അഭിഘാതപ്രഭാവാച്ച പാവകഃ സമജായത । തേ ശരാഃ സ്വസമുത്ഥേന പ്രദീപ്താശ്ചിത്രഭാനുനാ
അമ്പുകളുടെ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ നിന്നുള്ള ശക്തിയിൽ അഗ്നി ഉരുത്തിരിഞ്ഞു; അവ അമ്പുകൾ തങ്ങളുടെ തന്നെ ഘർഷണത്തിൽ നിന്നുള്ള തീയിൽ അതിശയപ്രകാശത്തോടെ ജ്വലിച്ചു.
ഭൂമൌ സര്വേ തദാ രാജന്ഭസ്മഭൂതാഃ പ്രപേദിരേ । തദാ ശതസഹസ്രാണി പ്രയുതാന്യര്ബുദാനി ച
അപ്പോൾ, രാജാവേ, ആ അമ്പുകൾ എല്ലാം ഭൂമിയിൽ ചാരമായ് വീണു; അപ്പോൾ നൂറുകണക്കിന്, ആയിരക്കണക്കിന്, ലക്ഷക്കണക്കിന് അമ്പുകൾ അങ്ങനെ നശിച്ചു.
അയുതാന്യഥ ഖര്വാണി നിഖര്വാണി ച കൌരവ । രാമഃ ശരാണാം സംക്രുദ്ധോ മയി തൂര്ണം ന്യപാതയത്
അതിനുശേഷം, കൌരവ, രാമൻ അതീവ കോപത്തോടെ, പത്തായിരങ്ങൾ, ലക്ഷങ്ങൾ, എണ്ണമറ്റ അമ്പുകൾ വേഗത്തിൽ എന്റെ മേൽ മഴയായി വീഴ്ത്തി.
തതോഽഹം താനപി രണേ ശരൈരാശീവിഷോപമൈഃ । സംഛിദ്യ ഭൂമൌ നൃപതേ പാതയേയം നഗാനിവ
അപ്പോൾ, രാജാവേ, ഞാൻയും ആ അമ്പുകൾ പാമ്പുപോലെയുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് വെട്ടി, മരങ്ങൾ വീഴ്ത്തുന്നതുപോലെ ഭൂമിയിൽ വീഴ്ത്തി.
ഏവം തദഭവദ്യുദ്വം തദാ ഭരതസത്തമ । സന്ധ്യാകാലേ വ്യതീതേ തു വ്യപായാത്സ ച മേ ഗുരുഃ
അങ്ങനെ അന്നു യുദ്ധം നടന്നു, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ. സന്ധ്യ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ എന്റെ ഗുരു അവിടെ നിന്ന് പിന്മാറി.
സമാഗതസ്യ രാമേണ പുനരേവാതിദാരുണമ്। അന്യേദ്യുസ്തുമുലം യുദ്ധം തദാ ഭരതസത്തമ
രാമൻ വീണ്ടും എത്തിയപ്പോൾ, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, അടുത്ത ദിവസം ഭയങ്കരവും ഭീഷണവുമായ മറ്റൊരു യുദ്ധം അരങ്ങേറി.
തതോ ദിവ്യാസ്ത്രവിച്ഛൂരോ ദിവ്യാന്യസ്ത്രാണ്യനേകശഃക । അയോജയത്സ ധര്മാത്മാ ദിവസേ ദിവസേ വിഭുഃ
അപ്പോൾ ധർമ്മനിഷ്ഠനും ദിവ്യായുധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യവും ഉള്ളവനും ആയ അദ്ദേഹം, ഓരോ ദിവസവും അനേകം ദിവ്യായുധങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചു.
താന്യഹം തത്പ്രതീഘാതൈരസ്ത്രൈരസ്ത്രാണി ഭാരത। വ്യധമം തുമുലേയുദ്ധേപ്രാണാംസ്ത്യക്ത്വാസുദുസ്ത്യജാന്
ആ ഭീഷണമായ യുദ്ധത്തിൽ, ഭാരതാ, ഞാൻ എന്റെ ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് അവയുടെ പ്രതിരോധം നടത്തി, ജീവൻ പോലും ഉപേക്ഷിച്ച് അവയെ നേരിട്ടു.
അസ്ത്രൈരസ്ത്രേഷു ബഹുധാ ഹതേഷ്വേവ ച ഭാരത । അക്രുധ്യത മഹാതേജാസ്ത്യക്തപ്രാണഃ സ സംയുഗേ
അനേകം ആയുധങ്ങൾ തമ്മിൽ തകർന്നിട്ടും, ഭാരതാ, മഹാത്മാവായ അവൻ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചിട്ടും യുദ്ധത്തിൽ കോപം കാണിച്ചില്ല.
തതഃ ശക്തിം പ്രാഹിണോദ്ധോരരൂപാ- മസ്ത്രേ രുദ്ധേ ജാമദഗ്ന്യോ മഹാത്മാ। കാലോത്സൃഷ്ടാം പ്രജ്വലിതാമിവോല്കാം സംദീപ്താഗ്രാം തേജസാ വ്യാപ്യ ലോകമ്
അപ്പോൾ ജമദഗ്നിയുടെ മഹാത്മാവായ മകൻ, തന്റെ ആയുധം തടയപ്പെട്ടപ്പോൾ, കാലം വിട്ടയച്ചതുപോലുള്ള തീപിടിച്ച ഒരു ഭയങ്കരമായ ശക്തി പ്രയോഗിച്ചു; അതിന്റെ അഗ്രം ജ്വലിച്ചു, അതിന്റെ പ്രകാശം ലോകം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞു.
തതോഽഹം താമിഷുഭിര്ദീപ്യമാനാം സമായാന്തീമന്തകാലാര്കദീപ്താമ് । ഛിത്ത്വാ ത്രിധാ പാതയാമാസ ഭൂമൌ തതോ വവൌ പവനഃ പുണ്യഗന്ധിഃ
അപ്പോൾ ആ ജ്വലിച്ച ശക്തി എന്റെ നേരെ വന്നു, അന്ത്യകാലത്തിലെ സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു. ഞാൻ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അതിനെ മൂന്നു ഭാഗങ്ങളാക്കി മുറിച്ച് ഭൂമിയിൽ വീഴ്ത്തി. അതിനുശേഷം സുഗന്ധമുള്ള ഒരു കാറ്റ് വീശി.
തസ്യാം ഛിന്നായാം ക്രോധദീപ്തോഽഥ രാമഃ ശക്തീര്ഘോരാഃ പ്രാഹിണോദ്ദ്വാദശാന്യാഃ । താസാം രൂപം ഭാരത നോത ശക്യം തേജസ്വിത്വാല്ലാഘവാച്ചൈവ വക്തുമ്
അവിടെ ആ ശക്തി തകർത്തപ്പോൾ, രാമൻ ക്രോധത്തിൽ കത്തിയവനായി പന്ത്രണ്ടു ഭയങ്കരമായ ശക്തികൾ കൂടി പ്രയോഗിച്ചു. ഭാരതാ, അവയുടെ രൂപം അതിന്റെ തേജസ്സിലും വേഗത്തിലും പറയാൻ കഴിയാത്തതാണ്.
കിന്ത്വേവാഹം വിഹ്വലഃ സംപ്രദൃശ്യ ദിഗ്ഭ്യഃ സര്വാസ്താ മഹോത്കാ ഇവാഗ്നേഃ । നാനാരൂപാസ്തേജസോഗ്രേണ ദീപ്താ യഥാഽഽദിത്യാ ദ്വാദശ ലോകസംക്ഷയേ
എന്നാൽ, അവയെ കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ ആശ്ചര്യത്തിൽ പെട്ടുപോയി; ആ മഹത്തായ ശക്തികൾ എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നും വന്നു, അതീവ തേജസ്സോടെ ജ്വലിച്ചു, ലോകനാശകാലത്ത് പന്ത്രണ്ടു സൂര്യന്മാർ ഉദിക്കുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
തതോ ജാലം ബാണമയം വിവൃത്തം സംദൃശ്യ ഭിത്ത്വാ ശരജാലേന രാജന്। ദ്വാദശേഷൂന്പ്രാഹിണവം രണേഽഹം തതഃ ശക്തീരപ്യധമം ഘോരരൂപാഃ
അപ്പോൾ, രാജാവേ, അമ്പുകൾ കൊണ്ടുള്ള ഒരു വല അങ്ങോട്ട് വന്നത് ഞാൻ കണ്ടു; എന്റെ അമ്പുകളുടെ വല കൊണ്ട് അതിനെ തകർത്തു, യുദ്ധത്തിൽ ആ പന്ത്രണ്ടു ശക്തികൾക്ക് എതിരായി പന്ത്രണ്ടു അമ്പുകൾ ഞാൻ പ്രയോഗിച്ചു, ആ ഭയങ്കരമായ ശക്തികളെ തകർത്തു.
തതോ രാജഞ്ജാമദഗ്ന്യോ മഹാത്മാ ശക്തീര്ഘോരാ വ്യാക്ഷിപദ്ധേമദണ്ഡാഃ। വിചിത്രിതാഃ കാഞ്ചനപട്ടനംദ്ധാ യഥാ മഹോല്കാ ജ്വലിതാസ്തഥാ താഃ
അതിനുശേഷം, രാജാവേ, മഹാത്മാവായ ജമദഗ്നിയുടെ മകൻ പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള ദണ്ഡവും അലങ്കാരവും ഉള്ള ഭയങ്കരമായ ശക്തികൾ വീണ്ടും പ്രയോഗിച്ചു; അവ വലിയ ജ്വലിച്ച ഉല്കകളെപ്പോലെയായിരുന്നു.
താശ്ചാപ്യുഗ്രാശ്ചര്മണാ വാരയിത്വാ ഖങ്ഗേനാജൌ പാതയിത്വാ നരേന്ദ്ര। ബാണൈര്ദിവ്യൈര്ജാമദഗ്ന്യസ്യ സങ്ഖ്യേ ദിവ്യാനശ്വാനഭ്യവര്ഷം സസൂതാന്
ആ ഭയങ്കരമായ ശക്തികൾ ഞാൻ വാൾ ഉപയോഗിച്ച് യുദ്ധത്തിൽ തടുത്തു, വാളുകൊണ്ട് അവയെ താഴെ വീഴ്ത്തി; പിന്നെ ദിവ്യമായ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ജമദഗ്നിയുടെ മകന്റെ ദിവ്യമായ കുതിരകളും സാരഥിയും ഞാൻ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് മൂടി.
നിര്മിക്താനാം പന്നഗാനാം സരൂപാ ദൃഷ്ട്വാ ശക്തീര്ഹേമചിത്രാ നികൃത്താഃ । പ്രാദുശ്ചക്രേ ദിവ്യമസ്ത്രം മഹാത്മാ ക്രോധാവിഷ്ടോ ഹൈഹയേശമമാഥീ
പാമ്പുപോലെയുള്ള ആ പൊന്നാലങ്കരിച്ച ശക്തികൾ തകർന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ഹൈഹയരുടെ മഹാത്മാവും ക്രോധത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായി ഒരു ദിവ്യായുധം പ്രയോഗിച്ചു.
തതഃ ശ്രേണ്യഃ ശലഭാനാമിവോഗ്രാഃ സമാപേതുര്വിശിഖാനാം പ്രദീപ്താഃ । സമാചിനോച്ചാപി ഭൃശം ശരീരം ഹയാന്സൂതം സരഥം ചൈവ മഹ്യമ്
അപ്പോൾ, രാജാവേ, പുഴുക്കൂട്ടംപോലെയുള്ള അമ്പുകളുടെ വലിയ കൂട്ടങ്ങൾ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട് എന്റെ മേൽ വീണു; എന്റെ ശരീരം, കുതിരകൾ, സാരഥി, രഥം എന്നിവയെല്ലാം അതുകൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടു.
രഥഃ ശരൈര്മേ നിചിതഃ സര്വതോഽഭൂ- ത്തഥാ വാഹാഃ സാരഥിശ്ചൈവ രാജന്। യുഗം രഥേഷാം ച തഥൈവ ചക്രേ തഥൈവാക്ഷഃ ശരകൃത്തോഽഥ ഭഗ്നഃ
എന്റെ രഥം മുഴുവൻ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടു, രാജാവേ; അതുപോലെ എന്റെ കുതിരകളും സാരഥിയും. രഥത്തിന്റെ യുകവും ചക്രവും അമ്പുകൾ കൊണ്ട് തകർന്നു.
തതസ്തസ്മിന്ബാണവര്ഷേ വ്യതീതേ ശരൌഘേണ പ്രത്യവര്ഷം ഗുരും തമ്। സ വിക്ഷതോ മാര്ഗണൈര്ബ്രഹ്മരാശി- ര്ദേഹാദസക്തം മുമുചേ ഭൂരി രക്തമ്
അപ്പോൾ ആ അമ്പുകളുടെ മഴ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഞാൻ എന്റെ ഗുരുവിനെതിരേ അമ്പുകളുടെ ഒഴുക്കുമായി തിരിച്ചടിച്ചു; എന്റെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവൻ പരിക്കേറ്റ്, ബ്രഹ്മസ്വരൂപനായി, ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ധാരാളം രക്തം ഒഴിച്ചു.
യഥാ രാമോ ബാണജാലാഭിതപ്ത- സ്തഥൈവാഹം സുഭൃശം ഗാഢവിദ്ധഃ । തതോ യുദ്ധം വ്യരമച്ചാപരാഹ്ണേ ഭാനാവസ്തം പ്രതിയാതേ മഹീധ്രമ്
രാമൻ എങ്ങനെ എന്റെ അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ ദഹിച്ചുവോ, അതുപോലെ ഞാനും ദാരുണമായി വെട്ടേറ്റു; പിന്നെ, സൂര്യൻ പർവതത്തോട് ചേർന്ന് വരുമ്പോൾ, യുദ്ധം അപ്രത്യക്ഷമായി.
തതഃ പ്രഭാതേ രാജേന്ദ്ര സൂര്യേ വിമലതാം ഗതേ। ഭാര്ഗവസ്യ മയാ സാര്ധം പുനര്യുദ്ധമവര്തത
അതിനുശേഷം, രാജേന്ദ്രാ, പ്രഭാതത്തിൽ സൂര്യൻ തെളിഞ്ഞപ്പോൾ, ഞാൻ ഭാർഗവനോടൊപ്പം വീണ്ടും യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.
തതോഽഭ്രാന്തേ രഥേ തിഷ്ഠന്രാമഃ പ്രഹരതാം വരഃ। വവര്ഷ ശരജാലാനി മയി മേധ ഇവാചലേ
അതിനുശേഷം, തന്റെ രഥത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്ന്, യുദ്ധത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രാവീണ്യമുള്ള രാമൻ എന്നെ 향ിച്ച് അമ്പുകളുടെ മഴപെയ്യിച്ചു, മലയിൽ മഴപെയ്യുന്നതുപോലെ.
തതഃ സൂതോ മമ സുഹൃച്ഛരവര്ഷേണ താഡിതഃ। അപയാതോ രഥോപസ്ഥാന്മനോ മമ വിഷാദയന്
അപ്പോൾ എന്റെ സാരഥി, ആ അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ തളർന്നു, ഭയത്താൽ മനസ്സ് തളർന്ന്, രഥത്തിൽ നിന്ന് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. അതുകൊണ്ട് എന്റെ മനസും ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങി.
തതഃ സൂതോ മമാത്യര്ഥം കശ്മലം പ്രാവിശന്മഹത് । പൃഥിവ്യാം ച ശരാഘാതാന്നിപപാത മുമോഹ ച
അപ്പോൾ എന്റെ സാരഥിക്ക് അത്യന്തം ദു:ഖം നിറഞ്ഞു; അമ്പുകളുടെ പ്രഹരത്തിൽ അവൻ നിലത്ത് വീണു, ബോധംകെട്ടുപോയി.
തതഃ സൂതോ ജഹാത്പ്രാണാന്രാമബാണപ്രപീഡിതഃ। മുഹൂര്താദിവ രാജേന്ദ്ര മാം ച ഭീരാവിശത്തദാ
രാമന്റെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് വല്ലാതെ പീഡിതനായ എന്റെ സാരഥി, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ജീവൻ വിട്ടുപോയി, രാജാവേ, അപ്പോൾ തന്നെ ഭയം എന്നെ പിടിച്ചെടുത്തു.
തതഃ സൂതേ ഹതേ തസ്മിന്ക്ഷിപതസ്തസ്യ മേ ശരാന് । പ്രമത്തമനസോ രാമഃ പ്രാഹിണോന്മൃത്യുസംമിതമ്
സാരഥി കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ, ഞാൻ അശ്രദ്ധയോടെ അമ്പുകൾ എറിയുമ്പോൾ, രാമൻ എന്റെ അവശത മനസ്സിലാക്കി, മരണത്തിന് തുല്യമായ ഒരു ആയുധം എറിയുകയായിരുന്നു.
തതഃ സൂതവ്യസനിനം വിപ്ലുതം മാം സ ഭാര്ഗവഃ । ശരേണാഭ്യഹനദ്ഗാഢം വികൃഷ്യ ബലവദ്ധനുഃ
അപ്പോൾ ഭൃഗുവംശത്തിൽ പിറന്ന രാമൻ, എന്റെ സാരഥി നഷ്ടപ്പെട്ടതിൽ ഞാൻ വിഷമിച്ചും അലമുറയിട്ടും കുഴഞ്ഞുപോയതും കണ്ടു, തന്റെ ശക്തമായ വില്ല് വലിച്ച്, ഒരു അമ്പ് കൊണ്ട് എന്നെ ദൃഢമായി പ്രഹരിച്ചു.
സ മേ ഭുജാന്തരേ രാജന്നിപത്യ രുധിരാശനഃ। മയൈവ സഹ രാജേന്ദ്ര ജഗാമ വസുധാതലമ്
രാജാവേ, ആ രക്തം കുടിക്കുന്ന അമ്പ് എന്റെ കൈകളുടെ ഇടയിൽ കയറി, എന്നോടൊപ്പം നിലത്തേക്ക് വീണു.
മത്വാ തു നിഹതം രാമസ്തതോ മാം ഭരതര്ഷഭ । മേഘവദ്വിനനാദോച്ചൈര്ജഹൃഷേ ച പുനഃ പുനഃ
ഭരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, എന്നെ കൊല്ലപ്പെട്ടവനെന്ന് കരുതി രാമൻ, മേഘം മുഴങ്ങുന്നതുപോലെ ഉച്ചത്തിൽ അലറി, വീണ്ടും വീണ്ടും സന്തോഷിച്ചു.