സര്വ ഏവ രഥോദാരാഃ സര്വേ ചാഹവലക്ഷണാഃ । സര്വാസ്ത്രവിദുഷഃ സര്വേ മഹാത്മാനോ മതാ മമ
അവരൊക്കെയും ശ്രേഷ്ഠരഥിമാരാണ്, എല്ലാവർക്കും ധൈര്യത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളുണ്ട്; ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും മഹാത്മാക്കളുമാണ്.
വാര്ധക്ഷേമിര്മഹാരാജ മതോ മമ മഹാരഥഃ । ചിത്രായുഘശ്ച നൃപതിര്മതോ മേ രഥസത്തമഃ
മഹാരാജാവേ, വാർദ്ധക്ഷേമി എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ മഹാരഥിയാണ്; ചിത്രായുധൻ എന്ന രാജാവും ശ്രേഷ്ഠരഥിയാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
സ ഹി സങ്ഗ്രാമശോഭീ ച ഭക്തശ്ചാപി കിരീടിനഃ । ചേകിതാനഃ സത്യധൃതിഃ പാണ്ഡവാനാം മഹാരഥൌ । ദ്വാവിമൌ പുരുഷവ്യാഘ്രൌ രഥോദാരൌ മതൌ മമ
അവൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ പ്രകാശം പകരുന്നു, കിരീടധാരിയോടു ഭക്തിയുമുണ്ട്; ചെകിതാനനും സത്യധൃതിയും പാണ്ഡവരുടെ മഹാരഥിമാരാണ്; ഈ ഇരുവരെയും ഞാൻ ശ്രേഷ്ഠരഥിമാരായി കണക്കാക്കുന്നു.
വ്യാഘ്രദത്തശ്ച രാജേന്ദ്ര ചന്ദ്രസേനശ്ച ഭാരത। മതൌ മമ രഥോദാരൌ പാണ്ഡവാനാം ന സംശയഃ
രാജാവേ, വ്യാഘ്രദത്തനും ചന്ദ്രസേനനും എന്റെ കണക്കിൽ പാണ്ഡവരുടെ ശ്രേഷ്ഠരഥിമാരാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
സേനാബിന്ദുശ്ച രാജേന്ദ്ര ക്രോധഹന്താ ച നാമതഃ । യഃ സമോ വാസുദേവേന ഭീമസേനേന വാ വിഭോ
രാജാവേ, സേനാബിന്ദുവും ക്രോധഹന്താ എന്ന പേരിലുള്ളവനും, വാസുദേവനോടോ ഭീമസേനനോടോ തുല്യശക്തിയുള്ളവനുമാണ്.
സ യോത്സ്യതി ഹി വിക്രമ്യ സമരേ തവ സൈനികൈഃ । മാം ച ദ്രോണം കൃപം ചൈവ യഥാ സംമന്യതേ ഭവാന്
അവൻ നിന്റെ സൈനികരോടൊപ്പം സമരഭൂമിയിൽ ധൈര്യത്തോടെ പോരാടും; നീ എനിക്ക്, ദ്രോണനും കൃപനും നൽകുന്ന ബഹുമാനത്തോടെയാണ് അവനെ ഞാൻ കാണുന്നത്.
തഥാ സ സമരശ്ലാഘീ മന്തവ്യോ രഥസത്തമഃ । കാശ്യഃ പരമശീഘ്രാസ്ത്രഃ ശ്ലാഘനീയോ നരോത്തമഃ
അത് പോലെ തന്നെ, യുദ്ധത്തിൽ പ്രശംസിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ് കാശ്യൻ, അത്യന്തം വേഗതയുള്ള ആയുധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും, രഥസാരഥികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനും.
രഥ ഏകഗുണോ മഹ്യം ജ്ഞേയഃ പരപുരംജയഃ । അയം ച യുധി വിക്രാന്തോ മന്തവ്യോഷ്ടഗുണോ രഥഃ
എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ശത്രുനഗരങ്ങൾ ജയിക്കുന്നവനാണ് ഏകഗുണം ഉള്ള രഥി. എന്നാൽ, യുദ്ധത്തിൽ ധൈര്യത്തോടെ പോരാടുന്ന ഈയാൾ എട്ടുഗുണം ഉള്ള രഥിയാണെന്ന് കരുതണം.
സത്യജിത്സമരശ്ലാഘീ ദ്രുപദസ്യാത്മജോ യുവാ । ഗതഃ സോഽതിരഥത്വം ഹി ധൃഷ്ടദ്യുമ്നേന സംമിതഃ
യുദ്ധത്തിൽ പ്രശസ്തനായ സത്യജിത്, ദ്രുപദന്റെ യുവപുത്രൻ, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന്റെ വിലയിരുത്തലിൽ അതിരഥ പദവിയിൽ എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
പാണ്ഡവാനാം യശസ്കാമഃ പരം കര്മ കരിഷ്യതി । അനുരക്താശ്ച ശൂരശ്ച രഥോഽയമപരോ മഹാന്
പാണ്ഡവന്മാരുടെ കീർത്തി ആഗ്രഹിച്ച്, മഹത്തായ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യാൻ ഈയാൾ തയ്യാറാണ്; ഭക്തിയും ധൈര്യവും ഉള്ള ഈ രഥിയും മറ്റൊരു മഹാശക്തനാണ്.
പാണ്ഡ്യരാജോ മഹാവീര്യഃ പാണ്ഡവാനാം ധുരംധരഃ । ദൃഢധന്വാ മഹേഷ്വാസഃ പാണ്ഡവാനാം മഹാരഥഃ
പാണ്ഡ്യരാജാവ് വലിയ വീര്യശാലിയുമാണ്, പാണ്ഡവരുടെ പ്രധാന ആശ്രയവുമാണ്; ഉറച്ച വില്ലും ശക്തമായ അമ്പും ഉള്ളവൻ, പാണ്ഡവന്മാരിൽ മഹാരഥിയാണിവൻ.
ശ്രേണിമാന്കൌരവശ്രേഷ്ഠ വസുദാനശ്ച പാര്ഥിവഃ । ഉഭാവേതാവതിരഥൌ മതൌ പരപുരംജയൌ
കൗരവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശ്രേണിമാനും, രാജാവായ വസുദാനനും, ഇരുവരും ശത്രുനഗരങ്ങൾ ജയിക്കുന്ന അതിരഥന്മാരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
രോചമാനോ മഹാരാജ പാണ്ഡവാനാം മഹാരഥഃ। യോത്സ്യതേഽമരവത്സംഖ്യേ പരസൈന്യേഷു ഭാരത
ഭാരത രാജാവേ, പ്രകാശം പകരുന്ന ഈ പാണ്ഡവ മഹാരഥി, എതിരാളികളുടെ സൈന്യത്തിൽ ദേവന്മാരെപ്പോലെ യുദ്ധം ചെയ്യും.
പുരുജിത്കൃന്തിഭോജശ്ച മഹേഷ്വാസോ മഹാബലഃ । മാതുലോ ഭീമസേനസ്യ സ ച മേഽതിരഥോ മതഃ
പുരുജിത്തും കൃന്തിഭോജനും, മഹാശക്തിയും മഹാവില്ലാളികളും, ഭീമസേനന്റെ അമ്മാവന്മാർ, എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ അതിരഥന്മാരാണ്.
ഏഷ വീരോ മഹേഷ്വാസഃ കൃതീ ച നിപുണശ്ച ഹ । ചിത്രയോധീ ച ശക്തശ്ച മതോ മേ രഥപുങ്ഗവഃ
ഈ വീരൻ മഹാവില്ലാളിയും, കഴിവുള്ളവനും, വിവിധ ആയുധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും, ശക്തനും, എന്റെ കണക്കിൽ രഥികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനാണ്.
സ യോത്സ്യതി ഹി വിക്രമ്യ മഘവാനിവ ദാനവൈഃ । യോധാ യേ ചാസ്യ വിഖ്യാതാഃ സര്വേ യുദ്ധവിശാരദാഃ
ഇവൻ ധൈര്യത്തോടെ യുദ്ധം ചെയ്യും, മഘവാൻ ദാനവന്മാരെ നേരിട്ടതുപോലെ; കൂടെ പോരാടുന്നവരും എല്ലാവരും യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരാണ്.
ഭാഗിനേയകൃതേ വീരഃ സ കരിഷ്യതി സംഗരേ । സുമഹത്കര്മ പാണ്ഡൂനാം സ്ഥിതഃ പ്രിയഹിതേ രതഃ
തന്റെ സഹോദരപുത്രനുവേണ്ടി, പാണ്ഡവന്മാരുടെ ക്ഷേമത്തിനും പ്രിയത്തിനും വേണ്ടി, ഈ വീരൻ യുദ്ധത്തിൽ അതിമഹത്തായ പ്രവർത്തി നിർവ്വഹിക്കും.
ഭൈമസേനിര്മഹാരാജ ഹൈഡിമ്ബോ രാക്ഷസേശ്വരഃ । മതോ മേ ബഹുമായാവീ രഥയൂഥപയൂഥപഃ
മഹാരാജാവേ, ഭീമസേനന്റെ മകൻ, രാക്ഷസന്മാരുടെ അധിപനായ ഹൈഡിംബൻ, അനേകം മായകൾക്കു പ്രാവീണ്യമുള്ള രഥിസേനാപതിയാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
യോത്സ്യതേ സമരേ താത മായാവീ സമരപ്രിയഃ । യേ ചാസ്യ രാക്ഷസാ വീരാഃ സചിവാ വശവര്തിനഃ
അവൻ യുദ്ധത്തിൽ മായാവിഥികളിൽ പ്രാവീണ്യവും യുദ്ധം ഇഷ്ടവുമുള്ളവനായി പോരാടും; കൂടെ വരുന്ന രാക്ഷസ വീരരും, അവന്റെ വിശ്വസ്തരായ ഉപദേഷ്ടാക്കളും, അവനോടൊപ്പം പോരാടും.
ഏതേ ചാന്യേ ച ബഹവോ നാനാജനപദേശ്വരാഃ । സമേതാഃ പാണ്ഡവസ്യാര്ഥേ വാസുദേവപുരോഗമാഃ
ഇവരും, വിവിധ ദേശങ്ങളിലെ അനേകം രാജാക്കന്മാരും, പാണ്ഡവന്റെ കാര്യമെന്നു ചേർന്ന്, വാസുദേവനെ മുന്നിൽ നിർത്തിയാണ് സമാഗമിച്ചിരിക്കുന്നത്.
ഏതേ പ്രാധാന്യതോ രാജന്പാണ്ഡവസ്യ മഹാത്മനഃ । രഥാശ്ചാതിരഥാശ്ചൈവ യേ ചാന്യേഽര്ധംരഥാ നൃപ
രാജാവേ, ഇവരാണ് മഹാത്മാവായ പാണ്ഡവന്റെ പ്രധാന രഥികളും അതിരഥന്മാരും; കൂടാതെ മറ്റ് അർദ്ധരഥികളും ഇവരോടൊപ്പം ഉണ്ട്.
നേഷ്യന്തി സമരേ സേനാം ഭീമാം യൌധിഷ്ഠിരീം നൃപ । മഹേന്ദ്രേണേവ വീരേണ പാല്യമാനാം കിരീടിനാ
രാജാവേ, ഇവർ യുദ്ധത്തിൽ ഭയങ്കരമായ യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ സൈന്യത്തെ നയിക്കും; കിരീടധാരിയായ വീരൻ അതിനെ മഹേന്ദ്രൻ പോലെ സംരക്ഷിക്കും.
തൈരഹം സമരേ വീര മായാവിദ്ഭിര്ജയൈഷിഭിഃ । യോത്സ്യാമി ജയമാകാങ്ക്ഷന്നഥ വാ നിധനം രണേ
ഈ മായാവിഥികളായ ജയാഗ്രഹികൾക്കൊപ്പം ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ പോരാടും; ജയമോ അല്ലെങ്കിൽ യുദ്ധഭൂമിയിൽ മരണമോ ആഗ്രഹിച്ച്.
വാസുദേവം ച പാര്ഥം ച ചക്രഗാണ്ഡീവധാരിണൌ । സന്ധ്യാഗതാവിവാര്കേന്ദൂ സഭേഷ്യേതേ രഥോത്തമൌ
ചക്രവും ഗാന്ഡീവവില്ലും കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്ന വാസുദേവനും പാർത്തനും, സന്ധ്യാകാലത്ത് സൂര്യനും ചന്ദ്രനും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെ, സഭയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടും, രഥികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠരായി.
യം ചൈവ തേ രഥോദാരാഃ പാണ്ഡുപുത്രസ്യ സൈനികാഃ । സഹ സൈന്യാനഹം താംശ്ച പ്രതീയാം രണമൂര്ധനി
പാണ്ഡുവിന്റെ മകനായവന്റെ സൈന്യത്തെയും, അതോടൊപ്പം ഉള്ളവരെയും, ആ മഹാശക്തിയുള്ള രഥികന്മാരെയും ഞാൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നേരിടും.
ഏതേ രഥാശ്ചാതിരഥാശ്ച തുഭ്യം യഥാപ്രധാനം നൃപ കീര്തിതാ മയാ। തഥാ പരേ യേഽര്ധരഥാശ്ച കേചി- ത്തഥൈംവ തേഷാമപി കൌരവേന്ദ്ര
രാജാവേ, ഇവരെയാണ് ഞാൻ നിന്റെ മുന്നിൽ അവരുടെ സ്ഥാനമനുസരിച്ച് പ്രധാനപ്പെട്ട രഥികന്മാരായി പറഞ്ഞത്. അതുപോലെ, മറ്റു അർദ്ധരഥികന്മാരെയും ഞാൻ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്, കൌരവേന്ദ്ര.
അര്ജുനം വാസുദേവം ച യേ ചാന്യേ തത്ര പാര്ഥിവാഃ। സര്വാംസ്താന്വാരയിഷ്യാമി യാവദ്ദ്രക്ഷ്യാമി ഭാരത
അർജുനനും വാസുദേവനും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന മറ്റു രാജാക്കന്മാരെയും ഞാൻ കണ്ടുനിൽക്കുന്നത്രയും ഞാൻ തടയും, ഭാരത.
പാഞ്ചാല്യം തു മഹാബാഹോ നാഹം ഹന്യാം ശിഖണ്ഡിനമ് । ഉദ്യതേഷമഥോ ദൃഷ്ട്വാ പ്രതിയുധ്യന്തമാഹവേ
പാഞ്ചാല്യനായ ശക്തനായ ശിഖണ്ഡിയെ ഞാൻ കൊല്ലില്ല; ആയുധങ്ങൾ ഉയർത്തി യുദ്ധത്തിൽ നേരിട്ട് പോരാടുന്നവനായി കണ്ടാലും.
ലോകസ്തം വേദ യദഹം പിതുഃ പ്രിയചികീര്ഷയാ । പ്രാപ്തം രാജ്യം പരിത്യജ്യ ബ്രഹ്മചര്യവ്രതേ സ്ഥിതഃ
ലോകം അറിയുന്ന കാര്യം, എന്റെ അച്ഛനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ഞാൻ ലഭിച്ച രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് ബ്രഹ്മചാര്യ വ്രതത്തിൽ സ്ഥിരമായിരുന്നതാണ്.
ചിത്രാങ്ഗദം കൌരവാണാമാധിപത്യേഽഭ്യഷേചയമ്। വിചിത്രവീര്യം ച ശിശും യൌവരാജ്യേഽഭ്യഷേചയമ്
കൌരവരുടെ രാജാവായി ഞാൻ ചിത്രാംഗദനെ സ്ഥാനാരോഹണം ചെയ്തു; വിചിത്രവീര്യ എന്ന ബാലനെ യുവരാജാവായി സ്ഥാനാരോഹണം ചെയ്തു.