ദുഃശാസന രഥാസ്തൂര്ണം യുജ്യന്താം ഭീഷ്മരക്ഷിണഃ। അനീകാനി ച സര്വാണി ശീഘ്രം ത്വമനുചോദയ
ദുഃശാസനാ, ഭീഷ്മനെ കാത്തു നിൽക്കുന്നവരുടെ രഥങ്ങൾ ഉടൻ ഒരുക്കണം. എല്ലാ സൈന്യങ്ങളെയും വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് നയിക്കൂ.
അയം സ മാമഭിപ്രാപ്തോ വര്ഷപൂഗാഭിചിന്തിതഃ । പാണ്ഡവാനാം സസൈന്യാനാം കുരൂണാം ച സമാഗമഃ
പാണ്ടവർ സൈന്യവും കുരുക്കളും തമ്മിലുള്ള ഈ കൂടിച്ചേരൽ ഞാൻ വർഷങ്ങളോളം ആലോചിച്ചിരുന്നതാണു; അതു ഇപ്പോൾ സംഭവിക്കുന്നു.
നാതഃ കാര്യതമം മന്യേ രണേ ഭീഷ്മസ്യ രക്ഷണാത്। ഹന്യുദ്ഗുപ്തോ ഹ്യസൌ പാര്ഥാന്സോമകാംശ്ച സസൃഞ്ജയാന്
ഭീഷ്മനെ യുദ്ധത്തിൽ കാത്തു രക്ഷിക്കുന്നതിനെക്കാൾ പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം ഒന്നുമില്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. അവൻ സുരക്ഷിതനാകുമ്പോൾ പാണ്ഡവരും സോമകരും ശ്രീഞ്ജയരും അവൻ കൊല്ലും.
അബ്രവീച്ച വിശുദ്ധാത്മാ നാഹം ഹന്യാം ശിഖണ്ഡിനാമ് । ശ്രൂയതേ സ്ത്രീ ഹ്യസൌ പൂര്വം തസ്മാദൂര്ത്യോ രണേ മമ
ഭീഷ്മൻ മനസ്സുതൂങ്ങിയവനായി പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ശിഖണ്ഡിനെയൊരിക്കലും കൊല്ലില്ല. അവൻ മുമ്പ് സ്ത്രീയായിരുന്നു എന്നു കേട്ടിട്ടുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ അവനെ ഞാൻ കൊല്ലാൻ തയ്യാറല്ല.'
തസ്മാദ്ഭീഷ്മോ രക്ഷിതവ്യോ വിശേഷേണേതി മേ മതിഃ। ശിഖണ്ഡിനോ വധേ യത്താഃ സര്വേ തിഷ്ഠന്തു മാമകാഃ
അതുകൊണ്ട് ഭീഷ്മനെ പ്രത്യേകമായി കാത്തു നിൽക്കണം എന്നതാണു എന്റെ ഉറച്ച തീരുമാനം. ശിഖണ്ഡിനെയെതിരെ എല്ലാവരും സാവധാനമായി കാവൽ നിൽക്കണം.
തഥാ പ്രാച്യാഃ പ്രതീച്യാശ്ച ദാക്ഷിണാത്യോത്തരാപഥാഃ । സര്വഥാഽസ്ത്രേഷു കുശലാസ്തേ രക്ഷന്തു പിതാമഹമ്
അങ്ങനെ, കിഴക്കിലും പടിഞ്ഞാറിലും തെക്കിലും വടക്കിലും ആയുധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ എല്ലാം പിതാമഹനെ എല്ലാ വിധത്തിലും കാത്തു രക്ഷിക്കണം.
അരക്ഷ്യമാണം ഹി വൃകോ ഹന്യാത്സിംഹം മഹാബലമ് । മാ സിംഹം ജമ്ബുകേനേവ ഘാതയാമഃ ശിഖണ്ഡിനാ
ശക്തിയുള്ള സിംഹത്തെ ആരും കാവലില്ലാതെ വിട്ടാൽ, ഒരു നായ്ക്കും അതിനെ കൊല്ലാൻ കഴിയും. അതുകൊണ്ട്, ശിഖണ്ഡിയുടെ സഹായത്തോടെ സിംഹത്തെ ഒരു നരിക്കൊണ്ട് കൊല്ലപ്പെടാൻ നമുക്ക് കാരണമാകരുത്.
വാമം ചക്രം യുധാമന്യുരുത്തമൌജാശ്ച ദക്ഷിണമ്। ഗോപ്താരൌ ഫാല്ഗുനം പ്രാപ്തൌ ഫാല്ഗുനോപി ശിഖണ്ഡിനഃ
യുധാമന്യു ഇടതുഭാഗം, ഉത്തമൗജാസ് വലതുഭാഗം പിടിച്ചു, ഇരുവരും ഫാൽഗുനനെ കാത്തു നിന്നു; ഫാൽഗുനനും ശിഖണ്ഡിയെ സംരക്ഷിച്ചു.
സംരക്ഷ്യമാണഃ പാര്ഥേന ഭീഷ്മേണ ച വിവര്ജിതഃ । യഥാ ന ഹന്യാദ്ഗാങ്ഗേയം ദുഃശാസന തഥാ കുരു
അർജുനൻ അവനെ കാത്തിരിക്കട്ടെ. ഭീഷ്മൻ പിന്മാറിയപ്പോൾ, ഗംഗാപുത്രൻ കൊല്ലപ്പെടാതിരിക്കാൻ നീ ശ്രദ്ധിക്കണം, ദുര്യോധനാ.
തതോ രജന്യാം വ്യുഷ്ടായാം ശബ്ദഃ സമഭവന്മഹാന്। ക്രോശതാം ഭൂമിപലാനാം യുജ്യതാം യുജ്യതാമിതി
രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, രാജാക്കന്മാർ 'കുതിരയിടൂ, കുതിരയിടൂ' എന്നു വിളിച്ചുകൊണ്ട് വലിയ ശബ്ദം ഉയർന്നു.
ശങ്ഖദുന്ദുഭിഘോഷൈശ്ച സിംഹനാദൈശ്ച ഭാരത। ഹയഹേഷിതനാദൈശ്ച രഥനേമിസ്വനൈസ്തഥാ
ശംഖങ്ങളുടെ, മൃദംഗങ്ങളുടെ മുഴക്കം, സിംഹത്തിന്റെ ഗർജ്ജനപോലുള്ള വിളികൾ, കുതിരകളുടെ കണ്മരച്ചിൽ, രഥചക്രങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനം എന്നിവയും കേട്ടു.
ഗാജാനാം ബൃഹതാം ചൈവ യോധാനാം ചാപി ഗര്ജതാമ്। ക്ഷ്വേലിതാസ്ഫോടിതോത്ക്രുഷ്ടൈസ്തുമുലം സര്വതോഽഭവത്
വലിയ ആനകളുടെ കൂവലും, യോദ്ധാക്കളുടെ ഗർജ്ജനവും, കയ്യടികൾ, ഉച്ചത്തിൽ വിളികൾ എന്നിവകൊണ്ട് ചുറ്റും വലിയ ശബ്ദം നിറഞ്ഞു.
ഉദതിഷ്ഠന്മഹാരാജ സര്വം യുക്തമശേഷതഃ । സൂര്യോദയേ മഹത്സൈന്യം കുരുപാണ്ഡവസേനയോഃ
മഹാരാജാവേ, സൂര്യോദയത്തിൽ, കൌരവരും പാണ്ഡവരും ഇരുവിഭാഗങ്ങളിലുമുള്ള വലിയ സൈന്യങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും ഒരുക്കത്തോടെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
രാജേന്ദ്ര തവ പുത്രാണാം പാണ്ഡവാനാം തഥൈവ ച। ദുഷ്പ്രധൃഷ്യാണി ചാസ്ത്രാണി സശസ്രകവചാനി ച
രാജാവേ, നിന്റെ മക്കളും പാണ്ഡവരും ശക്തമായ ആയുധങ്ങളും കാവചങ്ങളും ധരിച്ച്, ജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവരായി ദൃശ്യമായി.
തതഃ പ്രകാശേ സൈന്യാനി സമദൃശ്യന്ത ഭാരത। ത്വദീയാനാം പരേഷാം ച ശസ്ത്രവന്തി മഹാന്തി ച
അപ്പോൾ വെളിച്ചത്തിൽ, നിന്റെ സൈന്യവും ശത്രുസൈന്യവും ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് തിളങ്ങുന്നവയായി വ്യക്തമായി കാണപ്പെട്ടു.
തത്ര നാഗാ രഥാശ്ചൈവ ജാമ്ബൂനദപരിഷ്കൃതാഃ। വിഭ്രാജമാനാ ദൃശ്യന്തേ മേഘാ ഇവ സവിദ്യുതഃ
അവിടെ പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ച ആനകളും രഥങ്ങളും മിന്നുന്ന മേഘങ്ങൾക്കു ഇടയിൽ മിന്നലുപോലെ ദൃശ്യമായി.
രഥാനീകാന്യദൃശ്യന്ത നഗരാണീവ ഭൂരിശഃ । അതീവ ശുശുഭേ തത്ര പിതാ തേ പൂര്ണചന്ദ്രവത്
രഥസേനകൾ വലിയ നഗരങ്ങൾപോലെ ദൃശ്യമായിരുന്നു; അവിടെ നിന്റെ അച്ഛൻ പൂർണ്ണചന്ദ്രനുപോലെ അതിയായി തിളങ്ങി.
ധനുര്ഭിര്ഋഷ്ടിഭിഃ ഖങ്ഗൈര്ഗദാഭിഃ ശക്തിതോമരൈഃ । യോധാഃ പ്രഹരണൈഃ ശുഭ്രൈസ്തേഷ്വനീകേഷ്വവസ്ഥിതാഃ
വില്ലുകൾ, കുന്തങ്ങൾ, വാളുകൾ, ഗദകൾ, ശൂലങ്ങൾ, തുരങ്കങ്ങൾ എന്നിവയുമായി യോദ്ധാക്കൾ ആ സേനകളിൽ തിളങ്ങുന്ന ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ച് നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ഗജാഃ പദാതാ രഥിനസ്തുരഗാശ്ച വിശാംപതേ । വ്യതിഷ്ഠന്വാഗുരാകാരാഃ ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ
ആനകൾ, കാൽസേന, രഥസാരഥികൾ, കുതിരസേന—രാജാധിരാജാവേ—നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും വലപോലെ നിരന്നു.
ധ്വജാ ബഹുവിധാകാരാ വ്യദൃശ്യന്ത സമുച്ഛ്രിതാഃ। സ്വേഷാം ചൈവ പരേഷാം ച ദ്യുതിമന്തഃ സഹസ്രശഃ
വിവിധ ആകൃതിയിലുള്ള പതാകകൾ ഉയർത്തി, നിന്റെവയും ശത്രുവിന്റെയും ആയിരക്കണക്കിന് തിളങ്ങി.
കാഞ്ചനാ മണിചിത്രാങ്ഗാ ജ്വലന്ത ഇവ പാവകാഃ। അര്ചിഷ്മന്തോ വ്യരോചന്ത ഗജാരോഹാഃ സഹസ്രശഃ
പൊന്നും രത്നങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, അഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ച്, ആനപ്പുറത്തിരുന്നവരായിരങ്ങൾ അഗ്നിക്കിരികൾപോലെ തിളങ്ങി.
മഹേന്ദ്രകേതവഃ ശുഭ്രാ മഹേന്ദ്രസദനേഷ്വിവ। സന്നദ്ധാസ്തേ പ്രവീരാശ്ച ദദൃശുര്യുദ്ധകാങ്ക്ഷിണഃ
ഇന്ദ്രന്റെ വെള്ള പതാകകൾ, ഇന്ദ്രന്റെ ഭവനത്തിൽപോലെ, പൂർണ്ണമായ കാവചം ധരിച്ച ധീരന്മാർ യുദ്ധം ആഗ്രഹിച്ച് അവിടെ ദൃശ്യമായി.
ഉദ്യതൈരായുധൈശ്ചിത്രാസ്തലബദ്ധാഃ കലാപിനഃ । ഋഷഭാക്ഷാ മനുഷ്യേന്ദ്രാശ്ചമൂമുഖഗതാ ബഭുഃ
ഉയർത്തിയ ആയുധങ്ങളുമായി, നിറമുള്ള പെട്ടികളാൽ അലങ്കരിച്ച അമ്പച്ചില്ലുകൾ ധരിച്ച്, കാളയുടെ കണ്ണുപോലുള്ള വീരന്മാർ സേനയുടെ മുന്നിൽ നിന്നു.
ശകുനിഃ സൌബലഃ ശല്യ ആവന്ത്യോഽഥ ജയദ്രഥഃ । വിന്ദാനുവിന്ദൌ കൈകേയാഃ കാമ്ഭോജശ്ച സുദക്ഷിണഃ
സുബലപുത്രനായ ശകുനി, ശല്യൻ, ആവന്ത്യരാജാവായ ജയദ്രഥൻ, കൈകേയരാജാക്കന്മാരായ വിന്ദനും അനുവിന്ദനും, കാംഭോജരാജാവായ സുദക്ഷിണനും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ശ്രുതായുധശ്ച കാലിങ്ഗോ ജയത്സേനശ്ച പാര്ഥിവഃ । ബൃഹദ്ബലശ്ച കൌശല്യഃ കൃതവര്മാ ച സാത്വതഃ
ശ്രുതായുധൻ എന്ന കാലിംഗ രാജാവും, ജയത്സേനൻ എന്ന രാജാവും, കോശല ദേശത്തിലെ ബൃഹദ്ബലനും, സാത്വത വംശത്തിൽ പെട്ട കൃതവർമാനും—
ദശൈതേ പുരുഷവ്യാഘ്രാഃ ശൂരാഃ പരിഘബാഹവഃ । അക്ഷൌഹിണീനാം പതയോ യജ്വാനോ ഭൂരിദക്ഷിണാഃ
ഇവരും മറ്റും പത്ത് പേരാണ്, പുരുഷസിംഹന്മാർ, ധൈര്യശാലികൾ, ഇരുമ്പ് പോലെയുള്ള ഭുജങ്ങൾ ഉള്ളവർ, വലിയ സൈന്യങ്ങളുടെ അദ്ധിപന്മാർ, യാഗങ്ങൾ ചെയ്തവർ, ദാനത്തിൽ ഉദാരന്മാർ.
ഏതേ ചാന്യേ ച ബഹവോ ദുര്യോധനവശാനുഗാഃ । രാജാനോ രാജപുത്രാശ്ച നീതിമന്തോ മഹാരഥാഃ
ഇവരോടൊപ്പം, ദുര്യോധനന്റെ ആജ്ഞ അനുസരിക്കുന്ന അനേകം രാജാക്കന്മാരും രാജകുമാരന്മാരും, ബുദ്ധിമാന്മാരും മഹാരഥികളും, അവിടെയുണ്ട്.
സന്നദ്ധാഃ സമദൃശ്യന സ്വേഷ്വനീകേഷ്വവസ്ഥിതാഃ । ബദ്ധകൃഷ്ണാജിനാഃ സര്വേ ബലിനോ യുദ്ധശാലിനഃ
അവരൊക്കെയും കാവചം ധരിച്ച്, തുല്യശക്തിയോടെ, തങ്ങളുടെ തങ്ങളായ നിരകളിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു; എല്ലാവരും കറുത്ത കൃഷ്ണമൃഗത്വക്ക് ധരിച്ചവരും, ശക്തരും യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരുമാണ്.
ഹൃഷ്ടാ ദുര്യോധനസ്യാര്ഥേ ബ്രഹ്മലോകായ ദീക്ഷിതാഃ। സമര്ഥാ ദശ വാഹിന്യഃ പരിഗൃഹ്യ വ്യവസ്ഥിതാഃ
ദുര്യോധനന്റെ വേണ്ടി സന്തോഷത്തോടെ, ബ്രഹ്മലോകം നേടാൻ ദീക്ഷയെടുത്തതുപോലെ, പത്ത് ശക്തമായ സൈന്യങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ഏകാദശീ ധാര്തരാഷ്ട്രീ കൌരവാണാം മഹാചമൂഃ । അഗ്രതഃ സര്വസൈന്യാനാം യത്ര ശാന്തനവോഽഗ്രണീഃ
പതിനൊന്നാമത്തെ വലിയ കൌരവ സൈന്യം, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ സേന, എല്ലാ സൈന്യങ്ങളുടെ മുന്നിൽ, ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മൻ നേതൃത്വം നൽകുന്നിടത്ത്, നിലകൊണ്ടിരുന്നു.