പ്രണമ്യ തമഹം മൂര്ധ്നാ ഭൂയോ ബ്രാഹ്മണസത്തമമ് । അബ്രുവം കാരണം കിം തദ്യത്ത്വം യുദ്ധം മയേച്ഛസി
അവനെ ഞാൻ തലകുനിച്ച് വന്ദിച്ച് വീണ്ടും ചോദിച്ചു: 'ബ്രാഹ്മണനേ, നീ എന്നോട് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതിന്റെ കാരണം എന്താണ്?'
ഇഷ്വസ്ത്രം മമ ബാലസ്യ ഭവതൈവ ചതുര്വിധമ്। ഉപദിഷ്ടം മഹാബാഹോ ശിഷ്യോഽസ്മി തവ ഭാര്ഗവ
മഹാബാഹുവേ, ഞാൻ ബാലനായിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ നീയായിരുന്നു എനിക്ക് നാലുവിധമായ അസ്ത്രവിദ്യ പഠിപ്പിച്ചത്; ഞാൻ നിന്റെ ശിഷ്യനാണ്, ഭാർഗവാ.
തതോ മാമബ്രവീദ്രാമഃ ക്രോധസംരക്തലോചനഃ । ജാനീഷേ മാം ഗുരും ഭീഷ്മ ഗൃഹ്ണാസീമാം ന ചൈവ ഹ
അപ്പോൾ രാമൻ കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച് എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'ഭീഷ്മാ, നീ എന്നെ ഗുരുവെന്നു അറിയുന്നു, എങ്കിലും നീ അവളെ സ്വീകരിക്കുന്നില്ല.'
സുതാം കാശ്യസ്യ കൌരവ്യ മത്പ്രിയാര്ഥം മഹാമതേ। ന ഹി മേ വിദ്യതേ ശാന്തിരന്യഥാ കുരുനന്ദന
കൗരവാ, എന്റെ പ്രിയത്തിനായി നീ കാശിരാജാവിന്റെ മകളെ സ്വീകരിക്കണം, ജ്ഞാനിയേ; അല്ലെങ്കിൽ, കുരുവംശത്തിലെ സന്തോഷമേ, എനിക്ക് സമാധാനം ഉണ്ടാകില്ല.
ഗൃഹാണേമാം മഹാബാഹോ രക്ഷസ്വ കുലമാത്മനഃ। ത്വയാ വിഭ്രംശിതാ ഹീയം ഭര്താരം നാധിഗച്ഛതി
മഹാബാഹുവേ, നീ അവളെ സ്വീകരിച്ച് നിന്റെ വംശത്തെ സംരക്ഷിക്കണം; കാരണം, നീ അവളെ ഉപേക്ഷിച്ചതുകൊണ്ട് അവൾക്ക് ഭർത്താവിനെ നേടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
തഥാ ബ്രുവന്തം തമഹം രാമം പരപുരംയമ്। നൈതദേവം പുനര്ഭാവി ബ്രഹ്മര്ഷേ കിം ശ്രമേണ തേ
അങ്ങനെ രാമൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, നഗരങ്ങൾ ജയിക്കുന്നവനേ, ഞാൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ബ്രഹ്മർഷേ, ഇനി ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കില്ല; നീ ഈ പരിശ്രമം വേണ്ടതല്ല.'
ഗുരുത്വം ത്വയി സംപ്രേക്ഷ്യ ജാമദഗ്ന്യ പുരാതനമ് । പ്രസാദയേ ത്വാം ഭഗവംസ്ത്യക്തൈഷാ തു പുരാ മയാ
ജാമദഗ്ന്യാ, നീ എന്റെ പണ്ടത്തെ ഗുരുവാണെന്ന ബഹുമാനത്തോടെ ഞാൻ നിന്നോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു, ഭഗവാനേ; പക്ഷേ, ഞാൻ അവളെ മുമ്പേ ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്.
കോ ജാതു പരഭാവാം ഹി നാരീം വ്യാലീമിവ സ്ഥിതാമ് । വാസയേത ഗൃഹേ ജാനന്സ്ത്രീണാം ദോഷോ മഹാത്യയഃ
മറ്റൊരാളാൽ നിരസിക്കപ്പെട്ട സ്ത്രീയെ, പാമ്പിനെപോലെ ഭീഷണിയായവളെ, സ്ത്രീകളുടെ വലിയ അപകടം അറിഞ്ഞിട്ടും, ആരാണ് വീട്ടിൽ പാർപ്പിക്കാൻ തയ്യാറാകുക?
ന ഭയാദ്വാസവസ്യാപി ധര്മം ജഹ്യാം മഹാവ്രത । പ്രസീദ മാ വാ യദ്വാ തേ കാര്യം തത്കുരു മാ ചിരമ്
ഇന്ദ്രനോടു പോലും ഭയപ്പെട്ട് ഞാൻ ധർമ്മം വിട്ടുപോകില്ല, മഹാവ്രതധാരി. നീ ദയവുള്ളവനാകണമോ ഇല്ലയോ എന്നത് നിന്റെ ഇഷ്ടം. എന്ത് ചെയ്യേണ്ടതാണോ അതു വൈകാതെ ചെയ്യൂ.
അയം ചാപി വിശുദ്ധാത്മന്പുരാണേ ശ്രൂയതേ വിഭോ। മരുത്തേന മഹാബുദ്ധേ ഗീതഃ ശ്ലോകോ മഹാത്മനാ
ശുദ്ധഹൃദയനായ മഹാത്മാവായ മരുത്തൻ പാടിയ ഈ ശ്ലോകം പുരാതനകാലത്ത് നിന്നു കേൾക്കപ്പെടുന്നു, മഹാബുദ്ധിമാനേ.
ഗുരോരപ്യവലിപ്തസ്യ കാര്യാകാര്യമജാനതഃ। ഉത്പഥം പ്രതിപന്നസ്യ പരിത്യാഗോ വിധീയതേ
ഗുരുവായിട്ടും അഹങ്കാരമുള്ളവനും എന്ത് ചെയ്യണം ചെയ്യരുത് എന്നറിയാത്തവനും തെറ്റുവഴിയിൽ പോയവനും വിട്ടുപോകണമെന്ന് നിയമമുണ്ട്.
സ ത്വം ഗുരുരിതി പ്രേമ്ണാ മയാ സംമാനിതോ ഭൃശമ് । ഗുരുവൃത്തിം ന ജാനീഷേ തസ്മാദ്യോത്സ്യാമി വൈ ത്വയാ
നീ ഗുരുവാണെന്നു ഞാൻ ഏറെ സ്നേഹത്തോടെ ആദരിച്ചിട്ടുണ്ട്. പക്ഷേ, ഗുരുവിന്റെ ആചാരങ്ങൾ നീ അറിയുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിനക്കൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യും.
ഗുരും ന ഹന്യാം സമരേ ബ്രാഹ്മണം ച വിശേഷതഃ । വിശേഷതസ്തപോവൃദ്ധമേവം ക്ഷാന്തം മയാ തവ
യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ ഒരിക്കലും ഗുരുവിനെയും, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണനെയും, അതിലുപരി തപസ്സിൽ മുന്നേറിയവനെയും കൊല്ലില്ല. അതിനാലാണ് ഞാൻ നിന്നോടു ഇതുവരെ ക്ഷമിച്ചിരുന്നത്.
ഉദ്യതേഷുമഥോ ദൃഷ്ട്വാ ബ്രാഹ്മണം ക്ഷത്രബന്ധുവത്। യോ ഹന്യാത്സമരേ ക്രുദ്ധം യുധ്യന്തമപലായിനമ്
പക്ഷേ, ആയുധങ്ങൾ ഉയർത്തി യുദ്ധത്തിൽ ക്ഷത്രിയനെപ്പോലെ പെരുമാറുന്ന ബ്രാഹ്മണനെ, ആരെങ്കിലും കോപത്തോടോ യുദ്ധത്തിനിടയിലോ ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴോ കൊല്ലുകയാണെങ്കിൽ—
ബ്രഹ്മഹത്യാ ന തസ്യ സ്യാദിതി ധര്മേഷു നിശ്ചയഃ । ക്ഷത്രിയാണാം സ്ഥിതോ ധര്മ ക്ഷത്രിയോഽസ്മി തപോധന
അവനു ബ്രാഹ്മണഹത്യാപാപം ഉണ്ടാകില്ല എന്നാണ് ധർമ്മത്തിൽ ഉറപ്പായിട്ടുള്ളത്. ക്ഷത്രിയന്മാരുടെ കർത്തവ്യം ഇതാണ്; ഞാൻ ഒരു ക്ഷത്രിയനാണ്, തപസ്സുകാരാ.
യോ യഥാ വര്തതേ യസ്മിംസ്തസ്മിന്നേവ പ്രവര്തയന് । നാധര്മം സമവാപ്നോതി ന ചാശ്രേയശ്ച വിന്ദതി
ആൾ മറ്റൊരാളോട് എങ്ങനെ പെരുമാറുന്നുവോ, അതുപോലെയാണ് അവനോടും പെരുമാറുന്നത്. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ അദ്ധർമ്മം ഉണ്ടാകില്ല, നല്ലതും നഷ്ടമാവുകയുമില്ല.
അര്ഥേ വാ യദി വാ ധര്മേ സമര്ഥോ ദേശകാലവിത് । അര്ഥസംശയമാപന്നഃ ശ്രോയാന്നിഃസംശയോ നരഃ
ലാഭത്തിനായോ ധർമ്മത്തിനായോ, സമയവും സ്ഥലവും അറിയുന്നവനും കഴിവുള്ളവനും സംശയമുള്ള സാഹചര്യത്തിൽ സംശയമില്ലാത്ത വഴി തിരയണം.
യസ്മാത്സംശയിതേഽപ്യര്ഥേഽയഥാന്യായം പ്രവര്തസേ । തസ്മാദ്യോത്സ്യാമി സഹിതസ്ത്വയാ രാമ മഹാഹവേ
നീ സംശയമുള്ള കാര്യത്തിലും നീതിക്കെതിരായാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട്, രാമാ, ഈ മഹായുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ നിനക്കൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യും.
പശ്യ മേ ബാഹുവീര്യം ച വിക്രമം ചാതിമാനുഷമ് । ഏവം ഗതേഽപി തു മയാ യച്ഛക്യം ഭൃഗുനന്ദന
എന്റെ ബാഹുവീര്യവും അതിമാനുഷികമായ വീരതയും നീ കാണുക. ഇങ്ങനെ ആയാലും, ഭൃഗുനന്ദനാ, ഈ സാഹചര്യത്തിൽ എനിക്ക് കഴിയുന്നതെല്ലാം ഞാൻ ചെയ്യും.
തത്കരിഷ്യേ കുരുക്ഷേത്രേ യോത്സ്യേ വിപ്ര ത്വയാ സഹ । ദ്വന്ദ്വേ രാമ യഥേഷ്ടം മേ സഞ്ജീഭവ മഹാദ്യുതേ
അത് ഞാൻ കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ ചെയ്യും—ബ്രാഹ്മണാ, ഞാൻ നിനക്കൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യും. രാമാ, ഇരട്ടയുദ്ധത്തിൽ നിനക്ക് ഇഷ്ടംപോലെ മനസ്സുറപ്പിക്കൂ, മഹാവീരാ.
തത്ര ത്വം നിഹതോ രാമ മയാ ശരശതാര്ദിതഃ । പ്രാപ്സ്യസേ നിര്ജിതാഁല്ലോകാഞ്ശസ്ത്രപൂതോ മഹാരണേ
അവിടെ, രാമാ, ഞാൻ നിന്റെ മേൽ നൂറുകണക്കിന് അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആക്രമിച്ച് നിന്നെ വീഴ്ത്തുമ്പോൾ, നീ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച ലോകങ്ങൾ ആയുധശുദ്ധിയോടെ നേടും.
സ ഗച്ഛ വിനിവര്തസ്വ കുരുക്ഷോത്രം രണപ്രിയ । തത്രൈഷ്യാമി മഹാബാഹോ യുദ്ധായ ത്വാംതപോധന
അതിനാൽ, യുദ്ധം ഇഷ്ടമുള്ളവനേ, കുരുക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു പോവൂ. മഹാബാഹുവായ തപസ്സുകാരാ, അവിടെ ഞാൻ യുദ്ധത്തിനായി നിന്റെ അടുക്കൽ വരും.
അപി യത്ര ത്വയാ രാമ കൃതം ശൌചം പുരാ പിതുഃ । തത്രാഹമപി ഹത്വാ ത്വാം ശൌചം കര്താസ്മി ഭാര്ഗവ
രാമാ, നീ ഒരിക്കൽ നിന്റെ അച്ഛനുവേണ്ടി ശൗചം ചെയ്ത സ്ഥലത്ത് തന്നെയാണ്, ഭാർഗവാ, നിന്നെ കൊല്ലുന്നതിന് ശേഷം ഞാനും ശൗചം നടത്തും.
തത്ര രാമ സമാഗച്ഛ ത്വരിതം യുദ്ധദുര്മദ । വ്യപനേഷ്യാമി തേ ദര്പം പൌരാണം ബ്രാഹ്മണബ്രുവ
അവിടെ, രാമാ, യുദ്ധം കൊണ്ടുള്ള മദത്തിൽ വേഗത്തിൽ വരിക. ഞാൻ നിന്റെ പുരാതന ബ്രാഹ്മണ ഗർവ്വം അകറ്റും.
യച്ചാപി കത്ഥസേ രാമ ബഹുശഃ പരിവത്സരേ । നിര്ജിതാഃ ക്ഷത്രിയാ ലോകേ മയൈകേനേതി തച്ഛ്രുണു
രാമാ, നീ വർഷങ്ങളോളം പലതവണ പറഞ്ഞു കിടക്കുന്ന, 'ലോകത്തിലെ ക്ഷത്രിയന്മാരെ ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്ക് ജയിച്ചു' എന്നത്— അതിന്റെ സത്യം കേൾക്കു.
ന തദാ ജാതവാന്ഭീഷ്മഃ ക്ഷത്രിയോ വാപി മദ്വിധഃ । പഞ്ചാഞ്ചാതാനി തേജാംസി തൃണേഷു ജ്വലിതം ത്വയാ
അപ്പോൾ ഭീഷ്മനും എന്റെ പോലെയുള്ള ക്ഷത്രിയരും ജനിച്ചിരുന്നില്ല. നീ കത്തിച്ച അഞ്ചു അഗ്നികളും ഉണങ്ങിയ പുല്ലിനിടയിൽ മാത്രം ജ്വലിച്ചു.
യസ്തേ യുദ്ധമയം ദര്പം കാമം ച വ്യപനാശയേത്। സോഽഹം ജാതോ മഹാബാഹോ ഭീഷ്മഃ പരപുരംജയഃ। വ്യപനേഷ്യാമി തേ ദര്പം യുദ്ധേ രാമ ന സംശയഃ
മഹാബാഹുവായ രാമാ, ഞാൻ ഭീഷ്മൻ, ശത്രുക്കളുടെ നഗരങ്ങൾ കീഴടക്കിയവൻ, നിന്റെ യുദ്ധഗർവ്വവും യുദ്ധാശയും അകറ്റാൻ ജനിച്ചവൻ. യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ നിന്റെ അഹങ്കാരം തകർക്കും, ഇതിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല.
തതോ മാമബ്രവീദ്രാമഃ പ്രഹസന്നിവ ഭാരത। ദിഷ്ട്യാ ഭീഷ്മ മയാ സാര്ധം യോദ്ധുമിച്ഛസി സംഗരേ
അതിനുശേഷം രാമൻ, ചിരിച്ചുപോലെ, എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'ഭീഷ്മാ, നീ എന്നോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് ഭാഗ്യമാണ്.'
അയം ഗച്ഛാമി കൌരവ്യ കുരുക്ഷേത്രം ത്വയാ സഹ। ഭാഷിതം തേ കരിഷ്യാമി തത്രാഗച്ഛ പരംതപ
കൗരവകുലജനായ ഭീഷ്മാ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിന്നോടൊപ്പം കുരുക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. നീ പറഞ്ഞതെല്ലാം ഞാൻ അവിടെ ചെയ്യാം, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ, അവിടെ വാ.
തത്ര ത്വാം നിഹതം മാതാ മയാ ശരശതാചിതമ് । ജാഹ്നവീ പശ്യതാം ഭീഷ്മ ഗൃധ്രകങ്കബലാശനമ്
അവിടെ, ഭീഷ്മാ, നൂറുകണക്കിന് അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നെ വീഴ്ത്തുമ്പോൾ, നിന്റെ അമ്മയും ഗംഗയും നിന്നെ കാക്കകളും കഴുകനും ഭക്ഷ്യമായതായി കാണും.