യദി ഭീഷ്മോ രണശ്ലാഘീ ന കരിഷ്യതി മേ വചഃ। ഹനിഷ്യാമ്യേനമുദ്രിക്തമിതി മേ നിശ്ചിതാ മതിഃ
യുദ്ധത്തിൽ അഭിമാനമുള്ള ഭീഷ്മൻ എന്റെ വാക്ക് അനുസരിക്കാതെ വന്നാൽ, അവന്റെ അഹങ്കാരത്തെ ഞാൻ തകർക്കും—ഇതാണ് എന്റെ ഉറച്ച തീരുമാനം.
ന ഹി ബാണാ മയോത്സൃഷ്ടാഃ സജ്ജന്തീഹ ശരീരിണാമ്। കായേഷു വിദിതം തുഭ്യം പുരാ ക്ഷത്രിയസംഗരേ
എന്റെ അമ്പുകൾ ജീവികളുടേത് ശരീരത്തിൽ കയറി നിൽക്കാറില്ല; ക്ഷത്രിയരുടെ യുദ്ധങ്ങളിൽ നിന്നു നീ ഇതു നേരത്തെ അറിഞ്ഞതാണ്.
ഏവമുക്ത്വാ തതോ രാമഃ സഹ തൈര്ബ്രഹ്മവാദിഭിഃ। പ്രയാണായ മതിം കൃത്വാ സമുത്തസ്ഥൌ മഹാതപാഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, രാമനും ബ്രാഹ്മണജ്ഞാനികളുമായി ചേർന്ന് യാത്രക്കുള്ള തീരുമാനം എടുത്തു, മഹത്തായ തപസ്സോടെ എഴുന്നേറ്റു.
തതസ്തേ താമുഷിത്വാ തു രജനീം തത്ര താപസാഃ । ഹുതാഗ്നയോ ജപ്തജപ്യാഃ പ്രതസ്ഥുര്മഞ്ജിഘാംസയാ
അവിടെ ഒരു രാത്രി കഴിഞ്ഞ്, ആ തപസ്സികൾ ഹോമം നടത്തി ജപങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച്, യാത്രക്കായി എഴുന്നേറ്റു.
അഭ്യഗച്ഛത്തതോ രാമഃ സഹ തൈര്ബ്രഹ്മവാദിഭിഃ । കുരുക്ഷേത്രം മഹാരാജ കന്യയാ സഹ ഭാരത
അതിനുശേഷം, രാമൻ ബ്രാഹ്മണജ്ഞാനികളുമായി ചേർന്ന്, കന്യകയോടൊപ്പം കുരുക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് എത്തി, മഹാരാജാവേ.
ന്യവിശന്ത തതഃ സര്വേ പരിഗൃഹ്യ സരസ്വതീമ് । താപസാസ്തേ മഹാത്മാനോ ഭൃഗുശ്രേഷ്ഠപുരസ്കൃതാഃ
അവരൊക്കെയും സരസ്വതിയെ ചുറ്റി പാർക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു; ഭൃഗുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച മഹാത്മാക്കളായ തപസ്സികൾ.
തതസ്തൃതീയേ ദിവസേ സമേ ദേശേ വ്യവസ്ഥിതഃ । പ്രേഷയാമാസ മേ രാജന്പ്രാപ്തോഽസ്മീതി മഹാവ്രതഃ
അങ്ങനെ മൂന്നാം ദിവസം, അതേ സ്ഥലത്ത് എത്തിയ മഹാവ്രതധാരിയായവൻ, 'ഞാൻ എത്തി' എന്നു പറഞ്ഞ് രാജാവായ എന്നോടു ആളയച്ചു.
തമാഗതമഹം ശ്രുത്വാ വിഷയാന്തം മഹാബലമ് । അഭ്യഗച്ഛം ജവേനാശു പ്രീത്യാ തേജോനിധിം പ്രഭുമ്
അവൻ, മഹാബലശാലി, എന്റെ ദേശത്തിന്റെ അതിരിൽ എത്തിയെന്നു കേട്ടപ്പോൾ, ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ വേഗത്തിൽ അവിടേക്ക് പോയി, ആ തേജസ്സിന്റെ നിധിയേയും പ്രഭുവിനെയും കാണാൻ.
ഗാം പുരസ്കൃത്യ രാജേന്ദ്ര ബ്രാഹ്മണൈഃ പരിവാരിതഃ। ഋത്വിഗ്ഭിര്ദേവകല്പൈശ്ച തഥൈവ ച പുരോഹിതൈഃ
രാജേന്ദ്രാ, പശുവിനെ മുന്നിൽ വെച്ച്, ബ്രാഹ്മണന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ദൈവസദൃശരായ യാജകർ, അതുപോലെ പുരോഹിതന്മാരും കൂടെ,
സ മാമഭിഗതം ദൃഷ്ട്വാ ജാമദഗ്ന്യഃ പ്രതാപവാന് । പ്രതിജഗ്രാഹ താം പൂജാം വചനം ചേദമബ്രവീത്
ശക്തനായ ജാമദഗ്ന്യൻ എന്നെ സമീപിക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, അവൻ എന്റെ ആദരം സ്വീകരിച്ചു, പിന്നെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഭീഷ്മ കാം ബുദ്ധിമാസ്ഥായ കാശിരാജസുതാ തദാ। അകാമേന ത്വയാ നീതാ പുനശ്ചൈവ വിസര്ജിതാ
ഭീഷ്മാ, നീ ആ സമയത്ത് ഉറച്ച മനസ്സോടെ കാശിരാജാവിന്റെ മകളെ അവളുടെ ഇഷ്ടമില്ലാതെ കൊണ്ടുപോയി, പിന്നെ വീണ്ടും അവളെ വിട്ടയച്ചു.
വിഭ്രംശിതാ ത്വയാ ഹീയം ധര്മാദാസ്തേ യശസ്വിനീ । പരാമൃഷ്ടാം ത്വയാ ഹീമാം കോ ഹി ഗന്തുമിഹാര്ഹതി
നീ ഈ പ്രശസ്തയായ സ്ത്രീയെ അവളുടെ ന്യായമായ വഴി നഷ്ടപ്പെടുത്തിച്ചു; നീ അവളെ സ്പർശിച്ച് പിന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചതിനുശേഷം ആരാണ് അവളെ സ്വീകരിക്കാൻ തയ്യാറാകുക?
പ്രത്യാഖ്യാതാ ഹി സാല്വേന ത്വയാ നീതേതി ഭാരത। തസ്മാദിമാം മന്നിയോഗാത്പ്രതിഗൃഹ്ണീഷ്വ ഭാരത
ഭാരതാ, നീ അവളെ കൊണ്ടുപോയതുകൊണ്ടാണ് സാൽവൻ അവളെ നിരസിച്ചത്; അതുകൊണ്ട് എന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം നീ അവളെ സ്വീകരിക്കണം.
സ്വധര്മം പുരുഷവ്യാഘ്ര രാജപുത്രീ ലഭത്വിയമ്। ന യുക്തസ്ത്വവമാനോഽയം രാജ്ഞാം കര്തും ത്വയാഽനഘ
പുരുഷസിംഹാ, ഈ രാജകുമാരി അവളുടെ യോജിച്ച കർമ്മം നേടട്ടെ; രാജാക്കന്മാരെ അപമാനിക്കുന്നത് നിന്നിൽ നിന്ന് ഉചിതമല്ല, പാപരഹിതനായവനേ.
തതസ്തം വൈ വിമനസമുദീക്ഷ്യാഹമഥാബ്രുവമ്। നാഹമേനാം പുനര്ദദ്യാം ബ്രഹ്മന്ഭ്രാത്രേ കഥഞ്ചന
അവനെ വിഷാദഭരിതനായി കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണനേ, ഞാൻ ഒരിക്കലും അവളെ എന്റെ സഹോദരന് വീണ്ടും നൽകില്ല.'
സാല്വസ്യാഹമിതി പ്രാഹ പുരാ മാമേവ ഭാര്ഗവ। മയാ ചൈവാഭ്യനുജ്ഞാതാ ഗതേയം നഗരം പ്രതി
ഭാർഗവാ, മുമ്പ് അവൾ തന്നെയാണ് പറഞ്ഞത്: 'ഞാൻ സാൽവന്റേതാണ്' എന്ന്; ഞാൻ അനുമതി നൽകിയശേഷം അവൾ അവന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി.
ന ഭയാന്നാപ്യനുക്രോശാന്നാര്ഥലോഭാന്ന കാമ്യയാ। ക്ഷാത്രം ധര്മമഹം ജഹ്യമിതി മേ വ്രതമാഹിതമ്
ഭയത്താൽ അല്ല, ദയകൊണ്ടല്ല, സമ്പത്തിന്റെ ആഗ്രഹത്താൽ അല്ല, ഇഷ്ടം കൊണ്ടുമല്ല; ഞാൻ ക്ഷത്രിയന്റെ ധർമ്മം ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കില്ലെന്നതാണ് എന്റെ വ്രതം.
അഥ മാമബ്രവീദ്രാമഃ ക്രോധപര്യാകുലേക്ഷണഃ। ന കരിഷ്യസി ചേദേതദ്വാക്യം മേ നരപുങ്ഗവ
അപ്പോൾ രാമൻ കോപഭരിതനായ കണ്ണുകളോടെ എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'നീ എന്റെ വാക്ക് അനുസരിക്കാത്തപക്ഷം, പുരുഷോത്തമാ, ഇന്ന് ഞാൻ നിന്നെയും നിന്റെ മന്ത്രിമാരെയും കൊല്ലും.'
ഹനിഷ്യാമി സഹാമാത്യം ത്വാമദ്യേതി പുനഃ പുനഃ । സംരമ്ഭാദബ്രവീദ്രാമഃ ക്രോധപര്യാകുലേക്ഷണഃ
രാമൻ വീണ്ടും വീണ്ടും കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു: 'ഇന്ന് ഞാൻ നിന്നെയും നിന്റെ മന്ത്രിമാരെയും കൊല്ലും' എന്ന്.
തമഹം ഗീര്ഭിരിഷ്ടാഭി പുനഃ പുനരരിന്ദമ। അയാചം ഭൃഗുശാര്ദൂലം ന ചൈവ പ്രശശാമ സഃ
ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ, ഞാൻ ഭൃഗുവംശത്തിൽ ജനിച്ച സിംഹനോടു വീണ്ടും വീണ്ടും വിനയപൂർവ്വം അപേക്ഷിച്ചു; എങ്കിലും അദ്ദേഹം ശമിച്ചില്ല.
പ്രണമ്യ തമഹം മൂര്ധ്നാ ഭൂയോ ബ്രാഹ്മണസത്തമമ് । അബ്രുവം കാരണം കിം തദ്യത്ത്വം യുദ്ധം മയേച്ഛസി
അവനെ ഞാൻ തലകുനിച്ച് വന്ദിച്ച് വീണ്ടും ചോദിച്ചു: 'ബ്രാഹ്മണനേ, നീ എന്നോട് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതിന്റെ കാരണം എന്താണ്?'
ഇഷ്വസ്ത്രം മമ ബാലസ്യ ഭവതൈവ ചതുര്വിധമ്। ഉപദിഷ്ടം മഹാബാഹോ ശിഷ്യോഽസ്മി തവ ഭാര്ഗവ
മഹാബാഹുവേ, ഞാൻ ബാലനായിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ നീയായിരുന്നു എനിക്ക് നാലുവിധമായ അസ്ത്രവിദ്യ പഠിപ്പിച്ചത്; ഞാൻ നിന്റെ ശിഷ്യനാണ്, ഭാർഗവാ.
തതോ മാമബ്രവീദ്രാമഃ ക്രോധസംരക്തലോചനഃ । ജാനീഷേ മാം ഗുരും ഭീഷ്മ ഗൃഹ്ണാസീമാം ന ചൈവ ഹ
അപ്പോൾ രാമൻ കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച് എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'ഭീഷ്മാ, നീ എന്നെ ഗുരുവെന്നു അറിയുന്നു, എങ്കിലും നീ അവളെ സ്വീകരിക്കുന്നില്ല.'
സുതാം കാശ്യസ്യ കൌരവ്യ മത്പ്രിയാര്ഥം മഹാമതേ। ന ഹി മേ വിദ്യതേ ശാന്തിരന്യഥാ കുരുനന്ദന
കൗരവാ, എന്റെ പ്രിയത്തിനായി നീ കാശിരാജാവിന്റെ മകളെ സ്വീകരിക്കണം, ജ്ഞാനിയേ; അല്ലെങ്കിൽ, കുരുവംശത്തിലെ സന്തോഷമേ, എനിക്ക് സമാധാനം ഉണ്ടാകില്ല.
ഗൃഹാണേമാം മഹാബാഹോ രക്ഷസ്വ കുലമാത്മനഃ। ത്വയാ വിഭ്രംശിതാ ഹീയം ഭര്താരം നാധിഗച്ഛതി
മഹാബാഹുവേ, നീ അവളെ സ്വീകരിച്ച് നിന്റെ വംശത്തെ സംരക്ഷിക്കണം; കാരണം, നീ അവളെ ഉപേക്ഷിച്ചതുകൊണ്ട് അവൾക്ക് ഭർത്താവിനെ നേടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
തഥാ ബ്രുവന്തം തമഹം രാമം പരപുരംയമ്। നൈതദേവം പുനര്ഭാവി ബ്രഹ്മര്ഷേ കിം ശ്രമേണ തേ
അങ്ങനെ രാമൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, നഗരങ്ങൾ ജയിക്കുന്നവനേ, ഞാൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ബ്രഹ്മർഷേ, ഇനി ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കില്ല; നീ ഈ പരിശ്രമം വേണ്ടതല്ല.'
ഗുരുത്വം ത്വയി സംപ്രേക്ഷ്യ ജാമദഗ്ന്യ പുരാതനമ് । പ്രസാദയേ ത്വാം ഭഗവംസ്ത്യക്തൈഷാ തു പുരാ മയാ
ജാമദഗ്ന്യാ, നീ എന്റെ പണ്ടത്തെ ഗുരുവാണെന്ന ബഹുമാനത്തോടെ ഞാൻ നിന്നോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു, ഭഗവാനേ; പക്ഷേ, ഞാൻ അവളെ മുമ്പേ ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്.
കോ ജാതു പരഭാവാം ഹി നാരീം വ്യാലീമിവ സ്ഥിതാമ് । വാസയേത ഗൃഹേ ജാനന്സ്ത്രീണാം ദോഷോ മഹാത്യയഃ
മറ്റൊരാളാൽ നിരസിക്കപ്പെട്ട സ്ത്രീയെ, പാമ്പിനെപോലെ ഭീഷണിയായവളെ, സ്ത്രീകളുടെ വലിയ അപകടം അറിഞ്ഞിട്ടും, ആരാണ് വീട്ടിൽ പാർപ്പിക്കാൻ തയ്യാറാകുക?
ന ഭയാദ്വാസവസ്യാപി ധര്മം ജഹ്യാം മഹാവ്രത । പ്രസീദ മാ വാ യദ്വാ തേ കാര്യം തത്കുരു മാ ചിരമ്
ഇന്ദ്രനോടു പോലും ഭയപ്പെട്ട് ഞാൻ ധർമ്മം വിട്ടുപോകില്ല, മഹാവ്രതധാരി. നീ ദയവുള്ളവനാകണമോ ഇല്ലയോ എന്നത് നിന്റെ ഇഷ്ടം. എന്ത് ചെയ്യേണ്ടതാണോ അതു വൈകാതെ ചെയ്യൂ.
അയം ചാപി വിശുദ്ധാത്മന്പുരാണേ ശ്രൂയതേ വിഭോ। മരുത്തേന മഹാബുദ്ധേ ഗീതഃ ശ്ലോകോ മഹാത്മനാ
ശുദ്ധഹൃദയനായ മഹാത്മാവായ മരുത്തൻ പാടിയ ഈ ശ്ലോകം പുരാതനകാലത്ത് നിന്നു കേൾക്കപ്പെടുന്നു, മഹാബുദ്ധിമാനേ.