക്കുകള് സംസാരിക്കുന്നു; ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവരെയും മരിച്ചവരെയും പണ്ഡിതന്മാര് ദു:ഖിക്കുന്നില്ല.
നത്വേവാഹം ജാതു നാസം ന ത്വം നേമേ ജനാധിപാഃ। ന ചൈവ നഭവിഷ്യാമഃ സര്വേ വയമതഃ പരമ്
ഞാനും നീയും ഈ ജനാധിപന്മാരും ഒരിക്കലും ഇല്ലാതിരുന്നില്ല; ഇനി മുതല് നാം ആരും ഇല്ലാതാവുകയും ചെയ്യില്ല.
ദേഹിനോഽസ്മിന്യഥാ ദേഹേ കൌമാരം യൌവനം ജരാ। തഥാ ദേഹാന്തരപ്രാപ്തിര്ധീരസ്തത്ര ന മുഹ്യതി
ഈ ശരീരത്തില് ജീവന് ബാല്യവും യൗവനവും വൃദ്ധാവസ്ഥയും അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെ, മറ്റൊരു ശരീരത്തിലേക്കും കടക്കുന്നു; ധീരന്മാര് ഇതില് ആശ്ചര്യപ്പെടുന്നില്ല.
മാത്രാസ്പര്ശാസ്തു കൌന്തേയ ശീതോഷ്ണസുഖദുഃഖദാഃ । ആഗമാപായിനോഽനിത്സ്യാസ്താംസ്തിതിക്ഷസ്വ ഭാരത
കുന്തിദേവിയുടെ മകനേ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ സ്പര്ശം തണുപ്പും ചൂടും സുഖവും ദു:ഖവും നല്കുന്നു; അവ വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്നതും സ്ഥിരമല്ലാത്തതുമാണ്—അവയെ സഹിക്കണം, ഭാരതവംശജ.
യം ഹി വ്യഥയന്ത്യേതേ പുരുഷം പുരുഷര്ഷഭ। സമദുഃഖസുഖം ധീരം സോഽമൃതത്വായ കല്പതേ
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ആരെയും വേദനയും സന്തോഷവും ഒരുപോലെ കാണുന്ന, മനസ്സിൽ ഉറപ്പുള്ളവനെയാണ് ഈ കഷ്ടതകൾ അലട്ടാത്തത്. അങ്ങനെയുള്ളവൻ അമൃതതയ്ക്ക് യോഗ്യനാണ്.
നാസതോ വിദ്യതേ ഭാവോ നാഭാവോ വിദ്യതേ സതഃ। ഉഭയോരപി ദൃഷ്ടോഽന്തസ്ത്വനയോസ്തത്ത്വദര്ശിഭിഃക
അസത്യത്തിന് യഥാർത്ഥമായുള്ള നിലയില്ല, സത്യത്തിന് ഇല്ലാതാവലും ഇല്ല. ഈ രണ്ടിന്റെയും അതിരുകൾ സത്യം കാണുന്നവർ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
അവിനാശി തു തദ്വിദ്ധി യേന സര്വമിദം തതമ്। വിനാശമവ്യയസ്യാസ്യ ന കശ്ചിത്കര്തുമര്ഹതി
ഈ ലോകം മുഴുവൻ നിറച്ചിരിക്കുന്നതു നശിക്കാത്തതാണെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം. ഈ ശാശ്വതമായതിനെ ആരും നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല.
അന്തവന്ത ഇമേ ദേഹാ നിത്യസ്യോക്താഃ ശരീരിണഃ । അനാശിനോഽപ്രമേയസ്യ തസ്മാദ്യുധ്യസ്വ ഭാരത
ഈ ശരീരങ്ങൾ അവസാനിക്കുന്നവയാണെന്ന് പറയുന്നു. എന്നാൽ അതിൽ ഉള്ള ആത്മാവ് ശാശ്വതവും നശിക്കാത്തതും അളക്കാനാവാത്തതുമാണ്. അതിനാൽ, ഭാരതപുത്രാ, നീ യുദ്ധം ചെയ്യണം.
യ ഏനം വേത്തി ഹന്താരം യശ്ചൈനം മന്യതേ ഹതമ്। ഉഭൌ തൌ ന വിജാനീതോ നായം ഹന്തി ന ഹന്യതേ
ആത്മാവിനെ കൊല്ലുന്നവൻ എന്നും കൊല്ലപ്പെടുന്നവൻ എന്നും കരുതുന്നവർ ഇരുവരും സത്യം അറിയുന്നില്ല. ആത്മാവ് കൊല്ലുന്നവനുമല്ല, കൊല്ലപ്പെടുന്നവനുമല്ല.
ന ജായതേ മ്രിയതേ വാ കദാചി- ന്നായം ഭൂത്വാ ഭവിതാ വാ ന ഭൂയഃ । അജോ നിത്യഃ ശാശ്വതോഽയം പുരാണോ ന ഹന്തയേ ഹന്യമാനേ ശരീരേ
ആത്മാവ് ഒരിക്കലും ജനിക്കുകയോ മരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. ജനിച്ചാൽ വീണ്ടും ഇല്ലാതാവുന്നവനുമല്ല. അവൻ ജനനമില്ലാത്തവനും ശാശ്വതനുമാണ്; ശരീരം നശിച്ചാലും അവൻ കൊല്ലപ്പെടുന്നില്ല.
വേദാവിനാശിനം നിത്യം യ ഏനമജമവ്യയമ്। കഥം സ പുരുഷഃ പാര്ഥ കം ഘാതയതി ഹന്തി കമ്
പാർത്താ, ഈ ആത്മാവ് നശിക്കാത്തതും ശാശ്വതവുമാണ്, ജനനമില്ലാത്തതും മാറ്റമില്ലാത്തതും ആണെന്ന് അറിയുമ്പോൾ, ഒരാളെ കൊല്ലാൻ അല്ലെങ്കിൽ കൊല്ലാൻ ഇടയാക്കാൻ എങ്ങനെ കഴിയുമെന്നു പറയൂ.
വാസാംസി ജീര്ണാനി യഥാ വിഹായ നവാനി ഗൃഹ്ണാനി നരോഽപരാണി। തഥാ ശരീരാണി വിഹായ ജീര്ണാ- ന്യന്യാനി സംയാതി നവാനി ദേഹീ
മനുഷ്യൻ പഴയ വസ്ത്രങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് പുതിയവ ധരിക്കുന്നതുപോലെ, ജീവൻ പഴയ ശരീരം വിട്ട് പുതിയ ശരീരങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.
നൈനം ഛിന്ദന്തി ശസ്ത്രാണി നൈനം ദഹതി പാവകഃ। ന ചൈനം ക്ലേദയന്ത്യാപോ ന ശോഷയതി മാരുതഃ
ആത്മാവിനെ ആയുധങ്ങൾ വെട്ടാൻ കഴിയില്ല, അഗ്നി ദഹിപ്പിക്കാനാവില്ല, വെള്ളം നനയ്ക്കാനാവില്ല, കാറ്റ് ഉണക്കാനാവില്ല.
അച്ഛേദ്യോഽയമദാഹ്യോഽയമക്ലേദ്യോഽശോഷ്യ ഏവ ച। നിത്യഃ സര്വഗതഃ സ്ഥാണുരചലോഽയം സനാതനഃ
ഇത് വെട്ടാനാവാത്തതും ദഹിപ്പിക്കാനാവാത്തതും നനയ്ക്കാനാവാത്തതും ഉണക്കാനാവാത്തതുമാണ്. ഇത് ശാശ്വതവും എല്ലായിടത്തും ഉള്ളതും സ്ഥിരവുമായതും അചഞ്ചലവുമായതും അനന്തവുമായതുമാണ്.