ദേവതാപ്രതിമാശ്ചൈവ കമ്പന്തി ച ഹസന്തി ച। വമന്തി രുധിരം ചാസ്യൈഃ സ്വിദ്യന്തി പ്രപതന്തി ച
ദേവതകളുടെ പ്രതിമകൾ വിറയ്ക്കുന്നു, ചിരിക്കുന്നു, വായിൽ നിന്ന് രക്തം ഊറ്റുന്നു, വിയർക്കുന്നു, താഴെ വീഴുന്നു.
അനാഹതാ ദുന്ദുഭയഃ പ്രണദന്തി വിശാംപതേ । അയുക്താശ്ച പ്രവര്തന്തേ ക്ഷത്രിയാണാം മഹാരഥാഃ
ആളുകളുടെ പ്രഭുവേ, ആരും അടിക്കാതിരുന്നിട്ടും മൃദംഗങ്ങൾ മുഴക്കുന്നു; ക്ഷത്രിയരുടെ രഥങ്ങൾ കുതിരയില്ലാതെ നീങ്ങുന്നു.
കോകിലാഃ ശതപത്രാശ്ച ചാഷാ ഭാസാഃ ശുകാസ്തഥാ । സാരസാശ്ച മയൂരാശ്ച വാചോ മുഞ്ചന്തി ദാരുണാഃ
കുയിലുകൾ, താമരപ്പൂക്കൾ, ചാഷപ്പക്ഷികൾ, നീലക്കൊക്കകൾ, തത്തകൾ, കുരുവികൾ, മയിൽക്കൂടുകൾ—all ദാരുണമായ ശബ്ദങ്ങൾ പുറപ്പെടുവിക്കുന്നു.
ഗൃഹീതശസ്ത്രാഃ ക്രോശന്തി ചര്മിണോ വാജിപൃഷ്ഠഗാഃ । അരുണോദയേ പ്രദൃശ്യന്തേ ശതശഃ ശലഭവ്രജാഃ
അയിരം ആയുധധാരികൾ കുതിരപ്പുറത്ത് നിന്ന് നിലവിളിക്കുന്നു; അരുണോദയത്തിൽ നൂറുകണക്കിന് ഇളഞ്ഞിപ്പുഴുക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു.
ഉഭേ സന്ധ്യേ പ്രകാശന്തേ ദിശോ ദാഹസമന്വിതേ। പര്ജന്യഃ പാംസുവര്ഷീ ച മാംസവര്ഷീ ച ഭാരത
രണ്ടു സന്ധ്യകളിലും ദിക്കുകൾ തീപിടിച്ച പോലെ തെളിയുന്നു; ഭാരതാ, മേഘങ്ങൾ പൊടി മഴയും മാംസമഴയും പെയ്യുന്നു.
യാ ചൈഷാ വിശ്രുതാ രാജംസ്ത്രൈലോക്യേ സാധുസംമതാ। അരുന്ധതീ തയാപ്യേഷ വസിഷ്ഠഃ പൃഷ്ഠതഃ കൃതഃ
മൂന്നു ലോകത്തും പ്രശസ്തയും മാന്യയുമായ അരുന്ധതിക്ക് ഇപ്പോൾ വസിഷ്ഠൻ പിന്നിലായി നിൽക്കുന്നു.
രോഹിണീം പീഡയന്നേഷ സ്ഥിതോ രാജഞ്ശനൈശ്ചരഃ । വ്യാവൃത്തം ലക്ഷ്മ സോമസ്യ ഭവിഷ്യതി മഹദ്ഭയമ്
രാജാവേ, ശനൈശ്ചരൻ രോഹിണിയെ പീഡിപ്പിച്ച് നില്ക്കുന്നു; ചന്ദ്രന്റെ ചിഹ്നം മാറിയിരിക്കുന്നു—വലിയ ഭയം ഉണ്ടാകും.
അനഭ്രേ ച മഹാഘോരസ്തനിതം ശ്രൂയതേ ഭൃശമ് । വാഹനാനാം ച രുദതാം നിപതന്ത്യുശ്രുബിന്ദവഃ
മേഘമില്ലാത്ത ആകാശത്ത് ഭയങ്കരമായ ഇടിമുഴക്കം കേൾക്കുന്നു; മൃഗങ്ങളുടെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് കണ്ണുനീർ വീഴുന്നു.
ഏവമുക്ത്വാ യയൌ വ്യാസോ ധൃതരാഷ്ട്രയ ധീമതേ। ധൃതരാഷ്ട്രോഽപി തച്ഛ്രുത്വാ ധ്യാനമേവാന്വപദ്യത
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് വ്യാസൻ പുറപ്പെട്ടു, ധൃതരാഷ്ട്രാ; അത് കേട്ട ധൃതരാഷ്ട്രൻ ധ്യാനത്തിൽ ആഴപ്പെട്ടു.
സ മുഹൂര്തമിവ ധ്യാത്വാ വിനിഃശ്വസ്യ മുഹുര്മുഹുഃ । സംജയം സംശിതാത്മാനമപൃച്ഛദ്രതര്ഷഭ
ഒരു നേരം ധ്യാനിച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും ആഹ്ശ്വാസം വിട്ട്, മനസ്സുറപ്പുള്ള ധൃതരാഷ്ട്രൻ പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ സംജയനോടു ചോദിച്ചു.
സംജയേമേ മഹീപാലാഃ ശൂരാ യുദ്ധാഭിനന്ദിനഃ । അന്യോന്യമഭിനിഘ്നന്തി ശസ്ത്രൈരുച്ചാവചൈരിഹ
സഞ്ജയാ, മഹാരാജാക്കന്മാരും ധൈര്യശാലികളും യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും ഇവിടെ പലവിധ ആയുധങ്ങളാൽ തമ്മിൽ ഏറ്റുമുട്ടുന്നു.
പാര്ഥിവാഃ പൃഥിവീഹേതോഃ സമഭിത്യജ്യ ജീവിതമ് । ന വാ ശാമ്യന്തി നിഘ്നന്തോ വര്ധയന്തി യമക്ഷയമ്
ഭൂമിക്കായി ജീവൻ മുഴുവൻ ഉപേക്ഷിച്ച രാജാക്കന്മാർ തമ്മിൽ കൊല്ലിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും അവർ ശമിക്കാതെ യമന്റെ ലോകം മാത്രം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.
ഭൌമമൈശ്വര്യമിച്ഛന്തോ ന മൃഷ്യന്തേ പരസ്പരമ് । മന്യേ ബഹുഗുണാ ഭൂമിസ്തന്മമാചക്ഷ്വ സംജയ
ഭൂമിയിലെ ആധിപത്യം ആഗ്രഹിച്ച് അവർ ഒരുമിക്കാനാവാതെ പരസ്പരം സഹിക്കാനാവുന്നില്ല. സഞ്ജയാ, ഭൂമി എത്ര ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളതാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; അതെനിക്ക് പറയൂ.
ബഹൂനി ച സഹസ്രാണി പ്രയുതാന്യര്ബുദാനി ച। കോട്യശ്ച ലോകവീരാണാം സമേതാഃ കുരുജാങ്ഗലേ
കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ അനേകം ആയിരങ്ങൾ, ലക്ഷങ്ങൾ, കോടികൾ വീരന്മാർ ഒന്നിച്ചു കൂടിയിരിക്കുന്നു.
ദേശാനാം ച പരീമാണം നഗരാണാം ച സംജയ । ശ്രോതുമിച്ഛാമി തത്ത്വേന യത ഏതേ സമാഗതാഃ
സഞ്ജയാ, ഇവർ എവിടെ നിന്ന് വന്നുവെന്നതിന്റെ സത്യമായ ദേശങ്ങളും നഗരങ്ങളുടെയും പരിധി ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ദിവ്യബുദ്ധിപ്രദീപേന യുക്തസ്ത്വം ജ്ഞാനചക്ഷുഷാ। പ്രഭാവാത്തസ്യ വിപ്രര്ഷേര്വ്യാസസ്യാമിതതേജസഃ
ദിവ്യമായ ബുദ്ധിയുടെ വിളക്കും ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയും നിനക്കുണ്ട്; അത്യന്തം തേജസ്സുള്ള വ്യാസമുനിയുടെ ശക്തി നിനക്കുണ്ട്.
യഥാപ്രജ്ഞം മഹാപ്രാജ്ഞ ഭൌമാന്വക്ഷ്യാമി തേ ഗുണാന്। ശാസ്ത്രചക്ഷുരവേക്ഷസ്വ നമസ്തേ ഭരതര്ഷഭ
മഹാപണ്ഡിതനേ, എന്റെ അറിവനുസരിച്ച് ഭൂമിയുടെ ഗുണങ്ങൾ ഞാൻ നിന്നോട് പറയും; ശാസ്ത്രദൃഷ്ടിയോടെ നോക്കുക; ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, നമസ്കാരം.
ദ്വിവിധാനീഹ ഭൂതാനി ചരാണി സ്ഥാവരാണി ച। ത്രസാനാം ത്രിവിധാ യോനിരണ്ഡസ്വേദജരായുജാഃ
ഇവിടെ ജീവികൾ രണ്ടുവിധമാണ്: ചലിക്കുന്നവയും അചലങ്ങളുമാണ്. ചലിക്കുന്നവരിൽ മുട്ടിൽ ജനിക്കുന്നവ, ചൂടിൽ ജനിക്കുന്നവ, ഗർഭത്തിൽ ജനിക്കുന്നവ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു ജനനരൂപങ്ങൾ ഉണ്ട്.
ത്രസാനാം ഖലു സര്വേഷാം ശ്രേഷ്ഠാ രാജഞ്ജരായുജാഃ। ജരായുജാനാം പ്രവരാ മാനവാഃ പശവശ്ച യേ
രാജാവേ, ചലിക്കുന്ന ജീവികളിൽ ഗർഭത്തിൽ ജനിക്കുന്നവരാണ് ഉത്തമർ; അതിൽ മനുഷ്യരും ചില മൃഗങ്ങളും ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠം.
നാനാരൂപധരാ രാജംസ്തേഷാം ഭേദാശ്ചതുര്ദശ । വേദോക്താഃ പൃഥിവീപാല യേഷു യജ്ഞാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ
രാജാവേ, അവയ്ക്ക് പലവിധ രൂപങ്ങളുണ്ട്; അവയിൽ യാഗങ്ങൾ നടപ്പാക്കുന്ന പതിനാലു വിഭാഗങ്ങൾ വേദങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഗ്രാമ്യാണാം പുരുഷാഃ ശ്രേഷ്ഠാഃ സിംഹാശ്ചാരണ്യവാസിനാമ് । സര്വേഷാമേവ ഭൂതാനാമന്യോന്യേനോപജീവനമ്
ഗൃഹപശുക്കളിൽ മനുഷ്യരാണ് ഉത്തമർ; കാട്ടുമൃഗങ്ങളിൽ സിംഹം; എല്ലാ ജീവികളും പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചാണ് ജീവിക്കുന്നത്.
ഉദ്ഭിഞ്ജാഃ സ്ഥാവരാഃ പ്രോക്താസ്തേഷാം പഞ്ചൈവ ജാതയഃ । വൃക്ഷഗുല്മലതാവല്ല്യസ്ത്വക്സാരാസ്തൃണജാതയഃ
അചലജീവികൾ നിലത്തു നിന്ന് മുളയ്ക്കുന്നവരാണെന്ന് പറയുന്നു; അവയിൽ വൃക്ഷങ്ങൾ, കുരുമുളകൾ, വളർത്തു വള്ളികൾ, തൊലി മുഖ്യമായവ, പുല്ലുകൾ എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചു വിഭാഗങ്ങളുണ്ട്.
തേഷാം വിംശതിരേകോനാ മഹാഭൂതേഷു പഞ്ചസു । ചതുര്വിശതിരുദ്ദിഷ്ടാ ഗായത്രീ ലോകസംമതാ
പഞ്ചഭൂതങ്ങളിൽ ഇരുപത്തൊന്നാണ് (ഇരുപതിൽ ഒന്ന് കുറവ്); എന്നാൽ ലോകത്തിൽ അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്ന ഗായത്രി ഇരുപത്തുനാലാണ്.
യ ഏതാം വേദ ഗായത്രീം പുണ്യാം സര്വഗുണാന്വിതാമ് । തത്ത്വേന ഭരതശ്രേഷ്ഠ സ ലോകേ ന പ്രണശ്യതി
ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഉള്ള ഈ പുണ്യമായ ഗായത്രിയെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നവൻ ഈ ലോകത്ത് നശിക്കുകയില്ല.
അരണ്യവാസിനഃ സപ്ത സപ്തൈഷാം ഗ്രാമവാസിനഃ । സിംഹാ വ്യാഘ്രാ വരാഹാശ്ച മഹിഷാ വാരണാസ്തഥാ
കാട്ടിൽ താമസിക്കുന്ന ഏഴു മൃഗങ്ങളും, ഗ്രാമത്തിൽ താമസിക്കുന്ന ഏഴും ഉണ്ട്; സിംഹം, കടുവ, പന്നി, കാള, ആന മുതലായവ കാട്ടിൽ വസിക്കുന്നു.
ഋക്ഷാശ്ച വാനരാശ്ചൈവ സപ്താരണ്യാഃ സ്മൃതാ നൃപ । ഗൌരജാവിമനുഷ്യാശ്ച അശ്വാശ്വതരഗര്ദഭാഃ
രാജാവേ, കരടികളും കുരങ്ങുകളും കാട്ടുമൃഗങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു; പശു, ആട്, മനുഷ്യൻ, കുതിര, കുഴിത്തേര്, കഴുത എന്നിവ ഗ്രാമത്തിൽ വളരുന്നവരാണ്.
ഏതേ ഗ്രാമ്യാഃ സമാഖ്യാതാഃ പശവഃ സപ്ത സാധുഭിഃ । ഏതേ വൈ പശവോ രാജന്ഗ്രാമ്യാരണ്യാശ്ചതുര്ദശ
ഇവയാണ് സന്മാർഗ്ഗികൾ പറഞ്ഞ ഏഴ് ഗൃഹപശുക്കൾ; രാജാവേ, ഇങ്ങനെ ഗൃഹപശുക്കളും കാട്ടുമൃഗങ്ങളും ചേർന്ന് പതിനാലാണ്.
ഭൂമൌ ച ജായതേ സര്വം ഭൂമൌ സര്വം വിനശ്യതി । ഭൂമിഃ പ്രതിഷ്ഠാ ഭൂതാനാം ഭൂമിരേവ സനാതനമ്
എല്ലാം ഭൂമിയിൽ ജനിക്കുന്നു, എല്ലാം ഭൂമിയിലേക്കാണ് അന്ത്യത്തിൽ പോകുന്നത്; ഭൂമി ജീവികളുടെ അടിസ്ഥാനമാണ്, ഭൂമിയാണ് ശാശ്വതം.
യസ്യ ഭൂമിസ്തസ്യ സര്വം ജഗത്സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് । തത്രാതിഗൃദ്ധാ രാജാനോ വിനിഘ്നന്തീതരേതരമ്
ഭൂമി സ്വന്തമാക്കിയവന് സകലവും സ്വന്തമാണ് — ചലിക്കുന്നതും അചലവും ഉള്പ്പെടെ. അതിനായി രാജാക്കന്മാര് അത്യന്തം ലാലസയോടെ പരസ്പരം നശിപ്പിക്കുന്നു.
നദീനാം പര്വതാനാം ച നാമധേയാനി സംജയ । തഥാ ജനപദാനാം ച യേ ചാന്യേ ഭൂമിമാശ്രിതാഃ
സഞ്ജയ, നദികളും പര്വ്വതങ്ങളും ജനപദങ്ങളും ഭൂമിയില് കഴിയുന്ന മറ്റു ജനങ്ങളും അവരുടെ പേരുകള് എനിക്ക് പറയൂ.