തതോ മാം സവ്യതോ രാജന്രാമഃ കുര്വന്ദ്വിജോത്തമഃ। ഉരസ്യവിധ്യത്സംക്രുദ്ധോ ജാമദഗ്ന്യഃ പ്രതാപവാന്
അപ്പോൾ രാജാവേ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ കോപത്തോടെ എന്റെ ഇടതു ഭാഗത്ത് നെഞ്ചിൽ അമ്പുകൊണ്ട് അടി ചെയ്തു.
തതോഽഹം ഭാരതശ്രേഷ്ഠ സംന്യഷീദം രഥോത്തമേ। തതോ മാം കശ്മലാവിഷ്ടം സൂതസ്തൂര്ണമുദാവഹത്
അതിനുശേഷം, ഭാരതശ്രേഷ്ഠ, ഞാൻ എന്റെ ഉത്തമരഥത്തിൽ വീണു കിടന്നു; അപ്പോൾ എന്റെ രഥസാരഥി എനിക്ക് ബോധം നഷ്ടമായതുകൊണ്ട് വേഗത്തിൽ എന്നെ അകറ്റി കൊണ്ടുപോയി.
ഗ്ലായന്തം ഭരശ്രേഷ്ഠ രാമബാണപ്രപീഡിതമ് । തതോ മാമപയാതം വൈ ഭൃശം വിദ്ധമചേതസമ്
ഭാരതശ്രേഷ്ഠ, രാമന്റെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ഞാൻ ക്ഷീണിച്ചു, ഏറെ വേദനയോടെ ബോധംകെട്ട് കിടന്നു; അങ്ങനെ ഞാൻ ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റ് അവിടെ നിന്ന് മാറ്റി കൊണ്ടുപോയി.
രാമസ്യാനുചരാ ഹൃഷ്ടാഃ സര്വേ ദൃഷ്ട്വാ വിചുക്രുശുഃ । അകൃതവ്രണപ്രഭൃതയഃ കാശികന്യാ ച ഭാരത
രാമന്റെ അനുചരന്മാർ എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ ആഹ്ലാദിച്ചു വിളിച്ചു; പരിക്കേറ്റിട്ടില്ലാത്ത കാശി രാജകുമാരികളും അവരോടൊപ്പം ചേർന്നു.
തതസ്തു ലബ്ധസംജ്ഞോഽഹം ജ്ഞാത്വാ സൂതമഥാബ്രുവമ് । യാഹി സൂത യതോ രാമഃ സജ്ജോഽഹം ഗതവേദനഃ
അതിനുശേഷം, ബോധം തിരിച്ചെത്തിയ ഞാൻ, സാരഥിയെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു: 'സാരഥി, രാമൻ എവിടെയാണോ അവിടെ കൊണ്ടുപോ, ഞാൻ സജ്ജനാണ്, വേദന ഇല്ല.'
തതോ മാമവഹത്സൂതോ ഹയൈഃ പരമശോഭിതൈഃ । നൃത്യദ്ഭിരിവ കൌരവ്യ മാരുതപ്രതിമൈര്ഗതൌ
അപ്പോൾ എന്റെ സാരഥി അത്യന്തം മനോഹരമായ, കാറ്റുപോലെ ഓടുന്ന, നൃത്തം ചെയ്യുന്നപോലെ ചലിക്കുന്ന കുതിരകളുമായി എന്നെ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയി, കൌരവ്യ.
തതോഽഹം രാമമാസാദ്യ ബാണവര്ഷൈശ്ച കൌരവ । അവാകിരം സുസംരബ്ധഃ സംരബ്ധം ച ജിഗീഷയാ
അപ്പോൾ ഞാൻ രാമനെ സമീപിച്ച്, ജയിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ ഉഗ്രമായി ഉണർന്ന മനസ്സോടെ, അമ്പുകളുടെ മഴയുമായി അവനെ മൂടി, കൌരവ.
താനാപതത ഏവാസൌ രാമോ ബാണാനജിഹ്മഗാന്। ബാണൈരേവാച്ഛിനത്തൂര്ണമേകൈകം ത്രിഭിരാഹവേ
അവ അമ്പുകൾ രാമന്റെ നേരെ വേഗത്തിൽ വന്നപ്പോൾ, രാമൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഓരോന്നും തൻ്റെ നേരായ മൂന്നാമ്ബുകൾ കൊണ്ട് അതിവേഗം വെട്ടി തകർത്തു.
തതസ്തേ സൂദിതാഃ സര്വേ മമ ബാണാഃ സുസംശിതാഃ । രാമബാണൈര്ദ്വിധാ ച്ഛിന്നാഃ ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ
അപ്പോൾ, ഭാരതാ, എന്റെ അതിയായി മൂർച്ചയുള്ള എല്ലാ അമ്പുകളും രാമന്റെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് ഇരുപടിയായി നൂറുകണക്കിന്, ആയിരക്കണക്കിന് തകർത്തു പോയി.
തതഃ പുനഃ ശരം ദീപ്തം സുപ്രഭം കാലസംമിതമ് । അസൃജം ജാമദഗ്ന്യായ രാമായാഹം ജിഘാംസയാ
അതിനുശേഷം ഞാൻ വീണ്ടും, മരണത്തിന് തുല്യമായ, പ്രകാശമുള്ള ഒരു ദഹനശക്തിയുള്ള അമ്പ് ജാമദഗ്ന്യനായ രാമനെ സംഹരിക്കാനായി വിട്ടു.
തേന ത്വഭിഹതോ ഗാഢം ബാണവേഗവശം ഗതഃ। മുമോഹ സമരേ രാമോ ഭൂമൌ ച നിപപാത ഹ
ആ അമ്പ് രാമനെ ദൃഢമായി തട്ടി, അതിൻ്റെ ശക്തിയിൽ അവൻ അക്ഷരാർഥത്തിൽ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായി യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീണു.
തതോ ഹാഹാകൃതം കസര്വം രാമേ ഭൂതലമാശ്രിതേ । ജഗദ്ഭാരത സംവിഗ്നം യഥാര്കപതനേ ഭവേത്
അപ്പോൾ രാമൻ ഭൂമിയിൽ വീണപ്പോൾ, ഭാരതാ, എല്ലായിടത്തും വലിയൊരു ദുഃഖാരവം ഉയർന്നു, സൂര്യൻ വീണതുപോലെ ലോകം വിറച്ചു.
തത ഏനം സമുദ്വിഗ്നാഃ സര്വ ഏവാഭിദുദ്രുവുഃ । തപോധനാസ്തേ സഹസാ കാശ്യാ ച കുരുനന്ദന
അതിനുശേഷം, കുരുനന്ദനാ, എല്ലാ തപസ്സുകാരും കശ്യപന്മാരും അതീവ ഉത്കണ്ഠയോടെ ഒരുമിച്ച് അവിടേക്ക് ഓടി.
തത ഏനം പരിഷ്വജ്യ ശനൈരാശ്വാസയംസ്തദാ । പാണിഭിര്ജലശീതൈശ്ച ജയാശീര്ഭിശ്ച കൌരവ
അവർ രാമനെ സ്നേഹത്തോടെ അണകി, തണുത്ത വെള്ളം കൈകൊണ്ട് തളിച്ചു, ജയാശംസകൾ ഉച്ചരിച്ച് ആശ്വസിപ്പിച്ചു, കൌരവ.
തതഃ സ വിഹ്വലം വാക്യം രാമ ഉത്ഥായ ചാബ്രവീത്। തിഷ്ഠ ഭീഷ്മ ഹതോഽസീതി ബാണം സംധായ കാര്മുകേ
അപ്പോൾ രാമൻ, ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ്, 'ഭീഷ്മാ, നിന്നെ ഞാൻ സംഹരിക്കുന്നു, നില്ക്കു!' എന്ന് പറഞ്ഞ് അമ്പ് വില്ലിൽ ചാർത്തി.
സ മുക്തോ ന്യപതത്തൂര്ണം സവ്യേ പാര്ശ്വേ മഹാഹവേ । യേനാഹം ഭൃശമുദ്വിഗ്രോ വ്യാഘൂര്ണിത ഇവ ദ്രുമഃ
ആ അമ്പ് വിട്ടയച്ചപ്പോൾ, മഹായുദ്ധത്തിൽ അതിവേഗം എന്റെ ഇടതുഭാഗത്ത് വീണു; അതിനാൽ ഞാൻ കാറ്റിൽ ഇടിക്കപ്പെട്ട മരമുപോലെ അതിയായി വിറച്ചു.
ഹത്വാ ഹയാംസ്തതോ രാമഃ ശീഘ്രാസ്ത്രേണ മഹാഹവേ । അവാകിരന്മാം വിസ്രബ്ധോ ബാണൈസ്തൈര്ലോമവാഹിഭിഃ
അതിനുശേഷം രാമൻ, അതിവേഗ ആയുധം ഉപയോഗിച്ച് എന്റെ കുതിരകളെ കൊല്ലുകയും, അവിശ്വാസ്യമായി എന്റെ രോമങ്ങൾ നിക്കുമാറുള്ള അമ്പുകളുടെ മഴയാൽ എന്നെ മൂടുകയും ചെയ്തു.
തതോഽഹമപി ശീഘ്രാസ്ത്രം സമരപ്രതിവാരണമ് । അവാസൃജം മഹാബാഹോ തേന്തരാധിഷ്ഠിതാഃ ശരാഃ
അതിനുശേഷം ഞാൻയും, മഹാബലശാലിയായ ഞാൻ, യുദ്ധത്തിൽ പ്രതിരോധിക്കാൻ മന്ത്രശക്തിയുള്ള അമ്പുകൾ ഉപയോഗിച്ച് അതിവേഗ ആയുധം വിട്ടു.
രാമസ്യ മമ ചൈവാശു വ്യോമാവൃത്യ സമന്തതഃ। ന സ്മ സൂര്യഃ പ്രതപതി ശരജാലസമാവൃതഃ
അപ്പോൾ രാമന്റെയും എന്റെ അമ്പുകൾ ആകാശം മുഴുവൻ മൂടി, അമ്പുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ പോലും കടന്നുവരാൻ കഴിയാതെ പോയി.
മാതരിശ്വാ തതസ്തസ്മിന്മേഘരുദ്ധ ഇവാഭവത് । തതോ വായോഃ പ്രകമ്പാച്ച സൂര്യസ്യ ച ഗഭസ്തിഭിഃ
അപ്പോൾ, രാജാവേ, ആകാശം മേഘങ്ങൾ കൊണ്ട് അടഞ്ഞതുപോലെ വായു നിലച്ചു; വായുവിന്റെ ചലനത്തിലും സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളിലും അലയടികൾ ഉണ്ടായി.
അഭിഘാതപ്രഭാവാച്ച പാവകഃ സമജായത । തേ ശരാഃ സ്വസമുത്ഥേന പ്രദീപ്താശ്ചിത്രഭാനുനാ
അമ്പുകളുടെ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ നിന്നുള്ള ശക്തിയിൽ അഗ്നി ഉരുത്തിരിഞ്ഞു; അവ അമ്പുകൾ തങ്ങളുടെ തന്നെ ഘർഷണത്തിൽ നിന്നുള്ള തീയിൽ അതിശയപ്രകാശത്തോടെ ജ്വലിച്ചു.
ഭൂമൌ സര്വേ തദാ രാജന്ഭസ്മഭൂതാഃ പ്രപേദിരേ । തദാ ശതസഹസ്രാണി പ്രയുതാന്യര്ബുദാനി ച
അപ്പോൾ, രാജാവേ, ആ അമ്പുകൾ എല്ലാം ഭൂമിയിൽ ചാരമായ് വീണു; അപ്പോൾ നൂറുകണക്കിന്, ആയിരക്കണക്കിന്, ലക്ഷക്കണക്കിന് അമ്പുകൾ അങ്ങനെ നശിച്ചു.
അയുതാന്യഥ ഖര്വാണി നിഖര്വാണി ച കൌരവ । രാമഃ ശരാണാം സംക്രുദ്ധോ മയി തൂര്ണം ന്യപാതയത്
അതിനുശേഷം, കൌരവ, രാമൻ അതീവ കോപത്തോടെ, പത്തായിരങ്ങൾ, ലക്ഷങ്ങൾ, എണ്ണമറ്റ അമ്പുകൾ വേഗത്തിൽ എന്റെ മേൽ മഴയായി വീഴ്ത്തി.
തതോഽഹം താനപി രണേ ശരൈരാശീവിഷോപമൈഃ । സംഛിദ്യ ഭൂമൌ നൃപതേ പാതയേയം നഗാനിവ
അപ്പോൾ, രാജാവേ, ഞാൻയും ആ അമ്പുകൾ പാമ്പുപോലെയുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് വെട്ടി, മരങ്ങൾ വീഴ്ത്തുന്നതുപോലെ ഭൂമിയിൽ വീഴ്ത്തി.
ഏവം തദഭവദ്യുദ്വം തദാ ഭരതസത്തമ । സന്ധ്യാകാലേ വ്യതീതേ തു വ്യപായാത്സ ച മേ ഗുരുഃ
അങ്ങനെ അന്നു യുദ്ധം നടന്നു, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ. സന്ധ്യ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ എന്റെ ഗുരു അവിടെ നിന്ന് പിന്മാറി.
സമാഗതസ്യ രാമേണ പുനരേവാതിദാരുണമ്। അന്യേദ്യുസ്തുമുലം യുദ്ധം തദാ ഭരതസത്തമ
രാമൻ വീണ്ടും എത്തിയപ്പോൾ, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, അടുത്ത ദിവസം ഭയങ്കരവും ഭീഷണവുമായ മറ്റൊരു യുദ്ധം അരങ്ങേറി.
തതോ ദിവ്യാസ്ത്രവിച്ഛൂരോ ദിവ്യാന്യസ്ത്രാണ്യനേകശഃക । അയോജയത്സ ധര്മാത്മാ ദിവസേ ദിവസേ വിഭുഃ
അപ്പോൾ ധർമ്മനിഷ്ഠനും ദിവ്യായുധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യവും ഉള്ളവനും ആയ അദ്ദേഹം, ഓരോ ദിവസവും അനേകം ദിവ്യായുധങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചു.
താന്യഹം തത്പ്രതീഘാതൈരസ്ത്രൈരസ്ത്രാണി ഭാരത। വ്യധമം തുമുലേയുദ്ധേപ്രാണാംസ്ത്യക്ത്വാസുദുസ്ത്യജാന്
ആ ഭീഷണമായ യുദ്ധത്തിൽ, ഭാരതാ, ഞാൻ എന്റെ ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് അവയുടെ പ്രതിരോധം നടത്തി, ജീവൻ പോലും ഉപേക്ഷിച്ച് അവയെ നേരിട്ടു.
അസ്ത്രൈരസ്ത്രേഷു ബഹുധാ ഹതേഷ്വേവ ച ഭാരത । അക്രുധ്യത മഹാതേജാസ്ത്യക്തപ്രാണഃ സ സംയുഗേ
അനേകം ആയുധങ്ങൾ തമ്മിൽ തകർന്നിട്ടും, ഭാരതാ, മഹാത്മാവായ അവൻ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചിട്ടും യുദ്ധത്തിൽ കോപം കാണിച്ചില്ല.
തതഃ ശക്തിം പ്രാഹിണോദ്ധോരരൂപാ- മസ്ത്രേ രുദ്ധേ ജാമദഗ്ന്യോ മഹാത്മാ। കാലോത്സൃഷ്ടാം പ്രജ്വലിതാമിവോല്കാം സംദീപ്താഗ്രാം തേജസാ വ്യാപ്യ ലോകമ്
അപ്പോൾ ജമദഗ്നിയുടെ മഹാത്മാവായ മകൻ, തന്റെ ആയുധം തടയപ്പെട്ടപ്പോൾ, കാലം വിട്ടയച്ചതുപോലുള്ള തീപിടിച്ച ഒരു ഭയങ്കരമായ ശക്തി പ്രയോഗിച്ചു; അതിന്റെ അഗ്രം ജ്വലിച്ചു, അതിന്റെ പ്രകാശം ലോകം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞു.