തഥൈവാത്തശരോ ധന്വീ തഥൈവ ദൃഢനിശ്ചയഃ । സ്ഥിതോഽഹമാഹവേ യോദ്ധും തതസ്തേ രാമമബ്രുവന്
അങ്ങനെ തന്നെ, അമ്പും വില്ലും പിടിച്ച്, ഉറച്ച മനസ്സോടെ ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ നിലകൊണ്ടു; അപ്പോൾ അവർ രാമനോടു പറഞ്ഞു.
സമേത്യ സഹിതാ ഭൂയഃ സമരേ ഭൃഗുനന്ദനമ് । നാവനീതം ഹി ഹൃദയം വിപ്രാണാം ശാമ്യ ഭാര്ഗവ
വീണ്ടും ഒരുമിച്ച് യുദ്ധഭൂമിയിൽ എത്തി, അവർ ഭൃഗുവംശജനായ രാമനോടു പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണരുടെ ഹൃദയം കഠിനമല്ല; ഭാർഗവ, മനസ്സു ശമിപ്പിക്കൂ.'
രാമ രാമ നിവര്തസ്വ യുദ്ധാദസ്മാദ്ദ്വിജോത്തമ । അവധ്യോ വൈ ത്വയാ ഭീഷ്മസ്ത്വം ച ഭീഷ്മസ്യ ഭാര്ഗവ
രാമാ, രാമാ, ഈ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറൂ, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനേ; ഭീഷ്മനെ നീ കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല, നീയെയും ഭീഷ്മനും പരസ്പരം കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല, ഭാർഗവ.
ഏവം ബ്രുവന്തസ്തേ സര്വേ പ്രതിരുദ്ധ്യ രണാജിരമ് । ന്യാസയാഞ്ചക്രിരേ ശസ്ത്രം പിതരോ ഭൃഗുനന്ദനമ്
അങ്ങനെ അവർ എല്ലാവരും യുദ്ധഭൂമിയിൽ തടഞ്ഞു നിൽക്കുമ്പോൾ, ഭൃഗുവംശജനായ രാമന്റെ മുന്നിൽ പിതാക്കന്മാർ ആയുധങ്ങൾ താഴെ വെച്ചു.
തതോഽഹം പുനരേവാഥ താനഷ്ടൌ ബ്രഹ്മവാദിനഃ । അദ്രാക്ഷം ദീപ്യമാനാന്വൈ ഗ്രഹാനഷ്ടാവിവോദിതാന്
അതിനുശേഷം, ഞാൻ വീണ്ടും ആ എട്ടു ബ്രാഹ്മണമുനികളെ, എട്ടു ഗ്രഹങ്ങൾ പോലെ പ്രകാശിച്ചുകൊണ്ട്, എന്റെ മുമ്പിൽ കണ്ടു.
തേ മാം സപ്രണയം വാക്യമബ്രുവന്സമരേ സ്ഥിതമ് । പ്രൈഹി രാമം മഹാബാഹോ ഗുരും ലോകഹിതം കുരു
അവർ സ്നേഹപൂർവ്വം എന്നെ നോക്കി, യുദ്ധത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്ന എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'രാമനോടു പോകൂ, മഹാബാഹുവേ, ഗുരുവിനെ ആദരിക്കൂ, ലോകത്തിന് നല്ലത് ചെയ്യൂ.'
ദൃഷ്ട്വാ നിവര്തിതം രാമം സുഹൃദ്വാക്യേന തേന വൈ। ലോകാനാം ച ഹിതം കുര്വന്നഹമപ്യാദദേ വചഃ
സുഹൃത്തിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാമൻ പിന്മാറുന്നതും, ലോകത്തിന്റെ ഭലത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതും കണ്ടപ്പോൾ, ഞാനും അവരുടെ ഉപദേശം സ്വീകരിച്ചു.
തതോഽഹം രാമമാസാദ്യ വവന്ദേ ഭൃശവിക്ഷതഃ। രാമശ്ചാഭ്യുത്സ്മയന്പ്രേമ്ണാ മാമുവാച മഹാതപാഃ
അതിനുശേഷം ഞാൻ രാമന്റെ അടുത്ത് ചെന്നു, വ്രണങ്ങൾ കൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ചവനായി നമസ്കരിച്ചു; മഹാതപസ്വിയായ രാമൻ സ്നേഹപൂർവ്വം പുഞ്ചിരിച്ച് എന്നോട് പറഞ്ഞു.
ത്വത്സമോ നാസ്തി ലോകേഽസ്മിന്ക്ഷത്രിയഃ പൃഥിവീചരഃ । ഗമ്യതാം ഭീഷ്മ യുദ്ധേഽസ്മിംസ്തോഷിതോഽഹം ഭൃശം ത്വയാ
ഭീഷ്മാ, ഭൂമിയിൽ നിന്നോട് സമം വരുന്ന ക്ഷത്രിയൻ ആരുമില്ല; നീ പോകൂ, ഈ യുദ്ധത്തിൽ നിന്നെ ഞാൻ വളരെ സംതൃപ്തനാണ്.
മമ ചൈവ സമക്ഷം താം കന്യാമാഹൂയ ഭാര്ഗവഃ। ഉക്തവാന്ദീനയാ വാചാ മധ്യേ തേഷാം മഹാത്മനാമ്
അപ്പോൾ, ആ മഹാത്മാക്കളെല്ലാവരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ, ഭാർഗവൻ ആ കന്യകയെ വിളിച്ചു, വിനയപൂർവ്വം അവളോട് സംസാരിച്ചു.
പ്രത്യക്ഷമേതല്ലോകാനാം സര്വേഷാമേവ ഭാമിനി । യഥാശക്ത്യാ മയാ യുദ്ധം കൃതം വൈ പൌരുഷം പരമ്
സകലർക്കും വ്യക്തമല്ലേ, സുന്ദരിയേ, എനിക്ക് കഴിയുന്നത്ര ശക്തിയോടെ ഞാൻ യുദ്ധം നടത്തി, പരമമായ വീരത്വം കാണിച്ചുവെന്ന്.
ന ചൈവമപി ശക്നോമി ഭീഷ്മം ശസ്ത്രഭൃതാം വരമ് । വിശേഷയിതുമത്യര്ഥമുത്തമാസ്ത്രാണി ദര്ശയന്
എന്തു ചെയ്താലും, ഞാൻ ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീഷ്മനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ആയുധങ്ങൾ ഞാൻ ഉപയോഗിച്ചിട്ടും.
ഏഷാ മേ പരമാ ശക്തിരേതന്മേ പരമം ബലമ് । യഥേഷ്ടം ഗമ്യതാം ഭദ്രേ കിമന്യദ്വാ കരോമി തേ
ഇതാണ് എന്റെ പരമശക്തിയും പരമബലവും. നീ ഇഷ്ടം പോലെ പോകൂ, ഭദ്രേ, ഞാൻ ഇനി എന്ത് ചെയ്യാനാകും?
ഭീഷ്മമേവ പ്രപദ്യസ്വ ന തേഽന്യാ വിദ്യതേ ഗതിഃ । നിര്ജിതോ ഹ്യസ്മി ഭീഷ്മേണ മഹാസ്ത്രാണി പ്രമുഞ്ചതാ
നീ ഭീഷ്മനിൽ തന്നെ അഭയം തേടണം; നിനക്ക് വേറെ വഴിയില്ല. ഭീഷ്മൻ മഹത്തായ ആയുധങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് എന്നെ ജയിച്ചു.
ഏവമുക്ത്വാ തതോ രാമോ വിനിഃശ്വസ്യ മഹാമനാഃ । തൂഷ്മീമാസീത്തതഃ കനക്യാ പ്രോവാച ഭൃഗുനന്ദനമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹാനായ രാമൻ ആഴമായി ശ്വാസം വിട്ട് മൗനമായി ഇരുന്നു; അപ്പോൾ ആ കന്യക ഭൃഗുവംശജനായ രാമനോട് പറഞ്ഞു.
ഭഗവന്നേവമേവൈതദ്യഥാഽഽഹ ഭഗവാംസ്തഥാ । അജേയോ യുധി ഭീഷ്മോഽയമപി ദേവൈരുദാരധീഃ
ഭഗവനേ, നിങ്ങൾ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാണ്. ഉത്തമബുദ്ധിയുള്ള ഭീഷ്മനെ യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാർക്കും ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല.
യഥാശക്തി യഥോത്സാഹം മമ കാര്യം കൃതം ത്വയാ । അനിവാര്യം രണേ വീര്യമസ്ത്രാണി വിവിധാനി ച
നിനക്ക് കഴിയുന്നതും ശ്രമിച്ചതുമൊക്കെ നീ എന്റെ വേണ്ടി ചെയ്തു. യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മന്റെ വീരവും ആയുധങ്ങളും തടയാൻ കഴിയാത്തതാണ്.
നേ ചൈവ ശക്യതേ യുദ്ധേ വിശേഷയിതുമന്തതഃ । ന ചാഹമേനം യാസ്യാമി പുനര്ഭീഷ്മം കഥംചന
അവനെ യുദ്ധത്തിൽ ആരും ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; ഞാൻ ഇനി ഒരിക്കലും ഭീഷ്മന്റെ അടുത്ത് പോകുകയില്ല.
ഗമിഷ്യാമി തു തത്രാഹം യത്ര ഭീഷ്മം തപോധന । സമരേ പാതയിഷ്യാമി സ്വയമേവ ഭൃഗൂദ്വഹ
എന്നാൽ, ഭീഷ്മൻ എവിടെയാണോ അവിടെ ഞാൻ പോകും, മഹാതപസ്സുകാരാ; യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ തന്നെ അവനെ വീഴ്ത്തും, ഭൃഗുവംശശ്രേഷ്ഠാ.
ഏവമുക്ത്വാ യയൌ കന്യാ രോഷവ്യാകുലലോചനാ । താപസ്യേ ധൃതസംകല്പാ സാ മേ ചിന്തയതീ വധമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച കന്യക അവിടെ നിന്ന് പോയി; തപസ്സിൽ ഉറച്ച മനസ്സോടെ അവൾ ഭീഷ്മന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചു.
തതോ മഹേന്ദ്രം സഹിതൈരമുനിഭിര്ഭൃഗുസത്തമഃ । യഥാഽഽഗതം തഥാ സോഽഗന്മാമുപാമന്ത്ര്യ ഭാരത
അതിനുശേഷം, ഭൃഗുവംശശ്രേഷ്ഠനായ ഞാൻ ആ മുനിമാരോടൊപ്പം മഹേന്ദ്രന്റെ അടുക്കൽ എത്തി, നേരത്തെ വന്നപോലെ തന്നെ, ഭാരതാ, നിന്നോട് വിടപറഞ്ഞ്.
തതോ രഥം സമാരുഹ്യ സ്തൂയമാനോ ദ്വിജാതിഭിഃ । പ്രവിശ്യ നഗരം മാത്രേ സത്യവത്യൈ ന്യവേദയമ്
അതിനുശേഷം, ദ്വിജന്മാർ എന്നെ പ്രശംസിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ രഥത്തിൽ കയറി നഗരത്തിലേക്ക് ചെന്നു, അമ്മയായ സത്യവതിക്ക് എല്ലാം അറിയിച്ചു.
യഥാവൃത്തം മഹാരാജ സാ ച മാം പ്രത്യനന്ദത। പുരുഷാംശ്ചാദിശം പ്രാജ്ഞാന്കന്യാവൃത്താന്തകര്മണി
എങ്ങനെ സംഭവിച്ചുവോ അതുപോലെ, മഹാരാജാവേ, അമ്മ എന്നെ സ്വാഗതം ചെയ്തു; കന്യകയുടെ കാര്യത്തിൽ പ്രജ്ഞാനികളായ പുരുഷന്മാരോട് നിർദ്ദേശം നൽകി.
ദിവസേ ദിവസേ ഹ്യസ്യാ ഗതിജല്പിതചേഷ്ടിതമ് । പ്രത്യാഹരംശ്ച മേ യുക്താഃ സ്ഥിതാഃ പ്രിയഹിതേ സദാ
ദിവസംപ്രതി, എന്റെ ക്ഷേമത്തിൽ ശ്രദ്ധയുള്ളവർ ആ കന്യകയുടെ സഞ്ചാരവും സംസാരവും പ്രവർത്തികളും എനിക്ക് അറിയിച്ചു.
യദൈവ ഹി വനം പ്രായാത്സാ കന്യാ തപസേ ധൃതാ। തദൈവ വ്യഥിതോ ദീനോ ഗതചേതാ ഇവാഭവമ്
ആ കന്യക തപസ്സിനായി കാടിലേക്ക് പോയപ്പോൾ തന്നെ ഞാൻ അതിയായി വിഷണ്ണനായി, മനസ്സില്ലാത്തവനായി മാറി.
ന ഹി മാം ക്ഷത്രിയഃ കശ്ചിദ്വീര്യേണ വ്യജയദ്യുധി । ഋതേ ബ്രഹ്മവിദസ്താത തപസാ സംശിതവ്രതാത്
യുദ്ധത്തിൽ വീരത്വം കൊണ്ട് ഒരു ക്ഷത്രിയനും എന്നെ ജയിച്ചിട്ടില്ല, ബ്രഹ്മവിദ്യയിലും തപസ്സിലും ഉറച്ച那个 ബ്രാഹ്മണനെ ഒഴികെ.
അപി ചൈതന്മയാ രാജന്നാരദേഽപി നിവേദിതമ് । വ്യാസേ ചൈവ തഥാ കാര്യം തൌ ചോഭൌ മാമവോചതാമ്
രാജാവേ, ഈ കാര്യം ഞാൻ നാരദനോടും വ്യാസനോടും അറിയിച്ചു; ഇരുവരും അതനുസരിച്ച് എന്നോട് പറഞ്ഞു.
ന വിഷാദസ്ത്വയാ കാര്യോ ഭീഷ്മ കാശിസുതാം പ്രതി। ദൈവം പുരുഷകാരേണ കോ നിവര്തിതുമുത്സഹേത്
ഭീഷ്മാ, കാശിരാജാവിന്റെ മകളെക്കുറിച്ച് നീ ദുഃഖിക്കേണ്ട; മനുഷ്യശ്രമം കൊണ്ട് ദൈവീകവിധിയെ മാറ്റാൻ ആര്ക്കും കഴിയില്ല.
സാ കന്യാ തു മഹാരാജ പ്രവിശ്യാശ്രമമണ്ഡലമ് । യമുനാതീരമാശ്രിത്യ തപസ്തേപേഽതിമാനുഷമ്
അവളെ രാജാവേ, അശ്രമത്തിന്റെ പരിസരത്തിലേക്ക് കടന്നു, യമുനയുടെ തീരത്ത് ഇരുന്ന് മനുഷ്യരെക്കാൾ അതിക്രമമായ വ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചു.
നിരാഹാരാ കൃശാ രൂക്ഷാ ജടിലാ മലപങ്കിനീ । ഷണ്മാസാന്വായുഭക്ഷാ ച സ്ഥാണുഭൂതാ തപോധനാ
അവൾ ഭക്ഷണം കഴിക്കാതെ ക്ഷീണിച്ചും, വഷളായും, ചുരുളിയുള്ള മുടിയുമായി, മലിനതയിൽ മൂടപ്പെട്ടവളായി, ആറുമാസം മുഴുവൻ വായുവാണ് മാത്രം ആഹാരമാക്കി, ഒരു തൂണുപോലെ അചഞ്ചലമായി വ്രതശക്തിയിൽ സമ്പന്നയായി നിന്നു.