പ്രജജ്വാല നഭോ രാജന്ധൂമായന്തേ ദിശോ ദശ। ന സ്ഥാതുമന്തരിക്ഷേ ച ശേകുരാകാശഗാസ്തദാ
ആകാശം ജ്വലിച്ചു, രാജാവേ, പത്തു ദിക്കുകളും പുകകൊണ്ട് നിറഞ്ഞു; ആകാശവാസികൾ അപ്പോൾ ആകാശത്ത് നില്ക്കാൻ കഴിയാതെ പോയി.
തതോ ഹാഹാകൃതേ ലോകേ സദേവാസുരരാക്ഷസേ । ഇദമന്തരമിത്യേവം മോക്തുകാമോഽസ്മി ഭാരത
അപ്പോൾ, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും ഉൾപ്പെടെ ലോകം ഭയത്തിൽ നിലവിളിച്ചപ്പോൾ, ഭാരതാ, ആ ആയുധങ്ങൾ പിൻവലിക്കണമെന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
പ്രസ്വാപമസ്ത്രം ത്വരിതോ വചനാദ്ബ്രഹ്മവാദിനാമ് । ചിന്തിതം ച തദസ്ത്രം മേ മനസി പ്രത്യഭാത്തദാ
ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ ഉപദേശപ്രകാരം, ഞാൻ വേഗത്തിൽ സൂപ്തിയസ്ത്രം ഓർത്തു; അപ്പോൾ ആ ആയുധം എന്റെ മനസ്സിൽ പ്രത്യക്ഷമായി.
തതോ ഹലഹലാശബ്ദോ ദിവി രാജന്മഹാനഭൂത്। പ്രസ്വാപം ഭീഷ്മ മാ സ്രാക്ഷീരിതി കൌരവനന്ദന
അതിനുശേഷം, ആകാശത്ത് വലിയ ശബ്ദം ഉയർന്നു, രാജാവേ; 'ഭീഷ്മൻ സൂപ്തിയസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു!' എന്ന വിളി മുഴങ്ങി.
അയുഞ്ജമേവ ചൈവാഹം തദസ്ത്രം ഭൃഗുനന്ദനേ । പ്രസ്വാപം മാം പ്രയുജ്ജാനം നാരദോ വാകയമബ്രവീത്
അപ്പോള് ഞാന് ആ ആയുധം ഉപയോഗിക്കാന് ഒരുങ്ങുമ്പോള്, ഭൃഗുവംശജനായേ, ഉറക്കമുണ്ടാക്കുന്ന ആ ആയുധം പ്രയോഗിക്കാന് തുടങ്ങുമ്പോള് തന്നെ നാരദന് എന്നോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഏതേ വിയതി കരവ്യ ദിവി ദേവഗണാഃ സ്ഥിതാഃ। തേ ത്വാം നിവാരയന്ത്യദ്യ പ്രസ്വാപം മാ പ്രയോജയ
ആകാശത്ത് ദേവതകള് നിരന്നു നിന്നിരിക്കുന്നു; ഇന്ന് അവര് നിന്നെ തടയുകയാണ്. ഉറക്കമുണ്ടാക്കുന്ന ആ ആയുധം നീ പ്രയോഗിക്കരുത്.
രാമസ്തപസ്വീ ബ്രഹ്മണ്യോ ബ്രാഹ്മണശ്ച ഗുരുശ്ച തേ। തസ്യവമാനം കൌരവ്യ മാസ്മ കാര്ഷീഃ കഥഞ്ചന
രാമന് ഒരു തപസ്വിയും, ബ്രഹ്മനിഷ്ഠനും, ബ്രാഹ്മണനും, നിന്റെ ഗുരുവുമാണ്; കൌരവാ, അവനെ ഒരിക്കലും അപമാനിക്കരുത്.
തതോഽപശ്യം ദിവിഷ്ഠാന്വൈ താനഷ്ടൌ ബ്രഹ്മവാദിനഃ । തേ മാം സ്മയന്തോ രാജേന്ദ്ര ശനകൈരിദമബ്രുവന്
അതിനുശേഷം ഞാന് ആകാശത്ത് വസിക്കുന്ന ബ്രഹ്മജ്ഞാനികള് ആയ എട്ട് മഹർഷിമാരെ കണ്ടു; രാജാവേ, അവര് പുഞ്ചിരിയോടെ പതുക്കെ എന്നോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
യഥാഽഽഹ ഭരതശ്രേഷ്ഠ നാരദസ്തത്തഥാ കുരു । ഏതദ്ധി പരമം ശ്രേയോ ലോകാനാം ഭരതര്ഷഭ
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, നാരദന് പറഞ്ഞതുപോലെ നീ ചെയ്യണം; ഇതാണ് ലോകങ്ങള്ക്കെല്ലാം ഏറ്റവും ഉത്തമമായത്, ഭരതവംശത്തിലെ പ്രഭാവശാലിയായവനേ.
തതശ്ച പ്രതിസംഹൃത്യ തദസ്ത്രം സ്വാപനം മഹത്। ബ്രഹ്മാസ്ത്രം ദീപയാഞ്ചക്രേ തസ്മിന്യുധി യഥാവിധി
അതിനുശേഷം ഞാന് ആ മഹത്തായ ഉറക്കായുധം പിന്വലിച്ച്, യുദ്ധഭൂമിയില് നിയമപ്രകാരം ബ്രഹ്മാസ്ത്രം തയ്യാറാക്കി.
തതോ രാമോ ഹൃഷിതോ രാജസിംഹ ദൃഷ്ട്വാ തദസ്ത്രം വിനിവര്തിതം വൈ। ജിതോഽസ്മി ഭീഷ്മേണ സുമന്ദബുദ്ധി- രിത്യേവ വാക്യം സഹസാ വ്യമുഞ്ചത്
അപ്പോള് രാജസിംഹനായ നീ ആ ആയുധം പിന്വലിച്ചതു കണ്ടു സന്തോഷത്തോടെ രാമന് പെട്ടെന്ന് പറഞ്ഞു: 'ഭീഷ്മന്റെ കൈയില് ഞാന് തോറ്റു, എന്റെ ബുദ്ധി വളരെ ദുർബലമാണ്'.
തതോഽപശ്യത്പിതരം ജാമദഗ്ന്യഃ പിതുസ്തഥാ പിതരം ചാസ്യ മാന്യമ്। തേ തത്ര ചൈനം പരിവാര്യ തസ്ഥു- രൂചുശ്ചൈനം സാന്ത്വപൂര്വം തദനീമ്
അതിനുശേഷം ജാമദഗ്ന്യപുത്രന് തന്റെ പിതാവിനെയും, പിതാവിന്റെ പിതാവായ ആദരണീയനെയും കണ്ടു; അവര് അവനെ ചുറ്റി നിന്നു, അപ്പോള് സ്നേഹപൂര്വം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മാ സ്മൈവം സാഹസം താത പുനഃ കാര്ഷീഃ കഥഞ്ചന । ഭീഷ്മേണ സംയുഗം ഗന്തും ക്ഷത്രിയേണ വിശേഷതഃ
മകനേ, ഇനിയും ഒരിക്കലും ഇങ്ങനെ ആവേശത്തോടെയുള്ള പ്രവൃത്തികള് ചെയ്യരുത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഭീഷ്മനെന്ന ക്ഷത്രിയനുമായി യുദ്ധം ചെയ്യാന് ശ്രമിക്കരുത്.
ക്ഷത്രിയസ്യ തു ധര്മോഽയം യദ്യുദ്ധം ഭൃഗുനന്ദന । സ്വാധ്യായോ വ്രതചര്യാഽഥ ബ്രാഹ്മണാനാം പരം ധനമ്
ക്ഷത്രിയന്റെ കര്ത്തവ്യം യുദ്ധം ചെയ്യുക തന്നെയാണ്, ഭൃഗുവംശജനായേ; ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്ക് ഏറ്റവും വലിയ സമ്പത്ത് സ്വാധ്യായവും വ്രതാനുഷ്ഠാനവുമാണ്.
ഇദം നിമിത്തേ കസ്മിംശ്ചിദസ്മാഭിഃ പ്രാഗുദാഹൃതമ് । ശസ്ത്രധാരണമത്യുഗ്രം തച്ചാകാര്യം കൃതം ത്വയാ
ഒരു സമയത്ത് ഞങ്ങള് നേരത്തെ പറഞ്ഞതുപോലെ, ആയുധം കൈവശം വഹിക്കുന്നത് അത്യന്തം കടുത്തതാണ്; നീ അതു ചെയ്യുന്നത് ശരിയല്ല.
വത്സ പര്യാപ്തമേതാവദ്ഭീഷ്മേണ സഹ സംയുഗേ । വിമര്ദസ്തേ മഹാബാഹോ വ്യപയാഹി രണാദിതഃ
മകനേ, ഭീഷ്മനോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തതും മതിയാകട്ടെ; മഹാബാഹുവേ, യുദ്ധഭൂമിയില് നിന്നു പിന്മാറുക.
പര്യാപ്തമേതദ്ഭദ്രം തേ തവ കാര്മുകധാരണമ് । വിസര്ജയൈതദ്ദുര്ധര്ഷ തപസ്തപ്യസ്വ ഭാര്ഗവ
ഇത്രയും കാലം വില്ല് കൈവശം വഹിച്ചതും മതിയാകട്ടെ, ഭാഗ്യശാലിയായവനേ; ഈ ജയിക്കാനാവാത്ത ആയുധം ഉപേക്ഷിച്ച്, ഭാര്ഗവാ, തപസ്സ് ചെയ്യുക.
ഏഷ ഭീഷ്മഃ ശാന്തനവോ ദേവൈഃ സര്വൈര്നിവാരിതഃ। നിവര്തസ്വ രണാദസ്മാദിതി ചൈവ പ്രസാദിതഃ
ഈ ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രനായ ഭീഷ്മനെ ദേവന്മാര് എല്ലാവരും തടഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ദയവായി, നീ ഈ യുദ്ധത്തില് നിന്നു പിന്മാറുക.
രാമേണ സഹ മായോത്സീര്ഗുരുണേതി പുനഃ പുനഃ । ന ഹി രാമോ രണേ ജേതും ത്വയാ ന്യായ്യഃ കുരൂദ്വഹ
രാമന് എന്ന ഗുരുവിനോട് വീണ്ടും വീണ്ടും മത്സരിക്കരുത്; കുരുവംശശ്രേഷ്ഠാ, യുദ്ധത്തില് രാമനെ തോല്പ്പിക്കുന്നത് ശരിയല്ല.
മാനം കുരുഷ്വ ഗാങ്ഗേയ ബ്രാഹ്മണസ്യ രണാജിരേ। വയം തു ഗുരവസ്തുഭ്യം തസ്മാത്ത്വാം വാരയാമഹേ
ഗംഗാപുത്രനായ ഭീഷ്മാ, യുദ്ധഭൂമിയില് ബ്രാഹ്മണനോട് ആദരം കാണിക്കണം; ഞങ്ങള് ഗുരുക്കന്മാര് ആകയാല് നിന്നെ തടയുകയാണ്.
ഭീഷ്മോ വസൂനാമന്യതമോ ദിഷ്ട്യാ ജീവസി പുത്രക । ഗാങ്ഗേയഃ ശന്തനോഃ പുത്രോ വസുരേഷ മഹായശാഃ
ഭീഷ്മന് വസുക്കളില് ഒരാളാണ്; നീ ജീവനോടെ ഉള്ളത് ഭാഗ്യമാണ്, മകനേ. ഗംഗാപുത്രനും ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രനുമായ ഈ മഹാശയന് വസുവാണ്.
കഥം ശക്യസ്ത്വയാ ജേതും നിവര്തസ്വേഹ ഭാര്ഗവ । അര്ജുനഃ പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠഃ പുരന്ദരസുതോ ബലീ
നീ എങ്ങനെ അവനെ ജയിക്കാനാകും? ഭാര്ഗവാ, ഇവിടെ നിന്നു പിന്മാറുക; പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠനായ അര്ജുനന് പുരന്ദരന്റെ ശക്തനായ പുത്രനാണ്.
നരഃ പ്രജാപതിര്വീരഃ പൂര്വദേവഃ സനാതനഃ। സവ്യസാചീതി വിഖ്യാതസ്ത്രിഷു ലോകേഷു വീര്യവാന്। ഭീഷ്മമൃത്യുര്യഥാകാലം വിഹിതോ വൈ സ്വയംഭുവാ
ആ പുരാതനനായ, ധൈര്യശാലിയായ മനുഷ്യൻ, പ്രജാപതി, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും സവ്യാസാചി എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനും, മഹാശക്തിയുള്ളവനും, സ്വയംഭുവായ ദൈവം തന്നെ ഭീഷ്മന്റെ മരണത്തെപ്പോലെ തന്നെ, ശരിയായ സമയത്ത്, അവന്റെ മരണവും നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഏവമുക്തഃ സ പിതൃഭിഃ പിതൄന്രാമോഽബ്രവീദിദമ്। നാഹം യുധി നിവര്തേയമിതി മേ വ്രതമാഹിതമ്। ന നിവര്തിതപൂര്വശ്ച കദാചിദ്രണമൂര്ധനി
അപ്പൊഴ് പിതാക്കന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, രാമൻ അവരോടു പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറില്ല; അതാണ് എന്റെ പ്രതിജ്ഞ. യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഞാൻ ഒരിക്കലും പിൻവാങ്ങിയിട്ടില്ല.'
നിവര്ത്യതാമാപഗേയഃ കാമം യുദ്ധാത്പിതാമഹാഃ। ന ത്വഹം വിനിവര്തിഷ്യേ യുദ്ധാദസ്മാത്കഥംചന
നദീപുത്രന്മാർക്കും പിതാമഹന്മാർക്കും ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറാം; എന്നാൽ ഞാൻ ഈ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും പിന്മാറില്ല.
തതസ്തേ മുനയോ രാജന്നൃചീകപ്രമുഖാസ്തദാ । നാരദേനൈവ സഹിതാഃ സമാഗമ്യേദമബ്രുവന്
അപ്പോൾ രാജാവേ, ഋചീകനെ മുന്നിൽ നിർത്തി എല്ലാ മുനികളും നാരദനോടൊപ്പം കൂടെ ചേർന്ന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
നിവര്തസ്വ രണാത്താത മാനയസ്വ ദ്വിജോത്തമമ് । ഇത്യവോചമഹം താംശ്ച ക്ഷത്രധര്മവ്യപേക്ഷയാ
യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറൂ, പ്രിയനേ, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനെ ആദരിക്കൂ—ക്ഷത്രിയന്റെ ധർമ്മം കണക്കിലെടുത്ത് ഞാൻ അവരോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മമ വ്രതമിദം ലോകേ നാഹം യുദ്ധാത്കദാചന। വിമുഖോ വിനിവര്തേയം പൃഷ്ഠതോഽഭ്യാഹതഃ ശരൈഃ
ലോകത്തിൽ എന്റെ പ്രതിജ്ഞ ഇതാണ്: ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും പിൻവാങ്ങില്ല, പിന്നിൽ നിന്ന് അമ്പുകൾ കൊണ്ടു തറച്ചാലും പോലും.
നാഹം ലോഭാന്ന കാര്പണ്യാന്ന ഭയാന്നാര്ഥകാരണാത്। ത്യജേയം ശാശ്വതം ധര്മമിതി മേ നിശ്ചിതാ മതിഃ
ലാഭത്തിനായോ, ദുർബലത്വം കൊണ്ടോ, ഭയത്താലോ, മറ്റേതെങ്കിലും കാരണത്താലോ ഞാൻ ശാശ്വതമായ ധർമ്മം ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കില്ല; അതാണ് എന്റെ ഉറച്ച മനസ്സു.
തതസ്തേ മുനയഃ സര്വേ നാരദപ്രമുഖാ നൃപ। ഭാഗീരഥീ ച മേ മാതാ രണമധ്യം പ്രപേദിരേ
അപ്പോൾ രാജാവേ, നാരദനെ മുന്നിൽ നിർത്തി എല്ലാ മുനികളും, എന്റെ അമ്മയായ ഭാഗീരഥിയും, യുദ്ധഭൂമിയിൽ കടന്നു വന്നു.