മര്ദിതോ ന ശശാകാസ്മാന്മോചിതും ബലവത്തയാ। പ്രാക്രോശദ്ഭൈരവം തത്ര ദ്വാരേഭ്യോ നിഃസൃതം ത്വസൃക്
ബാലന്റെ ശക്തിയിൽ ചുരുങ്ങിയ ദൈത്യൻ രക്ഷപ്പെടാൻ കഴിയാതെ, വാതിലുകളിൽ നിന്ന് രക്തം വായിൽ ചോരിച്ച് ഭയത്തോടെ കരഞ്ഞു.
തേന ശബ്ദേന വിത്രസ്താ മൃഗാഃ സിംഹാദയോ ഗണാഃ। സുസ്രുവുശ്ച ശകൃന്മൂത്രമാശ്രമസ്ഥാശ്ച സുസ്രുവുഃ
ആ ശബ്ദം കേട്ട് മൃഗങ്ങൾ, സിംഹങ്ങൾ മുതലായവ ഭയന്ന് ഓടി, അശ്രമത്തിലെ ജീവികൾക്കും ഭയത്തിൽ വിസർജനം സംഭവിച്ചു.
നിരസും ജാനുഭിഃ കൃത്വാ വിസസര്ജ ച സോഽപതത്। തദ്ദൃഷ്ട്വാ വിസ്മയം ജഗ്മുഃ കുമാരസ്യ വിചേഷ്ടിതമ്
അവൻ മുട്ടുകുത്തി വലിച്ചുകൊണ്ട് രക്ഷപ്പെട്ടു വീണു. ബാലന്റെ ഈ പ്രവർത്തി കണ്ടവർ അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
നിത്യകാലം വധ്യമാനാ ദൈതേയാ രാക്ഷസൈഃ സഹ। കുമാരസ്യ ഭയാദേവ നൈവ ജഗ്മുസ്തദാശ്രമമ്
ബാലന്റെ ഭയത്താൽ ദൈത്യരും രാക്ഷസന്മാരും അശ്രമത്തിലേക്ക് ഇനി വരാൻ ധൈര്യപ്പെട്ടില്ല.
തതോഽസ്യ നാമ ചക്രുസ്തേ കണ്വാശ്രമനിവാസിനഃ। കണ്വേന സഹിതാഃ സര്വേ ദൃഷ്ട്വാ കര്മാതിമാനുഷമ്
കണ്വനും അശ്രമവാസികളും ചേർന്ന്, ബാലന്റെ അതിമാനുഷിക പ്രവർത്തികൾ കണ്ടപ്പോൾ അവനൊരു പേര് നൽകി.
അസ്ത്വയം സര്വദമനഃ സര്വം ഹി ദമയത്യസൌ। സ സര്വദമനോ നാമ കുമാരഃ സമപദ്യത
അവൻ എല്ലാം കീഴടക്കുന്നു, അതിനാൽ അവനു സർവദമനൻ എന്ന പേരായിരിക്കട്ടെ. അങ്ങനെ ആ ബാലൻ സർവദമനൻ എന്നായി അറിയപ്പെട്ടു.
വിക്രമേണൌജസാ ചൈവ ബലേന ച സമന്വിതഃ। `അപ്രേഷയതി ദുഷ്യന്തേ മഹിഷ്യാസ്തനയസ്യ ച
വീര്യത്തിലും ശക്തിയിലും ധൈര്യത്തിലും സമ്പന്നനായ അവൻ, കഷ്ടപ്പെടുന്നവരെ—രാജ്ഞിയെയും മകനെയും—ഒരിക്കലും തള്ളിക്കളയുന്നില്ല.
പാണ്ഡുഭാവപരീതാങ്ഗീം ചിന്തയാ സമഭിപ്ലുതാമ്। ലമ്ബാലകാം കൃശാം ദീനാം തഥാ മലിനവാസസമ്
ചിന്തയിൽ മുഴുകി, ശരീരം ചന്ദ്രനെപ്പോലെ വാടിയതും, മുടി ചിതറിപ്പോയതും, ക്ഷീണിച്ചും ദുഃഖിതയുമായും, മലിനവസ്ത്രം ധരിച്ചും നിന്ന ശകുന്തളയെ
ശകുന്തലാം ച സംപ്രേക്ഷ്യ പ്രദധ്യൌ സ മുനിസ്തദാ। ശാസ്ത്രാണി സര്വവേദാശ്ച ദ്വാദശാബ്ദസ്യ ചാഭവന്
അങ്ങനെയുള്ള ശകുന്തളയെ കണ്ട മুনি, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളും വേദങ്ങളും പന്ത്രണ്ട് വർഷം കഴിഞ്ഞതും ഓർത്ത് ആലോചിച്ചു.
തം കുമാരമൃഷിര്ദൃഷ്ട്വാ കര്മ ചാസ്യാതിമാനുഷമ്। സമയോ യൌവരാജ്യായ ഇത്യനുധ്യായ സ ദ്വിജഃ
ആ ബാലന്റെ അതിമാനുഷികമായ പ്രവർത്തികൾ കണ്ട മুনি, യുവരാജ്യാഭിഷേകത്തിന് സമയമായെന്ന് മനസ്സിൽ തീരുമാനിച്ചു.
ശൃണു ഭദ്രേ മമ സുതേ മമ വാക്യം ശുചിസ്മിതേ
എന്റെ മകളേ, മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയുള്ളവളേ, എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിച്ചുകൊൾക.
പതിവ്രതാനാം നാരീണാം വിശിഷ്ടമിതി ചോച്യതേ। പതിശുശ്രൂഷണം പൂര്വം മനോവാക്കായചേഷ്ടിതൈഃ
ഭർത്താവിനോടു അർപ്പിതമായ സ്ത്രീകളിൽ, മനസ്സിലും വാക്കിലും ശരീരത്തിലും ഭർത്താവിനെ സേവിക്കുന്നതാണു പ്രധാനമായ കര്ത്തവ്യം എന്ന് പറയുന്നു.
അനുജ്ഞാതാ മയാ പൂര്വം പൂജയൈതദ്വ്രതം തവ। ഏതേനൈവ ച വൃത്തേന പുണ്യാഁല്ലോകാനവാപ്യ ച
നീ എന്റെ അനുമതിയോടെ ഈ വ്രതം ആചരിച്ചു; ഈ സ്വഭാവം കൊണ്ടു നീ പുണ്യലോകങ്ങൾ പ്രാപിക്കും.
തസ്യാന്തേ മാനുഷേ ലോകേ വിശിഷ്ടാം തപ്സ്യസേ ശ്രിയമ്। തസ്മാദ്ഭദ്രേഽദ്യ യാതവ്യം സമീപം പൌരവസ്യ ഹ
ഇതിന്റെ അവസാനം, മനുഷ്യലോകത്ത് നീ അത്യുത്തമമായ ഐശ്വര്യം നേടും; അതിനാൽ, സുമുഖിയേ, ഇന്ന് നീ പൗരവവംശജന്റെ അടുക്കൽ പോകണം.
സ്വയം നായാതി മത്വാ തേ ഗതം കാലം ശുചിസ്മിതേ। ഗത്വാഽഽരാധയ രാജാനം ദുഷ്യന്തം ഹിതകാമ്യയാ
അവൻ നേരിട്ട് വരാതിരിക്കുന്നതും, കാലം കഴിഞ്ഞുവെന്ന് കരുതുന്നതുമാണ്; അതിനാൽ, ശുദ്ധപുഞ്ചിരിയുള്ളവളേ, നീ രാജാവായ ദുശ്യന്തനെ കാണാൻ പോയി അവന്റെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ച് സേവിക്കണം.
ദൌഷ്യന്തിം യൌവരാജ്യസ്ഥം ദൃഷ്ട്വാ പ്രീതിമവാപ്സ്യസി। ദേവതാനാം ഗുരൂണാം ച ക്ഷത്രിയാണാം ച ഭാമിനി
യുവരാജ്യപദവിയിൽ ദുശ്യന്തനെ കണ്ടാൽ നീ സന്തോഷം അനുഭവിക്കും; ദേവന്മാർക്കും ഗുരുക്കന്മാർക്കും ക്ഷത്രിയന്മാർക്കും, സുന്ദരിയേ,
ഭര്തൄണാം ച വിശേഷേമ ഹിതം സംഗമനം ഭവേത്। തസ്മാത്പുത്രി കുമാരേണ ഗന്തവ്യം മത്പ്രിയേപ്സയാ
ഭർത്താക്കന്മാർക്കു പ്രത്യേകിച്ച്, ഐക്യമാണ് ഉത്തമം; അതിനാൽ, മകളേ, എന്റെ സന്തോഷത്തിനായി നീ മകനോടൊപ്പം പോകണം.
പ്രതിവാക്യം ന ദദ്യാസ്ത്വം ശപിതാ മമ പാദയോഃ
നീ എനിക്ക് മറുപടി പറയരുത്; നീ എന്റെ ആജ്ഞയ്ക്ക് കീഴിലാണ്.
ഏവമുക്ത്വാ സുതാം തത്ര പൌത്രം കണ്വോഽഭ്യഭാഷത। പരിഷ്വജ്യ ച ബാഹുഭ്യാം മൂര്ധ്ന്യുപാഘ്രായ പൌരവമ്
അങ്ങനെ മകളോട് പറഞ്ഞശേഷം, കണ്വൻ അവിടെ തന്റെ മകനായ മകനോട് സംസാരിച്ചു; അവനെ കൈകളാൽ അണച്ച് തലയിൽ മണം വാസിച്ചു.
സോമവംശോദ്ഭവോ രാജാ ദുഷ്യന്ത ഇതി വിശ്രുതഃ। തസ്യാഗ്രമഹിഷീ ചൈഷാ തവ മാതാ ശുചിവ്രതാ
സോമവംശത്തിൽ ജനിച്ച രാജാവായ ദുശ്യന്തൻ എന്നാണവനെ അറിയപ്പെടുന്നത്; ഈ ശുദ്ധവ്രതയുള്ളവളാണ് അവന്റെ പ്രധാനഭാര്യയും നിന്റെ അമ്മയും.
ഗന്തുകാമാ ഭര്തൃപാര്ശ്വം ത്വയാ സഹ സുമധ്യമാ। ഗത്വാഽഭിവാദ്യ രാജനം യൌവരാജ്യമവാപ്സ്യസി
ഭർത്താവിന്റെ അടുക്കൽ പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഈ സുമധ്യയുള്ളവൾ നിന്നോടൊപ്പം പോകും; രാജാവിനെ വന്ദിച്ച്, നീ യുവരാജ്യപദവി പ്രാപിക്കും.
സ പിതാ തവ രാജേന്ദ്രസ്തസ്യ ത്വം വശഗോ ഭവ। പിതൃപൈതാമഹം രാജ്യമാതിഷ്ഠസ്വ സ്വഭാവതഃ
അവൻ നിന്റെ അച്ഛനാണ്, രാജാധിരാജൻ; നീ അവനോട് അനുസരണയോടെ ഇരിക്കണം. അച്ഛനും അപ്പൂപ്പനും കൈമാറിയ രാജ്യം സ്വാഭാവികമായി ഭരിക്കണം.
തസ്മിന്കാലേ സ്വരാജ്യസ്ഥോ മാമനുസ്മര പൌരവ
നീ സ്വരാജ്യത്തിൽ സ്ഥിരമായാൽ, പൗരവവംശജാ, എന്നെ മറക്കരുത്.
അഭിവാദ്യ മുനേഃ പാദൌ പൌരവോ വാക്യമബ്രവീത്। ത്വം പിതാ മമ വിപ്രര്ഷേ ത്വം മാതാ ത്വം ഗതിശ്ച മേ
മുനിയുടെ പാദങ്ങളിൽ വന്ദനം ചെയ്ത്, പൗരവൻ പറഞ്ഞു: 'നീയാണ് എന്റെ അച്ഛൻ, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, നീയാണ് എന്റെ അമ്മയും ആശ്രയവും.'
ന ചാന്യം പിതരം മന്യേ ത്വാമൃതേ തു മഹാതപഃ। തവ ശുശ്രൂഷണം പുണ്യമിഹ ലോകേ പരത്ര ച
മഹാതപസ്സേ, നിങ്ങളെ ഒഴികെ മറ്റാരെയും ഞാൻ എന്റെ അച്ഛനായി കരുതുന്നില്ല; ഈ ലോകത്തും മറുവിടെയും നിങ്ങളെ സേവിക്കുന്നത് വലിയ പുണ്യമാണ്.
ശകുന്തലാ ഭര്തൃകാമാ സ്വയം യാതു യഥേഷ്ടതഃ। അഹം സുശ്രൂഷണപരഃ പാദമൂലേ വസാമി വഃ
ഭർത്താവിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ശകുന്തള ഇഷ്ടപ്രകാരം പോകട്ടെ; ഞാൻ നിങ്ങളുടെ പാദത്തിങ്കൽ ഇരുന്നു സേവനത്തിൽ മുഴുകി ജീവിക്കും.
ക്രീഡാം വ്യാലമൃഗൈഃ സാര്ധം കരിഷ്യേ ന പുരാ യഥാ। ത്വച്ഛാസനപരോ നിത്യം സ്വാധ്യായം ച കരോമ്യഹമ്
മുന്പ് പോലെ കാട്ടുമൃഗങ്ങളുമായി കളിക്കാനില്ല; ഇനി ഞാൻ എല്ലായ്പോഴും നിങ്ങളുടെ കല്പന അനുസരിച്ച് ജീവിക്കയും പഠനത്തിൽ ശ്രദ്ധിക്കയും ചെയ്യും.
ഏവമുക്ത്വാ തു സംശ്ലിഷ്യ പാദൌ കണ്വസ്യ തിഷ്ഠതഃ। തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ പ്രരുരോദ ശകുന്തലാ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ കണ്വന്റെ കാലുകൾ ചേർന്ന് പിടിച്ചു; അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശകുന്തള കരയാൻ തുടങ്ങി.
സ്നേഹാത്പിതുശ്ച പുത്രസ്യ ഹര്ഷശോകസമന്വിതാ। നിശാമ്യ രുദതീമാര്താം ദൌഷ്യന്തിര്വാക്യമബ്രവീത്
അച്ഛന്റെ സ്നേഹവും മകന്റെ സന്തോഷവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ്, അവളെ ദുഃഖത്തോടെ കരയുന്നത് കേട്ട് ദുശ്യന്തന്റെ മകൾ സംസാരിച്ചു.
ശ്രുത്വാ ഭഗവതോ വാക്യം കിം രോദിഷി ശകുന്തലേ। ഗന്തവ്യം കാല്യ ഉത്ഥായ ഭര്തൃപ്രീതിസ്വവാസ്തി ചേത്
ഭഗവാന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൾ പറഞ്ഞു: 'ശകുന്തളേ, നീ എന്തിന് കരയുന്നു? ഭർത്താവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കണമെങ്കിൽ നീ രാവിലെ തന്നെ പോകണം.'