യഥാ രാമോ ബാണജാലാഭിതപ്ത- സ്തഥൈവാഹം സുഭൃശം ഗാഢവിദ്ധഃ । തതോ യുദ്ധം വ്യരമച്ചാപരാഹ്ണേ ഭാനാവസ്തം പ്രതിയാതേ മഹീധ്രമ്
രാമൻ എങ്ങനെ എന്റെ അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ ദഹിച്ചുവോ, അതുപോലെ ഞാനും ദാരുണമായി വെട്ടേറ്റു; പിന്നെ, സൂര്യൻ പർവതത്തോട് ചേർന്ന് വരുമ്പോൾ, യുദ്ധം അപ്രത്യക്ഷമായി.
തതഃ പ്രഭാതേ രാജേന്ദ്ര സൂര്യേ വിമലതാം ഗതേ। ഭാര്ഗവസ്യ മയാ സാര്ധം പുനര്യുദ്ധമവര്തത
അതിനുശേഷം, രാജേന്ദ്രാ, പ്രഭാതത്തിൽ സൂര്യൻ തെളിഞ്ഞപ്പോൾ, ഞാൻ ഭാർഗവനോടൊപ്പം വീണ്ടും യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.
തതോഽഭ്രാന്തേ രഥേ തിഷ്ഠന്രാമഃ പ്രഹരതാം വരഃ। വവര്ഷ ശരജാലാനി മയി മേധ ഇവാചലേ
അതിനുശേഷം, തന്റെ രഥത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്ന്, യുദ്ധത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രാവീണ്യമുള്ള രാമൻ എന്നെ 향ിച്ച് അമ്പുകളുടെ മഴപെയ്യിച്ചു, മലയിൽ മഴപെയ്യുന്നതുപോലെ.
തതഃ സൂതോ മമ സുഹൃച്ഛരവര്ഷേണ താഡിതഃ। അപയാതോ രഥോപസ്ഥാന്മനോ മമ വിഷാദയന്
അപ്പോൾ എന്റെ സാരഥി, ആ അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ തളർന്നു, ഭയത്താൽ മനസ്സ് തളർന്ന്, രഥത്തിൽ നിന്ന് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. അതുകൊണ്ട് എന്റെ മനസും ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങി.
തതഃ സൂതോ മമാത്യര്ഥം കശ്മലം പ്രാവിശന്മഹത് । പൃഥിവ്യാം ച ശരാഘാതാന്നിപപാത മുമോഹ ച
അപ്പോൾ എന്റെ സാരഥിക്ക് അത്യന്തം ദു:ഖം നിറഞ്ഞു; അമ്പുകളുടെ പ്രഹരത്തിൽ അവൻ നിലത്ത് വീണു, ബോധംകെട്ടുപോയി.
തതഃ സൂതോ ജഹാത്പ്രാണാന്രാമബാണപ്രപീഡിതഃ। മുഹൂര്താദിവ രാജേന്ദ്ര മാം ച ഭീരാവിശത്തദാ
രാമന്റെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് വല്ലാതെ പീഡിതനായ എന്റെ സാരഥി, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ജീവൻ വിട്ടുപോയി, രാജാവേ, അപ്പോൾ തന്നെ ഭയം എന്നെ പിടിച്ചെടുത്തു.
തതഃ സൂതേ ഹതേ തസ്മിന്ക്ഷിപതസ്തസ്യ മേ ശരാന് । പ്രമത്തമനസോ രാമഃ പ്രാഹിണോന്മൃത്യുസംമിതമ്
സാരഥി കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ, ഞാൻ അശ്രദ്ധയോടെ അമ്പുകൾ എറിയുമ്പോൾ, രാമൻ എന്റെ അവശത മനസ്സിലാക്കി, മരണത്തിന് തുല്യമായ ഒരു ആയുധം എറിയുകയായിരുന്നു.
തതഃ സൂതവ്യസനിനം വിപ്ലുതം മാം സ ഭാര്ഗവഃ । ശരേണാഭ്യഹനദ്ഗാഢം വികൃഷ്യ ബലവദ്ധനുഃ
അപ്പോൾ ഭൃഗുവംശത്തിൽ പിറന്ന രാമൻ, എന്റെ സാരഥി നഷ്ടപ്പെട്ടതിൽ ഞാൻ വിഷമിച്ചും അലമുറയിട്ടും കുഴഞ്ഞുപോയതും കണ്ടു, തന്റെ ശക്തമായ വില്ല് വലിച്ച്, ഒരു അമ്പ് കൊണ്ട് എന്നെ ദൃഢമായി പ്രഹരിച്ചു.
സ മേ ഭുജാന്തരേ രാജന്നിപത്യ രുധിരാശനഃ। മയൈവ സഹ രാജേന്ദ്ര ജഗാമ വസുധാതലമ്
രാജാവേ, ആ രക്തം കുടിക്കുന്ന അമ്പ് എന്റെ കൈകളുടെ ഇടയിൽ കയറി, എന്നോടൊപ്പം നിലത്തേക്ക് വീണു.
മത്വാ തു നിഹതം രാമസ്തതോ മാം ഭരതര്ഷഭ । മേഘവദ്വിനനാദോച്ചൈര്ജഹൃഷേ ച പുനഃ പുനഃ
ഭരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, എന്നെ കൊല്ലപ്പെട്ടവനെന്ന് കരുതി രാമൻ, മേഘം മുഴങ്ങുന്നതുപോലെ ഉച്ചത്തിൽ അലറി, വീണ്ടും വീണ്ടും സന്തോഷിച്ചു.
തഥാ തു പതിതേ രാജന്മയി രാമോ മുദാ യുതഃ। ഉദക്രോശന്മഹാനാദം സഹ തൈരനുയായിഭിഃ
അങ്ങനെ ഞാൻ നിലത്ത് വീണപ്പോൾ, രാമൻ ആനന്ദത്തോടെ തന്റെ അനുയായികളോടൊപ്പം വലിയ ശബ്ദത്തിൽ ആഹ്ലാദിച്ചു.
മമ തത്രാഭവന്യേ തു കുരവഃ പാര്ശ്വതഃ സ്ഥിതാഃ । ആഗതാ അപി യുദ്ധം തഞ്ജനാസ്തത്ര ദിദൃക്ഷവഃ । ആര്തിം പരമികാം ജഗ്മുസ്തേ തദാ പതിതേ മയി
അപ്പോൾ, രാജാവേ, എന്റെ അടുത്ത് നിന്നു, യുദ്ധം കാണാനെത്തിയ കുരുക്കൾ, ഞാൻ വീണതറിഞ്ഞ് അതീവ ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങി.
തതോഽപശ്യം പതിതോ രാജസിംഹ ദ്വിജാനഷ്ടൌ സൂര്യഹുതാശനാഭാന് । തേ മാം സമന്താത്പരിര്വായ തസ്ഥുഃ സ്വബാഹുഭിഃ പരിധാര്യാജിമധ്യേ
അപ്പോൾ, രാജസിംഹനേ, ഞാൻ നിലത്ത് വീണിരിക്കുമ്പോൾ, സൂര്യനും അഗ്നിയും പോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ള എട്ട് ദ്വിജന്മാരെ ഞാൻ കണ്ടു; അവർ എന്നെ ചുറ്റി, യുദ്ധഭൂമിയിൽ തന്നെ തങ്ങളുടെ കൈകളാൽ പിടിച്ചു നിർത്തി.
രക്ഷ്യമാണശ്ച തൈര്വിപ്രൈര്നാഹം ഭൂമിമുപാസ്പൃശമ് । അന്തരിക്ഷേ ധൃതോ ഹ്യസ്മി തൈര്വിപ്രൈര്ബാന്ധവൈരിവ
അവർ ആ ബ്രാഹ്മണന്മാർ എന്നെ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നതിനാൽ, ഞാൻ നിലം തൊടിയില്ലായിരുന്നു; അവർ ബന്ധുക്കളെപ്പോലെ എന്നെ ആകാശത്ത് തന്നെ പിടിച്ചു നിർത്തി.
ശ്വസന്നിവാന്തരിക്ഷേ ച ജലബിന്ദുഭിരുക്ഷിതഃ । തതസ്തേ ബ്രാഹ്മണാ രാജന്നബ്രുവന്പരിഗൃഹ്യ മാമ്
ആകാശത്തിൽ ശ്വാസംവലിച്ച്, വെള്ളത്തിന്റെ തുള്ളികൾ വീണു, അപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണന്മാർ എന്നെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു, രാജാവേ, എന്നോട് പറഞ്ഞു.
മാ ഭൈരിതി സമം സര്വേ സ്വസ്തി തേഽസ്ത്വിതി ചാസകൃത്। തതസ്തേഷാമഹം വാഗ്ഭിസ്തര്പിതഃ സഹസോത്ഥിതഃ । മാതരം സരിതാം ശ്രേഷ്ഠാമപശ്യം രഥമാസ്ഥിതാമ്
"ഭയപ്പെടേണ്ട, നിനക്ക് ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ" എന്ന് അവർ എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് പലതവണ പറഞ്ഞു. അവരുടെ വാക്കുകളിൽ ഞാൻ ആശ്വാസംകൊണ്ടു, അപ്രതീക്ഷിതമായി എഴുന്നേറ്റു, നദികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയായ എന്റെ അമ്മയെ രഥത്തിൽ നില്ക്കുന്നത് കണ്ടു.
ഹയാശ്ച മേ സംഗൃഹീതാസ്തയാഽഽസ- ന്മഹാനദ്യാ സംയതി കൌരവേന്ദ്ര। പാദൌ ജനന്യാഃ പ്രതിഗൃഹ്യ ചാഹം തഥാ പിതൄണാം രഥമഭ്യരോഹമ്
കുരുവംശാധിപനേ, ആ മഹാനദി യുദ്ധഭൂമിയിൽ എന്റെ കുതിരകളെ കൂട്ടി; അമ്മയുടെ കാലുകൾ പിടിച്ചു, ഞാൻ പിതാക്കന്മാരുടെ രഥത്തിൽ കയറി.
രരക്ഷ സാ മാം സരഥം ഹയാംശ്ചോപസ്കാരാണി ച। താമഹം പ്രാഞ്ജലിര്ഭൂത്വാ പുനരേവ വ്യസര്ജയമ്
അവൾ എന്നെയും, എന്റെ രഥത്തെയും, കുതിരകളെയും, ഉപകരണങ്ങളെയും സംരക്ഷിച്ചു; ഞാൻ കൈകൂപ്പി അവളെ വീണ്ടും വിനയപൂർവ്വം വിടപറഞ്ഞു.
തതോഽഹം സ്വയമുദ്യമ്യ ഹയാംസ്താന്വാതരംഹസഃ। അയുധ്യം ജാമദഗ്ന്യേന നിവൃത്തേഽഹനി ഭാരത
അതിനുശേഷം, ഞാൻ തന്നെ വേഗത്തിൽ കുതിരകൾ കെട്ടി, യുദ്ധം അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം ജാമദഗ്ന്യനുമായി വീണ്ടും യുദ്ധം ചെയ്തു, ഭാരതാ.
തതോഽഹം ഭരതശ്രേഷ്ഠ വേഗവന്തം മഹാബലമ് । അമുഞ്ചം സമരേ ബാണം രാമായ ഹൃദയച്ഛിദമ്
അപ്പോൾ, ഭരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ വേഗവും ശക്തിയും നിറഞ്ഞ, രാമന്റെ ഹൃദയം തുളയ്ക്കുന്ന ഒരു അമ്പ് അവനോട് എറിഞ്ഞു.
തതോ ജഗാമ വസുധാം മമ ബാണപ്രപീഡിതഃ । ജാനുഭ്യാം ധനുരുത്സൃജ്യ രാമോ മോഹവശം ഗതഃ
അപ്പോൾ എന്റെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് രാമൻ തകർന്നുപോയി, വില്ല് ഉപേക്ഷിച്ച് മുട്ടുകുത്തി നിലത്ത് വീണു, മനസ്സു മങ്ങിപ്പോയ അവസ്ഥയിൽ ആയിരുന്നു.
തതസ്തസ്മിന്നിപതിതേ രാമേ ഭൂരിസഹസ്രദേ । ആവവ്രുര്ജലദാ വ്യോമ ക്ഷരന്തോ രുധിരം ബഹു
രാമൻ അങ്ങനെ നിലത്ത് വീണപ്പോൾ, ആയിരക്കണക്കിന് മേഘങ്ങൾ ആകാശം മൂടി, അതിൽ നിന്ന് ധാരാളം രക്തം ഒഴുകി.
ഉല്കാശ്ച ശതശഃ പേതുഃ സനിര്ഘാതാഃ സകമ്പനാഃ। അര്കം ച സഹസാ ദീപ്തം സ്വര്ഭാനുരഭിസംവൃണോത്
നൂറുകണക്കിന് ഉല്കകൾ ഇടിമുഴക്കത്തോടും ഭൂമി കുലുങ്ങിയതോടും കൂടി വീണു; അപ്പോൾ തന്നെ സ്വർഭാനു പ്രകാശമുള്ള സൂര്യനെ മറച്ചു.
വവുശ്ച വാതാഃ പരുഷാശ്ചലിതാ ച വസുംധരാ । ഗൃധ്രാ ബലാശ്ച കങ്കാശ്ച പരിപേതുര്ഗുദാ യുതാഃ
കടുത്ത കാറ്റുകൾ വീശി, ഭൂമി നടുങ്ങി, കഴുകന്മാർ, നായ്ക്കളും കാക്കകളും കൂട്ടത്തോടെ ചുറ്റും ഇറങ്ങി.
ദീപ്തായാം ദിശി ഗോമായുര്ദാരുണം മുഹുരുന്നദത് । അനാഹതാ ദുന്ദുഭയോ വിനേദുര്ഭൃശനിഃസ്വനാഃ
പ്രകാശമുള്ള ദിക്കിൽ, ഒരു നായർ ഭയാനകമായി വീണ്ടും വീണ്ടും ഉളളളി; ആരും അടിക്കാതിരുന്നിട്ടും വലിയ ശബ്ദത്തോടെ പാറകൾ മുഴങ്ങിയത് പോലെ ശബ്ദം കേട്ടു.
ഏതദൌത്പാതികം സര്വം ഘോരമാസീദ്ഭയംകരമ് । വിസംജ്ഞകല്പേ ധരണീം ഗതേ രാമേ മഹാത്മനി
രാമൻ മഹാത്മാവ് ബോധംകെട്ട് നിലത്ത് വീണപ്പോൾ, ഈ ഭയങ്കരവും ഭീഷണിയുമുള്ള എല്ലാ അശുഭസൂചനകളും ഉണ്ടായി.
തതോ വൈ സഹസോത്ഥായ രാമോ മാമഭ്യവര്തത । പുനര്യുദ്ധായ കൌരവ്യ വിഹ്വലഃ ക്രോധമൂര്ഛിതഃ
അതിനുശേഷം രാമൻ പെട്ടെന്ന് എഴുന്നേറ്റ്, കോപത്തിൽ വിറയച്ച് വീണ്ടും യുദ്ധത്തിനായി എന്നെ സമീപിച്ചു, കൌരവാ.
ആദദാനോ മഹാബാഹുഃ കാര്മുകം താലസന്നിഭമ് । തതോ മയ്യാദദാനം തം രാമമേവ ന്യവാരയന്
വലിയ ഭുജശക്തിയുള്ള രാമൻ താളമരത്തെപ്പോലെയുള്ള വില്ല് എടുത്തപ്പോൾ, ഞാൻ അവനെ അതിൽ നിന്ന് തടഞ്ഞു.
മഹര്ഷയഃ കൃപായുക്താഃ ക്രോധാവിഷ്ടോഽപി ഭാര്ഗവഃ । സമാഹരദമേയാത്മാ ശരം കാലാനലോപമമ്
കൃപയോടെ മഹർഷിമാർ ചുറ്റി നിന്നപ്പോൾ, ക്രോധം നിറഞ്ഞ ഭാർഗവൻ അതിജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലുള്ള ഒരു അമ്പ് എടുക്കാൻ തയ്യാറായി.
സതോ രവിര്മന്ദമരീചിമണ്ഡലോ ജഗാമാസ്തം പാംസുപുഞ്ജാവഗൂഢഃ നിശാ വ്യഗാഹത്സുഖശീതമാരുതാ തതോ യുദ്ധം പ്രത്യവഹാരയാവ-
സൂര്യൻ മങ്ങിയ കിരണങ്ങളോടെ, പൊടിക്കൂട്ടിൽ മറഞ്ഞ് അസ്തമിച്ചു; ശീതളമായ കാറ്റോടുകൂടി രാത്രി വീണു; അതിനാൽ ഞങ്ങൾ യുദ്ധം നിർത്തിവച്ചു.