തതോ രാമോ ഹൃഷിതോ രാജസിംഹ ദൃഷ്ട്വാ തദസ്ത്രം വിനിവര്തിതം വൈ। ജിതോഽസ്മി ഭീഷ്മേണ സുമന്ദബുദ്ധി- രിത്യേവ വാക്യം സഹസാ വ്യമുഞ്ചത്
അപ്പോള് രാജസിംഹനായ നീ ആ ആയുധം പിന്വലിച്ചതു കണ്ടു സന്തോഷത്തോടെ രാമന് പെട്ടെന്ന് പറഞ്ഞു: 'ഭീഷ്മന്റെ കൈയില് ഞാന് തോറ്റു, എന്റെ ബുദ്ധി വളരെ ദുർബലമാണ്'.
തതോഽപശ്യത്പിതരം ജാമദഗ്ന്യഃ പിതുസ്തഥാ പിതരം ചാസ്യ മാന്യമ്। തേ തത്ര ചൈനം പരിവാര്യ തസ്ഥു- രൂചുശ്ചൈനം സാന്ത്വപൂര്വം തദനീമ്
അതിനുശേഷം ജാമദഗ്ന്യപുത്രന് തന്റെ പിതാവിനെയും, പിതാവിന്റെ പിതാവായ ആദരണീയനെയും കണ്ടു; അവര് അവനെ ചുറ്റി നിന്നു, അപ്പോള് സ്നേഹപൂര്വം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മാ സ്മൈവം സാഹസം താത പുനഃ കാര്ഷീഃ കഥഞ്ചന । ഭീഷ്മേണ സംയുഗം ഗന്തും ക്ഷത്രിയേണ വിശേഷതഃ
മകനേ, ഇനിയും ഒരിക്കലും ഇങ്ങനെ ആവേശത്തോടെയുള്ള പ്രവൃത്തികള് ചെയ്യരുത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഭീഷ്മനെന്ന ക്ഷത്രിയനുമായി യുദ്ധം ചെയ്യാന് ശ്രമിക്കരുത്.
ക്ഷത്രിയസ്യ തു ധര്മോഽയം യദ്യുദ്ധം ഭൃഗുനന്ദന । സ്വാധ്യായോ വ്രതചര്യാഽഥ ബ്രാഹ്മണാനാം പരം ധനമ്
ക്ഷത്രിയന്റെ കര്ത്തവ്യം യുദ്ധം ചെയ്യുക തന്നെയാണ്, ഭൃഗുവംശജനായേ; ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്ക് ഏറ്റവും വലിയ സമ്പത്ത് സ്വാധ്യായവും വ്രതാനുഷ്ഠാനവുമാണ്.
ഇദം നിമിത്തേ കസ്മിംശ്ചിദസ്മാഭിഃ പ്രാഗുദാഹൃതമ് । ശസ്ത്രധാരണമത്യുഗ്രം തച്ചാകാര്യം കൃതം ത്വയാ
ഒരു സമയത്ത് ഞങ്ങള് നേരത്തെ പറഞ്ഞതുപോലെ, ആയുധം കൈവശം വഹിക്കുന്നത് അത്യന്തം കടുത്തതാണ്; നീ അതു ചെയ്യുന്നത് ശരിയല്ല.
വത്സ പര്യാപ്തമേതാവദ്ഭീഷ്മേണ സഹ സംയുഗേ । വിമര്ദസ്തേ മഹാബാഹോ വ്യപയാഹി രണാദിതഃ
മകനേ, ഭീഷ്മനോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തതും മതിയാകട്ടെ; മഹാബാഹുവേ, യുദ്ധഭൂമിയില് നിന്നു പിന്മാറുക.
പര്യാപ്തമേതദ്ഭദ്രം തേ തവ കാര്മുകധാരണമ് । വിസര്ജയൈതദ്ദുര്ധര്ഷ തപസ്തപ്യസ്വ ഭാര്ഗവ
ഇത്രയും കാലം വില്ല് കൈവശം വഹിച്ചതും മതിയാകട്ടെ, ഭാഗ്യശാലിയായവനേ; ഈ ജയിക്കാനാവാത്ത ആയുധം ഉപേക്ഷിച്ച്, ഭാര്ഗവാ, തപസ്സ് ചെയ്യുക.
ഏഷ ഭീഷ്മഃ ശാന്തനവോ ദേവൈഃ സര്വൈര്നിവാരിതഃ। നിവര്തസ്വ രണാദസ്മാദിതി ചൈവ പ്രസാദിതഃ
ഈ ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രനായ ഭീഷ്മനെ ദേവന്മാര് എല്ലാവരും തടഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ദയവായി, നീ ഈ യുദ്ധത്തില് നിന്നു പിന്മാറുക.
രാമേണ സഹ മായോത്സീര്ഗുരുണേതി പുനഃ പുനഃ । ന ഹി രാമോ രണേ ജേതും ത്വയാ ന്യായ്യഃ കുരൂദ്വഹ
രാമന് എന്ന ഗുരുവിനോട് വീണ്ടും വീണ്ടും മത്സരിക്കരുത്; കുരുവംശശ്രേഷ്ഠാ, യുദ്ധത്തില് രാമനെ തോല്പ്പിക്കുന്നത് ശരിയല്ല.
മാനം കുരുഷ്വ ഗാങ്ഗേയ ബ്രാഹ്മണസ്യ രണാജിരേ। വയം തു ഗുരവസ്തുഭ്യം തസ്മാത്ത്വാം വാരയാമഹേ
ഗംഗാപുത്രനായ ഭീഷ്മാ, യുദ്ധഭൂമിയില് ബ്രാഹ്മണനോട് ആദരം കാണിക്കണം; ഞങ്ങള് ഗുരുക്കന്മാര് ആകയാല് നിന്നെ തടയുകയാണ്.
ഭീഷ്മോ വസൂനാമന്യതമോ ദിഷ്ട്യാ ജീവസി പുത്രക । ഗാങ്ഗേയഃ ശന്തനോഃ പുത്രോ വസുരേഷ മഹായശാഃ
ഭീഷ്മന് വസുക്കളില് ഒരാളാണ്; നീ ജീവനോടെ ഉള്ളത് ഭാഗ്യമാണ്, മകനേ. ഗംഗാപുത്രനും ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രനുമായ ഈ മഹാശയന് വസുവാണ്.
കഥം ശക്യസ്ത്വയാ ജേതും നിവര്തസ്വേഹ ഭാര്ഗവ । അര്ജുനഃ പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠഃ പുരന്ദരസുതോ ബലീ
നീ എങ്ങനെ അവനെ ജയിക്കാനാകും? ഭാര്ഗവാ, ഇവിടെ നിന്നു പിന്മാറുക; പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠനായ അര്ജുനന് പുരന്ദരന്റെ ശക്തനായ പുത്രനാണ്.
നരഃ പ്രജാപതിര്വീരഃ പൂര്വദേവഃ സനാതനഃ। സവ്യസാചീതി വിഖ്യാതസ്ത്രിഷു ലോകേഷു വീര്യവാന്। ഭീഷ്മമൃത്യുര്യഥാകാലം വിഹിതോ വൈ സ്വയംഭുവാ
ആ പുരാതനനായ, ധൈര്യശാലിയായ മനുഷ്യൻ, പ്രജാപതി, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും സവ്യാസാചി എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനും, മഹാശക്തിയുള്ളവനും, സ്വയംഭുവായ ദൈവം തന്നെ ഭീഷ്മന്റെ മരണത്തെപ്പോലെ തന്നെ, ശരിയായ സമയത്ത്, അവന്റെ മരണവും നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഏവമുക്തഃ സ പിതൃഭിഃ പിതൄന്രാമോഽബ്രവീദിദമ്। നാഹം യുധി നിവര്തേയമിതി മേ വ്രതമാഹിതമ്। ന നിവര്തിതപൂര്വശ്ച കദാചിദ്രണമൂര്ധനി
അപ്പൊഴ് പിതാക്കന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, രാമൻ അവരോടു പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറില്ല; അതാണ് എന്റെ പ്രതിജ്ഞ. യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഞാൻ ഒരിക്കലും പിൻവാങ്ങിയിട്ടില്ല.'
നിവര്ത്യതാമാപഗേയഃ കാമം യുദ്ധാത്പിതാമഹാഃ। ന ത്വഹം വിനിവര്തിഷ്യേ യുദ്ധാദസ്മാത്കഥംചന
നദീപുത്രന്മാർക്കും പിതാമഹന്മാർക്കും ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറാം; എന്നാൽ ഞാൻ ഈ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും പിന്മാറില്ല.
തതസ്തേ മുനയോ രാജന്നൃചീകപ്രമുഖാസ്തദാ । നാരദേനൈവ സഹിതാഃ സമാഗമ്യേദമബ്രുവന്
അപ്പോൾ രാജാവേ, ഋചീകനെ മുന്നിൽ നിർത്തി എല്ലാ മുനികളും നാരദനോടൊപ്പം കൂടെ ചേർന്ന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
നിവര്തസ്വ രണാത്താത മാനയസ്വ ദ്വിജോത്തമമ് । ഇത്യവോചമഹം താംശ്ച ക്ഷത്രധര്മവ്യപേക്ഷയാ
യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറൂ, പ്രിയനേ, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനെ ആദരിക്കൂ—ക്ഷത്രിയന്റെ ധർമ്മം കണക്കിലെടുത്ത് ഞാൻ അവരോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മമ വ്രതമിദം ലോകേ നാഹം യുദ്ധാത്കദാചന। വിമുഖോ വിനിവര്തേയം പൃഷ്ഠതോഽഭ്യാഹതഃ ശരൈഃ
ലോകത്തിൽ എന്റെ പ്രതിജ്ഞ ഇതാണ്: ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും പിൻവാങ്ങില്ല, പിന്നിൽ നിന്ന് അമ്പുകൾ കൊണ്ടു തറച്ചാലും പോലും.
നാഹം ലോഭാന്ന കാര്പണ്യാന്ന ഭയാന്നാര്ഥകാരണാത്। ത്യജേയം ശാശ്വതം ധര്മമിതി മേ നിശ്ചിതാ മതിഃ
ലാഭത്തിനായോ, ദുർബലത്വം കൊണ്ടോ, ഭയത്താലോ, മറ്റേതെങ്കിലും കാരണത്താലോ ഞാൻ ശാശ്വതമായ ധർമ്മം ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കില്ല; അതാണ് എന്റെ ഉറച്ച മനസ്സു.
തതസ്തേ മുനയഃ സര്വേ നാരദപ്രമുഖാ നൃപ। ഭാഗീരഥീ ച മേ മാതാ രണമധ്യം പ്രപേദിരേ
അപ്പോൾ രാജാവേ, നാരദനെ മുന്നിൽ നിർത്തി എല്ലാ മുനികളും, എന്റെ അമ്മയായ ഭാഗീരഥിയും, യുദ്ധഭൂമിയിൽ കടന്നു വന്നു.
തഥൈവാത്തശരോ ധന്വീ തഥൈവ ദൃഢനിശ്ചയഃ । സ്ഥിതോഽഹമാഹവേ യോദ്ധും തതസ്തേ രാമമബ്രുവന്
അങ്ങനെ തന്നെ, അമ്പും വില്ലും പിടിച്ച്, ഉറച്ച മനസ്സോടെ ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ നിലകൊണ്ടു; അപ്പോൾ അവർ രാമനോടു പറഞ്ഞു.
സമേത്യ സഹിതാ ഭൂയഃ സമരേ ഭൃഗുനന്ദനമ് । നാവനീതം ഹി ഹൃദയം വിപ്രാണാം ശാമ്യ ഭാര്ഗവ
വീണ്ടും ഒരുമിച്ച് യുദ്ധഭൂമിയിൽ എത്തി, അവർ ഭൃഗുവംശജനായ രാമനോടു പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണരുടെ ഹൃദയം കഠിനമല്ല; ഭാർഗവ, മനസ്സു ശമിപ്പിക്കൂ.'
രാമ രാമ നിവര്തസ്വ യുദ്ധാദസ്മാദ്ദ്വിജോത്തമ । അവധ്യോ വൈ ത്വയാ ഭീഷ്മസ്ത്വം ച ഭീഷ്മസ്യ ഭാര്ഗവ
രാമാ, രാമാ, ഈ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറൂ, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനേ; ഭീഷ്മനെ നീ കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല, നീയെയും ഭീഷ്മനും പരസ്പരം കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല, ഭാർഗവ.
ഏവം ബ്രുവന്തസ്തേ സര്വേ പ്രതിരുദ്ധ്യ രണാജിരമ് । ന്യാസയാഞ്ചക്രിരേ ശസ്ത്രം പിതരോ ഭൃഗുനന്ദനമ്
അങ്ങനെ അവർ എല്ലാവരും യുദ്ധഭൂമിയിൽ തടഞ്ഞു നിൽക്കുമ്പോൾ, ഭൃഗുവംശജനായ രാമന്റെ മുന്നിൽ പിതാക്കന്മാർ ആയുധങ്ങൾ താഴെ വെച്ചു.
തതോഽഹം പുനരേവാഥ താനഷ്ടൌ ബ്രഹ്മവാദിനഃ । അദ്രാക്ഷം ദീപ്യമാനാന്വൈ ഗ്രഹാനഷ്ടാവിവോദിതാന്
അതിനുശേഷം, ഞാൻ വീണ്ടും ആ എട്ടു ബ്രാഹ്മണമുനികളെ, എട്ടു ഗ്രഹങ്ങൾ പോലെ പ്രകാശിച്ചുകൊണ്ട്, എന്റെ മുമ്പിൽ കണ്ടു.
തേ മാം സപ്രണയം വാക്യമബ്രുവന്സമരേ സ്ഥിതമ് । പ്രൈഹി രാമം മഹാബാഹോ ഗുരും ലോകഹിതം കുരു
അവർ സ്നേഹപൂർവ്വം എന്നെ നോക്കി, യുദ്ധത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്ന എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'രാമനോടു പോകൂ, മഹാബാഹുവേ, ഗുരുവിനെ ആദരിക്കൂ, ലോകത്തിന് നല്ലത് ചെയ്യൂ.'
ദൃഷ്ട്വാ നിവര്തിതം രാമം സുഹൃദ്വാക്യേന തേന വൈ। ലോകാനാം ച ഹിതം കുര്വന്നഹമപ്യാദദേ വചഃ
സുഹൃത്തിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാമൻ പിന്മാറുന്നതും, ലോകത്തിന്റെ ഭലത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതും കണ്ടപ്പോൾ, ഞാനും അവരുടെ ഉപദേശം സ്വീകരിച്ചു.
തതോഽഹം രാമമാസാദ്യ വവന്ദേ ഭൃശവിക്ഷതഃ। രാമശ്ചാഭ്യുത്സ്മയന്പ്രേമ്ണാ മാമുവാച മഹാതപാഃ
അതിനുശേഷം ഞാൻ രാമന്റെ അടുത്ത് ചെന്നു, വ്രണങ്ങൾ കൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ചവനായി നമസ്കരിച്ചു; മഹാതപസ്വിയായ രാമൻ സ്നേഹപൂർവ്വം പുഞ്ചിരിച്ച് എന്നോട് പറഞ്ഞു.
ത്വത്സമോ നാസ്തി ലോകേഽസ്മിന്ക്ഷത്രിയഃ പൃഥിവീചരഃ । ഗമ്യതാം ഭീഷ്മ യുദ്ധേഽസ്മിംസ്തോഷിതോഽഹം ഭൃശം ത്വയാ
ഭീഷ്മാ, ഭൂമിയിൽ നിന്നോട് സമം വരുന്ന ക്ഷത്രിയൻ ആരുമില്ല; നീ പോകൂ, ഈ യുദ്ധത്തിൽ നിന്നെ ഞാൻ വളരെ സംതൃപ്തനാണ്.
മമ ചൈവ സമക്ഷം താം കന്യാമാഹൂയ ഭാര്ഗവഃ। ഉക്തവാന്ദീനയാ വാചാ മധ്യേ തേഷാം മഹാത്മനാമ്
അപ്പോൾ, ആ മഹാത്മാക്കളെല്ലാവരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ, ഭാർഗവൻ ആ കന്യകയെ വിളിച്ചു, വിനയപൂർവ്വം അവളോട് സംസാരിച്ചു.