ഭീഷ്മോ വസൂനാമന്യതമോ ദിഷ്ട്യാ ജീവസി പുത്രക । ഗാങ്ഗേയഃ ശന്തനോഃ പുത്രോ വസുരേഷ മഹായശാഃ
ഭീഷ്മന് വസുക്കളില് ഒരാളാണ്; നീ ജീവനോടെ ഉള്ളത് ഭാഗ്യമാണ്, മകനേ. ഗംഗാപുത്രനും ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രനുമായ ഈ മഹാശയന് വസുവാണ്.
കഥം ശക്യസ്ത്വയാ ജേതും നിവര്തസ്വേഹ ഭാര്ഗവ । അര്ജുനഃ പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠഃ പുരന്ദരസുതോ ബലീ
നീ എങ്ങനെ അവനെ ജയിക്കാനാകും? ഭാര്ഗവാ, ഇവിടെ നിന്നു പിന്മാറുക; പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠനായ അര്ജുനന് പുരന്ദരന്റെ ശക്തനായ പുത്രനാണ്.
നരഃ പ്രജാപതിര്വീരഃ പൂര്വദേവഃ സനാതനഃ। സവ്യസാചീതി വിഖ്യാതസ്ത്രിഷു ലോകേഷു വീര്യവാന്। ഭീഷ്മമൃത്യുര്യഥാകാലം വിഹിതോ വൈ സ്വയംഭുവാ
ആ പുരാതനനായ, ധൈര്യശാലിയായ മനുഷ്യൻ, പ്രജാപതി, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും സവ്യാസാചി എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനും, മഹാശക്തിയുള്ളവനും, സ്വയംഭുവായ ദൈവം തന്നെ ഭീഷ്മന്റെ മരണത്തെപ്പോലെ തന്നെ, ശരിയായ സമയത്ത്, അവന്റെ മരണവും നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഏവമുക്തഃ സ പിതൃഭിഃ പിതൄന്രാമോഽബ്രവീദിദമ്। നാഹം യുധി നിവര്തേയമിതി മേ വ്രതമാഹിതമ്। ന നിവര്തിതപൂര്വശ്ച കദാചിദ്രണമൂര്ധനി
അപ്പൊഴ് പിതാക്കന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, രാമൻ അവരോടു പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറില്ല; അതാണ് എന്റെ പ്രതിജ്ഞ. യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഞാൻ ഒരിക്കലും പിൻവാങ്ങിയിട്ടില്ല.'
നിവര്ത്യതാമാപഗേയഃ കാമം യുദ്ധാത്പിതാമഹാഃ। ന ത്വഹം വിനിവര്തിഷ്യേ യുദ്ധാദസ്മാത്കഥംചന
നദീപുത്രന്മാർക്കും പിതാമഹന്മാർക്കും ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറാം; എന്നാൽ ഞാൻ ഈ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും പിന്മാറില്ല.
തതസ്തേ മുനയോ രാജന്നൃചീകപ്രമുഖാസ്തദാ । നാരദേനൈവ സഹിതാഃ സമാഗമ്യേദമബ്രുവന്
അപ്പോൾ രാജാവേ, ഋചീകനെ മുന്നിൽ നിർത്തി എല്ലാ മുനികളും നാരദനോടൊപ്പം കൂടെ ചേർന്ന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
നിവര്തസ്വ രണാത്താത മാനയസ്വ ദ്വിജോത്തമമ് । ഇത്യവോചമഹം താംശ്ച ക്ഷത്രധര്മവ്യപേക്ഷയാ
യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറൂ, പ്രിയനേ, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനെ ആദരിക്കൂ—ക്ഷത്രിയന്റെ ധർമ്മം കണക്കിലെടുത്ത് ഞാൻ അവരോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മമ വ്രതമിദം ലോകേ നാഹം യുദ്ധാത്കദാചന। വിമുഖോ വിനിവര്തേയം പൃഷ്ഠതോഽഭ്യാഹതഃ ശരൈഃ
ലോകത്തിൽ എന്റെ പ്രതിജ്ഞ ഇതാണ്: ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും പിൻവാങ്ങില്ല, പിന്നിൽ നിന്ന് അമ്പുകൾ കൊണ്ടു തറച്ചാലും പോലും.
നാഹം ലോഭാന്ന കാര്പണ്യാന്ന ഭയാന്നാര്ഥകാരണാത്। ത്യജേയം ശാശ്വതം ധര്മമിതി മേ നിശ്ചിതാ മതിഃ
ലാഭത്തിനായോ, ദുർബലത്വം കൊണ്ടോ, ഭയത്താലോ, മറ്റേതെങ്കിലും കാരണത്താലോ ഞാൻ ശാശ്വതമായ ധർമ്മം ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കില്ല; അതാണ് എന്റെ ഉറച്ച മനസ്സു.
തതസ്തേ മുനയഃ സര്വേ നാരദപ്രമുഖാ നൃപ। ഭാഗീരഥീ ച മേ മാതാ രണമധ്യം പ്രപേദിരേ
അപ്പോൾ രാജാവേ, നാരദനെ മുന്നിൽ നിർത്തി എല്ലാ മുനികളും, എന്റെ അമ്മയായ ഭാഗീരഥിയും, യുദ്ധഭൂമിയിൽ കടന്നു വന്നു.
തഥൈവാത്തശരോ ധന്വീ തഥൈവ ദൃഢനിശ്ചയഃ । സ്ഥിതോഽഹമാഹവേ യോദ്ധും തതസ്തേ രാമമബ്രുവന്
അങ്ങനെ തന്നെ, അമ്പും വില്ലും പിടിച്ച്, ഉറച്ച മനസ്സോടെ ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ നിലകൊണ്ടു; അപ്പോൾ അവർ രാമനോടു പറഞ്ഞു.
സമേത്യ സഹിതാ ഭൂയഃ സമരേ ഭൃഗുനന്ദനമ് । നാവനീതം ഹി ഹൃദയം വിപ്രാണാം ശാമ്യ ഭാര്ഗവ
വീണ്ടും ഒരുമിച്ച് യുദ്ധഭൂമിയിൽ എത്തി, അവർ ഭൃഗുവംശജനായ രാമനോടു പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണരുടെ ഹൃദയം കഠിനമല്ല; ഭാർഗവ, മനസ്സു ശമിപ്പിക്കൂ.'
രാമ രാമ നിവര്തസ്വ യുദ്ധാദസ്മാദ്ദ്വിജോത്തമ । അവധ്യോ വൈ ത്വയാ ഭീഷ്മസ്ത്വം ച ഭീഷ്മസ്യ ഭാര്ഗവ
രാമാ, രാമാ, ഈ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറൂ, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനേ; ഭീഷ്മനെ നീ കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല, നീയെയും ഭീഷ്മനും പരസ്പരം കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല, ഭാർഗവ.
ഏവം ബ്രുവന്തസ്തേ സര്വേ പ്രതിരുദ്ധ്യ രണാജിരമ് । ന്യാസയാഞ്ചക്രിരേ ശസ്ത്രം പിതരോ ഭൃഗുനന്ദനമ്
അങ്ങനെ അവർ എല്ലാവരും യുദ്ധഭൂമിയിൽ തടഞ്ഞു നിൽക്കുമ്പോൾ, ഭൃഗുവംശജനായ രാമന്റെ മുന്നിൽ പിതാക്കന്മാർ ആയുധങ്ങൾ താഴെ വെച്ചു.
തതോഽഹം പുനരേവാഥ താനഷ്ടൌ ബ്രഹ്മവാദിനഃ । അദ്രാക്ഷം ദീപ്യമാനാന്വൈ ഗ്രഹാനഷ്ടാവിവോദിതാന്
അതിനുശേഷം, ഞാൻ വീണ്ടും ആ എട്ടു ബ്രാഹ്മണമുനികളെ, എട്ടു ഗ്രഹങ്ങൾ പോലെ പ്രകാശിച്ചുകൊണ്ട്, എന്റെ മുമ്പിൽ കണ്ടു.
തേ മാം സപ്രണയം വാക്യമബ്രുവന്സമരേ സ്ഥിതമ് । പ്രൈഹി രാമം മഹാബാഹോ ഗുരും ലോകഹിതം കുരു
അവർ സ്നേഹപൂർവ്വം എന്നെ നോക്കി, യുദ്ധത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്ന എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'രാമനോടു പോകൂ, മഹാബാഹുവേ, ഗുരുവിനെ ആദരിക്കൂ, ലോകത്തിന് നല്ലത് ചെയ്യൂ.'
ദൃഷ്ട്വാ നിവര്തിതം രാമം സുഹൃദ്വാക്യേന തേന വൈ। ലോകാനാം ച ഹിതം കുര്വന്നഹമപ്യാദദേ വചഃ
സുഹൃത്തിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാമൻ പിന്മാറുന്നതും, ലോകത്തിന്റെ ഭലത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതും കണ്ടപ്പോൾ, ഞാനും അവരുടെ ഉപദേശം സ്വീകരിച്ചു.
തതോഽഹം രാമമാസാദ്യ വവന്ദേ ഭൃശവിക്ഷതഃ। രാമശ്ചാഭ്യുത്സ്മയന്പ്രേമ്ണാ മാമുവാച മഹാതപാഃ
അതിനുശേഷം ഞാൻ രാമന്റെ അടുത്ത് ചെന്നു, വ്രണങ്ങൾ കൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ചവനായി നമസ്കരിച്ചു; മഹാതപസ്വിയായ രാമൻ സ്നേഹപൂർവ്വം പുഞ്ചിരിച്ച് എന്നോട് പറഞ്ഞു.
ത്വത്സമോ നാസ്തി ലോകേഽസ്മിന്ക്ഷത്രിയഃ പൃഥിവീചരഃ । ഗമ്യതാം ഭീഷ്മ യുദ്ധേഽസ്മിംസ്തോഷിതോഽഹം ഭൃശം ത്വയാ
ഭീഷ്മാ, ഭൂമിയിൽ നിന്നോട് സമം വരുന്ന ക്ഷത്രിയൻ ആരുമില്ല; നീ പോകൂ, ഈ യുദ്ധത്തിൽ നിന്നെ ഞാൻ വളരെ സംതൃപ്തനാണ്.
മമ ചൈവ സമക്ഷം താം കന്യാമാഹൂയ ഭാര്ഗവഃ। ഉക്തവാന്ദീനയാ വാചാ മധ്യേ തേഷാം മഹാത്മനാമ്
അപ്പോൾ, ആ മഹാത്മാക്കളെല്ലാവരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ, ഭാർഗവൻ ആ കന്യകയെ വിളിച്ചു, വിനയപൂർവ്വം അവളോട് സംസാരിച്ചു.
പ്രത്യക്ഷമേതല്ലോകാനാം സര്വേഷാമേവ ഭാമിനി । യഥാശക്ത്യാ മയാ യുദ്ധം കൃതം വൈ പൌരുഷം പരമ്
സകലർക്കും വ്യക്തമല്ലേ, സുന്ദരിയേ, എനിക്ക് കഴിയുന്നത്ര ശക്തിയോടെ ഞാൻ യുദ്ധം നടത്തി, പരമമായ വീരത്വം കാണിച്ചുവെന്ന്.
ന ചൈവമപി ശക്നോമി ഭീഷ്മം ശസ്ത്രഭൃതാം വരമ് । വിശേഷയിതുമത്യര്ഥമുത്തമാസ്ത്രാണി ദര്ശയന്
എന്തു ചെയ്താലും, ഞാൻ ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീഷ്മനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ആയുധങ്ങൾ ഞാൻ ഉപയോഗിച്ചിട്ടും.
ഏഷാ മേ പരമാ ശക്തിരേതന്മേ പരമം ബലമ് । യഥേഷ്ടം ഗമ്യതാം ഭദ്രേ കിമന്യദ്വാ കരോമി തേ
ഇതാണ് എന്റെ പരമശക്തിയും പരമബലവും. നീ ഇഷ്ടം പോലെ പോകൂ, ഭദ്രേ, ഞാൻ ഇനി എന്ത് ചെയ്യാനാകും?
ഭീഷ്മമേവ പ്രപദ്യസ്വ ന തേഽന്യാ വിദ്യതേ ഗതിഃ । നിര്ജിതോ ഹ്യസ്മി ഭീഷ്മേണ മഹാസ്ത്രാണി പ്രമുഞ്ചതാ
നീ ഭീഷ്മനിൽ തന്നെ അഭയം തേടണം; നിനക്ക് വേറെ വഴിയില്ല. ഭീഷ്മൻ മഹത്തായ ആയുധങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് എന്നെ ജയിച്ചു.
ഏവമുക്ത്വാ തതോ രാമോ വിനിഃശ്വസ്യ മഹാമനാഃ । തൂഷ്മീമാസീത്തതഃ കനക്യാ പ്രോവാച ഭൃഗുനന്ദനമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹാനായ രാമൻ ആഴമായി ശ്വാസം വിട്ട് മൗനമായി ഇരുന്നു; അപ്പോൾ ആ കന്യക ഭൃഗുവംശജനായ രാമനോട് പറഞ്ഞു.
ഭഗവന്നേവമേവൈതദ്യഥാഽഽഹ ഭഗവാംസ്തഥാ । അജേയോ യുധി ഭീഷ്മോഽയമപി ദേവൈരുദാരധീഃ
ഭഗവനേ, നിങ്ങൾ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാണ്. ഉത്തമബുദ്ധിയുള്ള ഭീഷ്മനെ യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാർക്കും ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല.
യഥാശക്തി യഥോത്സാഹം മമ കാര്യം കൃതം ത്വയാ । അനിവാര്യം രണേ വീര്യമസ്ത്രാണി വിവിധാനി ച
നിനക്ക് കഴിയുന്നതും ശ്രമിച്ചതുമൊക്കെ നീ എന്റെ വേണ്ടി ചെയ്തു. യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മന്റെ വീരവും ആയുധങ്ങളും തടയാൻ കഴിയാത്തതാണ്.
നേ ചൈവ ശക്യതേ യുദ്ധേ വിശേഷയിതുമന്തതഃ । ന ചാഹമേനം യാസ്യാമി പുനര്ഭീഷ്മം കഥംചന
അവനെ യുദ്ധത്തിൽ ആരും ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; ഞാൻ ഇനി ഒരിക്കലും ഭീഷ്മന്റെ അടുത്ത് പോകുകയില്ല.
ഗമിഷ്യാമി തു തത്രാഹം യത്ര ഭീഷ്മം തപോധന । സമരേ പാതയിഷ്യാമി സ്വയമേവ ഭൃഗൂദ്വഹ
എന്നാൽ, ഭീഷ്മൻ എവിടെയാണോ അവിടെ ഞാൻ പോകും, മഹാതപസ്സുകാരാ; യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ തന്നെ അവനെ വീഴ്ത്തും, ഭൃഗുവംശശ്രേഷ്ഠാ.
ഏവമുക്ത്വാ യയൌ കന്യാ രോഷവ്യാകുലലോചനാ । താപസ്യേ ധൃതസംകല്പാ സാ മേ ചിന്തയതീ വധമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച കന്യക അവിടെ നിന്ന് പോയി; തപസ്സിൽ ഉറച്ച മനസ്സോടെ അവൾ ഭീഷ്മന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചു.