യഥാവിധി യഥാന്യായം ക്രിയാഃ സര്വാസ്ത്വകാരയത്। ദന്തൈഃ ശുക്ലൈഃ ശിഖരിഭിഃസിംഹസംഹനനോഽഭവത്
യഥാവിധിയും യഥാന്യായവും എല്ലാ കർമങ്ങളും കണ്വൻ നിർവഹിച്ചു. ആ ബാലന്റെ പല്ലുകൾ ദന്തത്തോളം വെളുപ്പും, ശരീരം സിംഹത്തിന്റെ രൂപവും പോലെയായിരുന്നു.
ചക്രാങ്കിതകരഃ ശ്രീമാന്സ്വയം വിഷ്ണുരിവാപരഃ। `ചതുഷ്കിഷ്കുര്മഹാതേജാ മഹാമൂര്ധാ മഹാബലഃ
അവന്റെ കൈയിൽ ചക്രത്തിന്റെ അടയാളം ഉണ്ടായിരുന്നു, അവൻ പ്രകാശവാനായി, സ്വയം വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ തേജസ്സും വീര്യവും ഉള്ളവനായി വളർന്നു.
കുമാരോ ദേവഗര്ഭാഭഃ സ തത്രാശു വ്യവര്ധത। `ഋഷേര്ഭയാത്തു ദുഷ്യന്തഃ സ്മരന്നൈവാഹ്വയത്തദാ
ദേവപുത്രനെപ്പോലെയുള്ള ആ ബാലൻ അവിടെ വേഗത്തിൽ വളർന്നു. എന്നാൽ, മുനിയുടെ ഭയത്താൽ ദുശ്യന്തൻ അവനെ ഓർത്തെങ്കിലും വിളിച്ചില്ല.
ഗതേ കാലേ തു മഹതി ന സസ്മാര തപോധനാമ്।' ഷഡ്വര്ഷേഷു തതോ ബാലഃ കണ്വാശ്രമപദം പ്രതി
വളരെ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ രാജാവ് ആ തപസ്സുകാരനെ ഓർത്തില്ല. ആറുവർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ആ ബാലൻ കണ്വാശ്രമത്തേക്കു തിരിഞ്ഞു.
വ്യാഘ്രാന്സിംഹാന്വരാഹാംശ്ച വൃകാംശ്ച മഹിഷാംസ്തഥാ। `ഋക്ഷാംശ്ചാഭ്യഹനദ്വ്യാലാന്പദ്ഭ്യാമാശ്രമപീഡകാന്
വന്യജീവികളായ കടുവ, സിംഹം, പന്നി, ചെന്നായ, കാട്ടുപോത്ത്, കരടി എന്നിവയെ അവൻ കാലുകൊണ്ട് അടിച്ചു, അശ്രമത്തെ ഉപദ്രവിച്ച മൃഗങ്ങളെ കീഴടക്കി.
ബലാദ്ഭുജാഭ്യാം സംഗൃഹ്യ ബലവാന്സംനിയമ്യ ച।' ബദ്ധ്വാ വൃക്ഷേഷു ദൌഷ്യന്തിരാശ്രമസ്യ സമന്തതഃ
ശക്തിയാൽ അവൻ അവയെ കൈകൊണ്ട് പിടിച്ചു, വശീകരിച്ചു, അശ്രമത്തിന്റെ ചുറ്റും മരങ്ങളിൽ കെട്ടി വെച്ചു.
ആരുരോഹ ദ്രുമാംശ്ചൈവ ക്രീഡന്സ്മ പരിധാവതി। `വനം ച ലോഡയാമാസ സിംഹവ്യാഘ്രഗണൈര്വൃതമ്
അവൻ മരങ്ങളിൽ കയറി കളിച്ചു, ഓടി നടന്നു, സിംഹങ്ങളും കടുവകളും നിറഞ്ഞ കാടിൽ സുഖമായി സഞ്ചരിച്ചു.
തതശ്ച രാക്ഷസാന്സര്വാന്പിശാചാംശ്ച രിപൂന്രണേ। മുഷ്ടിയുദ്ധേന താന്ഹത്വാ ഋഷീനാരാധയത്തദാ
ശേഷം, യുദ്ധത്തിൽ അവൻ എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരെയും പിശാചുകളെയും കൈകൊണ്ടു തോൽപ്പിച്ചു, അതിലൂടെ മുനിമാരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
കശ്ചിദ്ദിതിസുതസ്തം തു ഹന്തുകാമോ മഹാബലഃ। വധ്യമാനാംസ്തു ദൈതേയാനമര്ഷീ തം സമഭ്യയാത്
ദിതിയുടെ ഒരു ശക്തനായ പുത്രൻ, ദൈത്യന്മാർ കൊല്ലപ്പെടുന്നതിൽ കോപത്തോടെ, അവനെ കൊല്ലാൻ സമീപിച്ചു.
തമാഗതം പ്രഹസ്യൈവ ബാഹുഭ്യാം പരിഗൃഹ്യ ച। ദൃഢം ചാബധ്യ ബാഹുഭ്യാം പീഡയാമാസ തം തദാ
അവൻ അടുത്തെത്തിയപ്പോൾ ബാലൻ ചിരിച്ചു, കൈകൊണ്ട് പിടിച്ചു, ഭംഗിയായി കെട്ടി, ശക്തിയായി അമർത്താൻ തുടങ്ങി.
മര്ദിതോ ന ശശാകാസ്മാന്മോചിതും ബലവത്തയാ। പ്രാക്രോശദ്ഭൈരവം തത്ര ദ്വാരേഭ്യോ നിഃസൃതം ത്വസൃക്
ബാലന്റെ ശക്തിയിൽ ചുരുങ്ങിയ ദൈത്യൻ രക്ഷപ്പെടാൻ കഴിയാതെ, വാതിലുകളിൽ നിന്ന് രക്തം വായിൽ ചോരിച്ച് ഭയത്തോടെ കരഞ്ഞു.
തേന ശബ്ദേന വിത്രസ്താ മൃഗാഃ സിംഹാദയോ ഗണാഃ। സുസ്രുവുശ്ച ശകൃന്മൂത്രമാശ്രമസ്ഥാശ്ച സുസ്രുവുഃ
ആ ശബ്ദം കേട്ട് മൃഗങ്ങൾ, സിംഹങ്ങൾ മുതലായവ ഭയന്ന് ഓടി, അശ്രമത്തിലെ ജീവികൾക്കും ഭയത്തിൽ വിസർജനം സംഭവിച്ചു.
നിരസും ജാനുഭിഃ കൃത്വാ വിസസര്ജ ച സോഽപതത്। തദ്ദൃഷ്ട്വാ വിസ്മയം ജഗ്മുഃ കുമാരസ്യ വിചേഷ്ടിതമ്
അവൻ മുട്ടുകുത്തി വലിച്ചുകൊണ്ട് രക്ഷപ്പെട്ടു വീണു. ബാലന്റെ ഈ പ്രവർത്തി കണ്ടവർ അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
നിത്യകാലം വധ്യമാനാ ദൈതേയാ രാക്ഷസൈഃ സഹ। കുമാരസ്യ ഭയാദേവ നൈവ ജഗ്മുസ്തദാശ്രമമ്
ബാലന്റെ ഭയത്താൽ ദൈത്യരും രാക്ഷസന്മാരും അശ്രമത്തിലേക്ക് ഇനി വരാൻ ധൈര്യപ്പെട്ടില്ല.
തതോഽസ്യ നാമ ചക്രുസ്തേ കണ്വാശ്രമനിവാസിനഃ। കണ്വേന സഹിതാഃ സര്വേ ദൃഷ്ട്വാ കര്മാതിമാനുഷമ്
കണ്വനും അശ്രമവാസികളും ചേർന്ന്, ബാലന്റെ അതിമാനുഷിക പ്രവർത്തികൾ കണ്ടപ്പോൾ അവനൊരു പേര് നൽകി.
അസ്ത്വയം സര്വദമനഃ സര്വം ഹി ദമയത്യസൌ। സ സര്വദമനോ നാമ കുമാരഃ സമപദ്യത
അവൻ എല്ലാം കീഴടക്കുന്നു, അതിനാൽ അവനു സർവദമനൻ എന്ന പേരായിരിക്കട്ടെ. അങ്ങനെ ആ ബാലൻ സർവദമനൻ എന്നായി അറിയപ്പെട്ടു.
വിക്രമേണൌജസാ ചൈവ ബലേന ച സമന്വിതഃ। `അപ്രേഷയതി ദുഷ്യന്തേ മഹിഷ്യാസ്തനയസ്യ ച
വീര്യത്തിലും ശക്തിയിലും ധൈര്യത്തിലും സമ്പന്നനായ അവൻ, കഷ്ടപ്പെടുന്നവരെ—രാജ്ഞിയെയും മകനെയും—ഒരിക്കലും തള്ളിക്കളയുന്നില്ല.
പാണ്ഡുഭാവപരീതാങ്ഗീം ചിന്തയാ സമഭിപ്ലുതാമ്। ലമ്ബാലകാം കൃശാം ദീനാം തഥാ മലിനവാസസമ്
ചിന്തയിൽ മുഴുകി, ശരീരം ചന്ദ്രനെപ്പോലെ വാടിയതും, മുടി ചിതറിപ്പോയതും, ക്ഷീണിച്ചും ദുഃഖിതയുമായും, മലിനവസ്ത്രം ധരിച്ചും നിന്ന ശകുന്തളയെ
ശകുന്തലാം ച സംപ്രേക്ഷ്യ പ്രദധ്യൌ സ മുനിസ്തദാ। ശാസ്ത്രാണി സര്വവേദാശ്ച ദ്വാദശാബ്ദസ്യ ചാഭവന്
അങ്ങനെയുള്ള ശകുന്തളയെ കണ്ട മুনি, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളും വേദങ്ങളും പന്ത്രണ്ട് വർഷം കഴിഞ്ഞതും ഓർത്ത് ആലോചിച്ചു.
തം കുമാരമൃഷിര്ദൃഷ്ട്വാ കര്മ ചാസ്യാതിമാനുഷമ്। സമയോ യൌവരാജ്യായ ഇത്യനുധ്യായ സ ദ്വിജഃ
ആ ബാലന്റെ അതിമാനുഷികമായ പ്രവർത്തികൾ കണ്ട മুনি, യുവരാജ്യാഭിഷേകത്തിന് സമയമായെന്ന് മനസ്സിൽ തീരുമാനിച്ചു.
ശൃണു ഭദ്രേ മമ സുതേ മമ വാക്യം ശുചിസ്മിതേ
എന്റെ മകളേ, മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയുള്ളവളേ, എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിച്ചുകൊൾക.
പതിവ്രതാനാം നാരീണാം വിശിഷ്ടമിതി ചോച്യതേ। പതിശുശ്രൂഷണം പൂര്വം മനോവാക്കായചേഷ്ടിതൈഃ
ഭർത്താവിനോടു അർപ്പിതമായ സ്ത്രീകളിൽ, മനസ്സിലും വാക്കിലും ശരീരത്തിലും ഭർത്താവിനെ സേവിക്കുന്നതാണു പ്രധാനമായ കര്ത്തവ്യം എന്ന് പറയുന്നു.
അനുജ്ഞാതാ മയാ പൂര്വം പൂജയൈതദ്വ്രതം തവ। ഏതേനൈവ ച വൃത്തേന പുണ്യാഁല്ലോകാനവാപ്യ ച
നീ എന്റെ അനുമതിയോടെ ഈ വ്രതം ആചരിച്ചു; ഈ സ്വഭാവം കൊണ്ടു നീ പുണ്യലോകങ്ങൾ പ്രാപിക്കും.
തസ്യാന്തേ മാനുഷേ ലോകേ വിശിഷ്ടാം തപ്സ്യസേ ശ്രിയമ്। തസ്മാദ്ഭദ്രേഽദ്യ യാതവ്യം സമീപം പൌരവസ്യ ഹ
ഇതിന്റെ അവസാനം, മനുഷ്യലോകത്ത് നീ അത്യുത്തമമായ ഐശ്വര്യം നേടും; അതിനാൽ, സുമുഖിയേ, ഇന്ന് നീ പൗരവവംശജന്റെ അടുക്കൽ പോകണം.
സ്വയം നായാതി മത്വാ തേ ഗതം കാലം ശുചിസ്മിതേ। ഗത്വാഽഽരാധയ രാജാനം ദുഷ്യന്തം ഹിതകാമ്യയാ
അവൻ നേരിട്ട് വരാതിരിക്കുന്നതും, കാലം കഴിഞ്ഞുവെന്ന് കരുതുന്നതുമാണ്; അതിനാൽ, ശുദ്ധപുഞ്ചിരിയുള്ളവളേ, നീ രാജാവായ ദുശ്യന്തനെ കാണാൻ പോയി അവന്റെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ച് സേവിക്കണം.
ദൌഷ്യന്തിം യൌവരാജ്യസ്ഥം ദൃഷ്ട്വാ പ്രീതിമവാപ്സ്യസി। ദേവതാനാം ഗുരൂണാം ച ക്ഷത്രിയാണാം ച ഭാമിനി
യുവരാജ്യപദവിയിൽ ദുശ്യന്തനെ കണ്ടാൽ നീ സന്തോഷം അനുഭവിക്കും; ദേവന്മാർക്കും ഗുരുക്കന്മാർക്കും ക്ഷത്രിയന്മാർക്കും, സുന്ദരിയേ,
ഭര്തൄണാം ച വിശേഷേമ ഹിതം സംഗമനം ഭവേത്। തസ്മാത്പുത്രി കുമാരേണ ഗന്തവ്യം മത്പ്രിയേപ്സയാ
ഭർത്താക്കന്മാർക്കു പ്രത്യേകിച്ച്, ഐക്യമാണ് ഉത്തമം; അതിനാൽ, മകളേ, എന്റെ സന്തോഷത്തിനായി നീ മകനോടൊപ്പം പോകണം.
പ്രതിവാക്യം ന ദദ്യാസ്ത്വം ശപിതാ മമ പാദയോഃ
നീ എനിക്ക് മറുപടി പറയരുത്; നീ എന്റെ ആജ്ഞയ്ക്ക് കീഴിലാണ്.
ഏവമുക്ത്വാ സുതാം തത്ര പൌത്രം കണ്വോഽഭ്യഭാഷത। പരിഷ്വജ്യ ച ബാഹുഭ്യാം മൂര്ധ്ന്യുപാഘ്രായ പൌരവമ്
അങ്ങനെ മകളോട് പറഞ്ഞശേഷം, കണ്വൻ അവിടെ തന്റെ മകനായ മകനോട് സംസാരിച്ചു; അവനെ കൈകളാൽ അണച്ച് തലയിൽ മണം വാസിച്ചു.
സോമവംശോദ്ഭവോ രാജാ ദുഷ്യന്ത ഇതി വിശ്രുതഃ। തസ്യാഗ്രമഹിഷീ ചൈഷാ തവ മാതാ ശുചിവ്രതാ
സോമവംശത്തിൽ ജനിച്ച രാജാവായ ദുശ്യന്തൻ എന്നാണവനെ അറിയപ്പെടുന്നത്; ഈ ശുദ്ധവ്രതയുള്ളവളാണ് അവന്റെ പ്രധാനഭാര്യയും നിന്റെ അമ്മയും.