ലബ്ധ്വാ വരം തു കൌന്തേയോ മേനേ വിജയമാത്മനഃ । ആരുരോഹ തതഃ പാര്ഥോ രഥം പരമസംമതമ്
വരം ലഭിച്ച ശേഷം കുന്തിപുത്രൻ വിജയമെന്നത് സ്വന്തമാണെന്ന് കരുതി; പിന്നെ പാർത്ഥൻ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട രഥത്തിൽ കയറി.
കൃഷ്ണാര്ജുനാവേകരഥൌ ദിവ്യൌ ശങ്ഖൌഃ പ്രദധ്മതുഃ । യ ഇദം പഠതേ സ്തോത്രം കല്യ ഉത്ഥായ മാനവഃ
കൃഷ്ണനും അർജ്ജുനനും ഒരേ രഥത്തിൽ ചേർന്ന് ദിവ്യശംഖങ്ങൾ ഊതി; മനുഷ്യനേ, രാവിലെ എഴുന്നേറ്റു ഈ സ്തോത്രം ആരെങ്കിലും പാരായണം ചെയ്താൽ,
യക്ഷരക്ഷഃപിശാചേഭ്യോ ന ഭയം വിദ്യതേ സദാ। ന ചാപി രിപവസ്തേഭ്യഃ സര്പാദ്യാ യേ ച ദംഷ്ട്രിണഃ
അവനു യക്ഷന്മാരിൽ നിന്നും രാക്ഷസന്മാരിൽ നിന്നും പിശാചുകളിൽ നിന്നും ഒരിക്കലും ഭയം ഉണ്ടാകില്ല; അവരിൽ ശത്രുക്കളിൽ നിന്നും പാമ്പുകളിലും കടിയുള്ള ജീവികളിലും നിന്നുമില്ല.
ന ഭയം വിദ്യതേ തസ്യ സദാ രാജകുലാദപി । വിവാദേക ജയമാപ്നോതി ബദ്ധോ മുച്യതി ബന്ധനാത്
അവനു രാജധാനിയിൽ നിന്നും ഒരിക്കലും ഭയം ഉണ്ടാകില്ല; തർക്കങ്ങളിൽ വിജയിക്കും; കെട്ടിയാൽ മോചിതനാകും.
ദുര്ഗം തരതി ചാവശ്യം തഥാ ചോരൈര്വിമുച്യതേ। സംഗ്രാമേ വിജയേന്നിത്യം ലക്ഷ്മീം പ്രാപ്നോതി കേവലാമ്
അവൻ ഉറപ്പായും കോട്ടകൾ കടക്കും; കള്ളന്മാരിൽ നിന്നു മോചിതനാകും; യുദ്ധത്തിൽ എപ്പോഴും ജയിക്കും; സമ്പത്ത് മാത്രം നേടും.
ആരോഗ്യബലസംപന്നോ ജീവേദ്വര്ഷശതം തഥാ । ഏതദ്ദൃഷ്ടം പ്രസാദാത്തു മയാ വ്യാസസ്യ ധീമതഃ
ആരോഗ്യവും ബലവും ഉള്ളവനായി അവൻ നൂറുവർഷം ജീവിക്കും; ധീമാനായ വ്യാസന്റെ കൃപയാൽ ഞാൻ ഇതു കണ്ടു.
മോഹാദേതൌ ന ജാനന്തി നരനാരായണാവൃഷീ । തവ പുത്രാ ദുരാത്മാനഃ സര്വേ മന്യുവശാനുഗാഃ
മോഹം മൂലം നരനാരായണമുനികളെ നിന്റെ ദുഷ്ടമനസ്സുള്ള പുത്രന്മാർ, എല്ലാവരും കോപത്തിന്റെ വശംപോയവർ, അറിയുന്നില്ല.
പ്രാപ്തകാലമിദം വാക്യം കാലപാശേന കുണ്ഠിതാഃ । ദ്വൈപായനോ നാരദശ്ച കണ്വോ രാമസ്തഥാനഘഃ । അവാരയംസ്തവ സുതം ന ചാസൌ തദ്ഗൃഹീതവാന്
സമയോചിതമായ ഈ വാക്ക് വന്നിട്ടും, അവർ കാലത്തിന്റെ പാശം കൊണ്ടു മന്ദബുദ്ധികളായിരിക്കുന്നു; ദ്വൈപായനൻ, നാരദൻ, കണ്വൻ, പാപരഹിതനായ രാമൻ ഇവർ നിന്റെ പുത്രനെ തടയാൻ ശ്രമിച്ചു, പക്ഷേ അവൻ അത് അംഗീകരിച്ചില്ല.
യത്ര ധര്മോ ദ്യുതിഃ കാന്തിര്യത്ര ഹ്രീഃ ശ്രീസ്തഥാ മതിഃ। യതോ ധര്മസ്തതഃ കൃഷ്ണോ യതഃ കൃഷ്ണസ്തതോ ജയഃ
എവിടെയാണു ധർമ്മം, പ്രകാശം, സൗന്ദര്യം, ലജ്ജ, ശ്രീ, ബുദ്ധി എന്നിവയുള്ളത്, അവിടെയാണു കൃഷ്ണൻ; കൃഷ്ണൻ ഉള്ളിടത്താണ് വിജയം.
കേഷാം പ്രഹൃഷ്ടാസ്തത്രാഗ്രേ യോധാ യുധ്യന്തി സഞ്ജയ। ഉദഗ്രമനസഃ കേ വാ കേ വാ ദീനാ വിചേതസഃ
സഞ്ജയ, മുന്നിൽ ആരൊക്കെയാണ് സന്തോഷത്തോടെ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത്? ആരാണ് ഉത്സാഹത്തോടെ, ആരാണ് നിരാശയോടെ മനസ്സു കുഴഞ്ഞവരായി?
കേ പൂര്വം പ്രാഹരംസ്തത്ര യുദ്ധേ ഹൃദയകമ്പനേ । മാമകാഃ പാണ്ഡവേയാ വാ തന്മമാചക്ഷ്വ സഞ്ജയ
ആ യുദ്ധത്തിൽ ആദ്യം ആരാണ് ആക്രമിച്ചത്, ഹൃദയം വിറയിപ്പിച്ചതായി? എന്റെവരോ പാണ്ഡവന്മാരോ? അത് എനിക്കു പറയു, സഞ്ജയ.
കസ്യ സേനാസമുദയേ ഗന്ധോ മാല്യസമുദ്ഭവഃ । വായുഃ പ്രദക്ഷിണശ്ചൈവ യോധാനാമഭിഗര്ജതാമ്
ആരുടെയാണു സൈന്യത്തിൽ പൂമാലകളുടെ സുഗന്ധം പരന്നത്, യോദ്ധാക്കൾ ഗർജ്ജിച്ചപ്പോൾ കാറ്റ് ചുറ്റി വീശിയത്?
ഉഭയോഃ സേനയോസ്തത്ര യോധാ ജഹൃഷിരേ തദാ। സ്രജഃ സമാഃ സുഗന്ധാനാമുഭയത്ര സമുദ്ഭവഃ
അപ്പോള് ആ രണ്ടു സൈന്യങ്ങളിലുമുള്ള യോദ്ധാക്കള് സന്തോഷത്തോടെ ഉല്ലസിച്ചു; ഇരുവശത്തും സുഗന്ധമുള്ള പുഷ്പമാലകള് സ്വയം ഉദിച്ചുവന്നു.
സംഹതാനാമനീകാനാം വ്യൂഢാനാം ഭരതര്ഷഭ । സംസര്ഗാത്സമുദീര്ണാനാം വിമര്ദഃ സുമഹാനഭൂത്
ഭരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, അണിഞ്ഞുനിന്ന സൈന്യങ്ങള് തമ്മില് ചേര്ന്ന് വലിയൊരു ഏറ്റുമുട്ടല് അവിടെ ഉണ്ടായി.
വാദിത്രശബ്ദസ്തുമുലഃ ശങ്ഖഭേരീവിമിശ്രിതഃ। ശൂരാണാം രണശൂരാണാം ഗര്ജതാമിതരേതരമ്
വാദ്യങ്ങളുടെ ഗംഭീരശബ്ദം, ശംഖവും മൃദംഗവും കലർന്നതും, ധൈര്യശാലികളായ യോദ്ധാക്കള് പരസ്പരം ഗর্জിച്ചും ആകാശം മുഴുവന് മുഴങ്ങിപ്പോയി.
ഉഭയോഃ സേനയോ രാജന്മഹാന്വ്യതികരോഽഭവത്। അന്യോന്യം വീക്ഷമാണാനാം യോധാനാം ഭരതര്ഷഭ। കുഞ്ജരാണാം ച നദതാം സൈന്യാനാം ച പ്രഹൃഷ്യതാമ്
രാജാവേ, ആ രണ്ടു സൈന്യങ്ങള്ക്കിടയില് വലിയൊരു ഏറ്റുമുട്ടല് ഉണ്ടായി; യോദ്ധാക്കള് തമ്മില് നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു, ആനകള് മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു, സൈന്യം മുഴുവന് ഉല്ലസിച്ചു.
തം തഥാ കൃപയാവിഷ്ടമശ്രുപൂര്ണാകുലേക്ഷണമ് । വിഷീദന്തമിദം വാക്യമുവാച മധുസൂദനഃ
അങ്ങനെ ദു:ഖത്താല് കുഴഞ്ഞ് കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീര് നിറഞ്ഞ് വിഷാദത്തോടെ നിന്ന അവനെ കണ്ട് മധുസൂദനന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
കുതസ്ത്വാ കശ്മലമിദം വിഷമേ സമുപസ്ഥിതമ് । അനാര്യജുഷ്ടമസ്വര്ഗ്യമകീര്തികരമര്ജുന
ഈ പ്രയാസ സമയത്ത് നിന്നില് ഈ ദു:ഖം എവിടുനിന്നാണ് വന്നത്, അര്ജുനാ? ഇത് ഉത്തമന്മാര്ക്ക് യോജിക്കുന്നതല്ല, സ്വര്ഗ്ഗത്തിലേക്കോ പ്രശസ്തിയിലേക്കോ നയിക്കുന്നതുമല്ല.
ക്ലൈബ്യം മാ സ്മ ഗമഃ പാര്ഥ നൈതത്ത്വയ്യുപപദ്യതേ। ക്ഷുദ്രം ഹൃദയദൌര്ബല്യം ത്യക്ത്വോത്തിഷ്ഠ പരംതപ
പാര്ഥാ, നീ ദുർബലതയിലേക്ക് വീഴരുത്; അത് നിന്നെ യോജിക്കുന്നതല്ല. ഈ ചെറുതായ മനസ്സിന്റെ ദൗർബല്യം ഉപേക്ഷിച്ച് എഴുന്നേല്ക്കു, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ.
കഥം ഭീഷ്മമഹം സങ്ഖ്യേ ദ്രോണം ച മധുസൂദന । ഇഷുഭിഃ പ്രതിയോത്സ്യാമി പൂജാര്ഹാവരിസൂദന
മധുസൂദനാ, യുദ്ധത്തില് ബാണങ്ങളാല് ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും എങ്ങനെ ഞാൻ പോരാടും? അവര് ആദരിക്കേണ്ടവരാണ്, ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ.
ഗുരൂനഹത്വാ ഹി മഹാനുഭാവാന് ശ്രേയോ ഭോക്തും ഭേക്ഷമപീഹ ലോകേ। ഹത്വാര്ഥകാമാംസ്തു ഗുരൂനിഹൈവ ഭുഞ്ജീയ ഭോഗാന്രുധിരപ്രദിഗ്ധാന്
ഇവിടെ ഈ ലോകത്ത് മഹാനുഭാവികളായ ഗുരുക്കളെ കൊല്ലാതെ ഭിക്ഷയെടുത്ത് ജീവിക്കുന്നത് തന്നെയാണ് നല്ലത്; സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഗുരുക്കളെ കൊല്ലുമ്പോള് ലഭിക്കുന്ന സുഖങ്ങള് രക്തത്തില് മങ്ങിയതായിരിക്കും.
ന ചൈതദ്വീദ്മഃ കതരന്നോ ഗരീയോ യദ്വാ ജയമ യദി വാ നോ ജയേയുഃ। യാനേവ ഹത്വാ ന ജിജീവിഷാമ- സ്തേഽവസ്ഥിതാഃ പ്രമുഖേ ധാര്തരാഷ്ട്രാഃ
നമുക്ക് ഏതാണ് നല്ലതെന്ന് പോലും ഞങ്ങള്ക്കറിയില്ല—നാം ജയിക്കണോ, അതോ അവര് ഞങ്ങളെ ജയിക്കണോ? ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ കൊല്ലിയാല് ജീവിക്കാന് ഞങ്ങള്ക്ക് ആഗ്രഹമില്ല; അവര് തന്നെ ഞങ്ങളുടെ മുന്നില് നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
കാര്പണ്യദോഷോപഹതസ്വഭാവഃ പൃച്ഛാമി ത്വാം ധര്മസംമൂഢചേതാഃ। യച്ഛ്രേയഃ സ്യാന്നിശ്ചിതം ബ്രൂഹി തന്മേ ശിഷ്യസ്തേഽഹം ശാധി മാം ത്വാം പ്രപന്നമ്
ദു:ഖത്താല് മനസ്സു മങ്ങിയതുകൊണ്ട്, ഞാന് എന്റെ ധര്മം അറിയാതെ നിന്നു. എനിക്ക് യഥാര്ത്ഥത്തില് നല്ലത് എന്താണെന്ന് നീ ഉറപ്പായി പറയണം. ഞാന് നിന്റെ ശിഷ്യനാണ്; നിന്നെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന എന്നെ നീ പഠിപ്പിക്കണം.
ന ഹി പ്രപശ്യാമി മമാപനുദ്യാ- ദ്യച്ഛോകമുച്ഛോഷണമിന്ദ്രിയാണാമ്। അവാപ്യ ഭൂമാവസപത്നമൃദ്ധം രാജ്യം സുരാണാമപി ചാധിപത്യമ്
എന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങള് ഉണങ്ങിയുപോകുന്ന ഈ ദു:ഖം മാറ്റാന് എന്തും കഴിയുമെന്ന് ഞാന് കാണുന്നില്ല—even ഭൂമിയില് എതിരാളികളില്ലാത്ത സമ്പന്നമായ രാജ്യം ലഭിച്ചാലും, ദേവന്മാരുടെ അധികാരം കിട്ടിയാലും.
ഏവമുകത്വാ ഹൃഷീകേശം ഗുഡാകേശം പരംതപ । ന യോത്സ്യ ഇതി ഗോവിന്ദമുക്ത്വാ തൂഷ്ണീം ബഭൂവ ഹ
ഇങ്ങനെ ഹൃഷീകേശനോട് പറഞ്ഞ്, ഗുഡാകേശന്—ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവന്—'ഞാന് യുദ്ധം ചെയ്യില്ല' എന്ന് പറഞ്ഞ് മൗനത്തിലായി, ഗോവിന്ദാ.
തമുവാച ഹൃഷീകേശഃ പ്രഹസന്നിവ ഭാരത। സേനയോരുഭയോര്മധ്യേ വിഷീദന്തമിദം വചഃ
ഭാരതവംശജനായ രാജാവേ, ആ രണ്ടു സൈന്യങ്ങള്ക്കിടയില് വിഷാദത്തിലായിരുന്ന അവനോട് ഹൃഷീകേശന് പുഞ്ചിരിയോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അശോച്യാനന്വശോചസ്ത്വം പ്രജ്ഞാവാദാംശ്ച ഭാഷസേ। ഗതാസൂനഗതാസൂംശ്ച നാനുശോചന്തി പാണ്ഡിതാഃ
നീ ദു:ഖിക്കേണ്ടവരെക്കുറിച്ച് ദു:ഖിക്കുന്നു, പക്ഷേ ജ്ഞാനത്തിന്റെ വാക്കുകള് സംസാരിക്കുന്നു; ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവരെയും മരിച്ചവരെയും പണ്ഡിതന്മാര് ദു:ഖിക്കുന്നില്ല.
നത്വേവാഹം ജാതു നാസം ന ത്വം നേമേ ജനാധിപാഃ। ന ചൈവ നഭവിഷ്യാമഃ സര്വേ വയമതഃ പരമ്
ഞാനും നീയും ഈ ജനാധിപന്മാരും ഒരിക്കലും ഇല്ലാതിരുന്നില്ല; ഇനി മുതല് നാം ആരും ഇല്ലാതാവുകയും ചെയ്യില്ല.
ദേഹിനോഽസ്മിന്യഥാ ദേഹേ കൌമാരം യൌവനം ജരാ। തഥാ ദേഹാന്തരപ്രാപ്തിര്ധീരസ്തത്ര ന മുഹ്യതി
ഈ ശരീരത്തില് ജീവന് ബാല്യവും യൗവനവും വൃദ്ധാവസ്ഥയും അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെ, മറ്റൊരു ശരീരത്തിലേക്കും കടക്കുന്നു; ധീരന്മാര് ഇതില് ആശ്ചര്യപ്പെടുന്നില്ല.
മാത്രാസ്പര്ശാസ്തു കൌന്തേയ ശീതോഷ്ണസുഖദുഃഖദാഃ । ആഗമാപായിനോഽനിത്സ്യാസ്താംസ്തിതിക്ഷസ്വ ഭാരത
കുന്തിദേവിയുടെ മകനേ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ സ്പര്ശം തണുപ്പും ചൂടും സുഖവും ദു:ഖവും നല്കുന്നു; അവ വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്നതും സ്ഥിരമല്ലാത്തതുമാണ്—അവയെ സഹിക്കണം, ഭാരതവംശജ.