മനോഭിഃ സഹ സംവേഗൈഃ സംസ്മൃത്യ ച പുരാതനമ് । സാമര്ഥ്യം പാണ്ഡവേയാനാം യഥാ പ്രത്യക്ഷദര്ശനാത്
പാണ്ഡവന്മാരുടെ പഴയ വീര്യവും ശക്തിയും മനസ്സിൽ ശക്തമായ ചിന്തകളും വികാരങ്ങളുമായി ഓർത്ത്, നേരിൽ കണ്ടതുപോലെ മനസ്സിൽ വരുത്തുമ്പോൾ,
ദ്രൌപദേയാ മഹാരാജ സര്വേ പഞ്ച മഹാരഥാഃ । വൈരാടിരുത്തരശ്ചൈവ രഥോദാരോ മതോ മമ
മഹാരാജാവേ, ദ്രൗപദിയുടെ അഞ്ചു പുത്രന്മാരും മഹാശക്തിയുള്ള രഥസാരഥികളാണ്. കൂടാതെ, വൈരാടന്റെ മകൻ ഉത്തരനും ഞാൻ വലിയ വീരനെന്ന് കരുതുന്നു.
അഭിമന്യുര്മഹാബാഹൂ രഥയൂഥമയൂഥപഃ । സമഃ പാര്ഥേന സമരേ വാസുദേവേന ചാരിഹാ
അഭിമന്യു ശക്തമായ ഭുജങ്ങളുള്ളവനാണ്, രഥസേനകളുടെ നായകനും ആണവൻ. യുദ്ധത്തിൽ പാർത്ഥനോടും വാസുദേവനോടും തുല്യശക്തിയുള്ളവനാണ്.
ലഘ്വസ്ത്രശ്ചിത്രയോധീ ച മനസ്വീ ച ദൃഢവ്രതഃ । സംസ്മരന്വൈ പരിക്ലേശം സ്വപിതുര്വിക്രമിഷ്യതി
അവൻ ചെറുതായുധങ്ങളിൽ നിപുണനും, മനസ്സുറപ്പുള്ളവനും, ഉറച്ച പ്രതിജ്ഞയുള്ളവനുമാണ്. നേരത്തെ അനുഭവിച്ച കഷ്ടതകൾ ഓർത്ത്, തന്റെ അച്ഛനോടു തുല്യമായി വീര്യം കാണിക്കാൻ ശ്രമിക്കും.
സാത്യകിര്മാധവഃ ശൂരോ രഥയൂഥപയൂഥപഃ। ഏഷ വൃഷ്ണിപ്രവീരാണാമമര്ഷീ ജിതസാധ്വസഃ
സാത്യകി എന്ന മാധവൻ ധൈര്യശാലിയും രഥസേനകളുടെ നായകനുമാണ്. വൃഷ്ണികൾക്കിടയിൽ മുൻപന്തിയിലുള്ളവൻ, ഉത്സാഹവും ഭയമില്ലായ്മയും നിറഞ്ഞവനാണ്.
ഉത്തമൌജാസ്തഥാ രാജന്രഥോദാരോ മതോ മമ । യുധാമന്യുശ്ച വിക്രാന്തോ രഥോദാരോ മതോ മമ
ഉത്തമൗജാസും മഹാരാജാവേ, ഞാൻ വലിയ രഥസാരഥിയാണെന്ന് കരുതുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ ധൈര്യശാലിയായ യുദ്ധാമന്യുവും അതുപോലെ വലിയ രഥസാരഥിയാണെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.
ഏതേഷാം ബഹുസാഹസ്രാ രഥാ നാഗാ ഹയാസ്തഥാ । യോത്സ്യന്തേ തേ തനൂസ്ത്യക്ത്വാ കുന്തീപുത്രപ്രിയേപ്സയാ
ഇവർക്കായി ആയിരക്കണക്കിന് രഥങ്ങളും ആനകളും കുതിരകളും യുദ്ധത്തിനായി തയ്യാറാണ്. കുന്തിദേവിയുടെ പുത്രന്മാരെ പ്രിയപ്പെട്ടവരാക്കാൻ ജീവൻ പോലും ത്യജിക്കാൻ ഇവർ സന്നദ്ധരാണ്.
പാണ്ഡവൈഃ സഹ രാജേന്ദ്ര തവ സേനാസു ഭാരത। അഗ്നിമാരുതവദ്രാജന്നാഹ്വയന്തഃ പരസ്പരമ്
രാജാധിരാജാവേ, പാണ്ഡവന്മാരോടൊപ്പം നിന്റെ സൈന്യങ്ങളിൽ, ഇവർ പരസ്പരം അഗ്നിയും വായുവും പോലെ ഏറ്റുമുട്ടും.
അജേയൌ സമരേ വൃദ്ധൌ വിരാടദ്രുപദൌ തഥാ। മഹാരഥൌ മഹാവീര്യൌ മതൌ മേ പുരുഷര്ഷഭൌ
യുദ്ധത്തിൽ വയസ്സായ വൈരാടനും ദ്രുപദനും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവരാണ്. ഇരുവരും മഹാശക്തിയുള്ള രഥസാരഥികളും, എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ പുരുഷന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരുമാണ്.
വയോവൃദ്ധാവപി ഹി തൌ ക്ഷത്രധര്മപരായണൌ । യതിഷ്യേതേ പരം ശക്ത്യാ സ്ഥിതൌ വീരഗതേ പഥി
വയസ്സായവരായിട്ടും, ഇരുവരും ക്ഷത്രധർമ്മത്തിൽ അർപ്പിതരായവരാണ്. വീരതയുടെ വഴിയിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുകയും, മുഴുവൻ ശക്തിയോടെ പരിശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യും.
സംബന്ധികേന രാജേന്ദ്ര തൌ തു വീര്യബലാന്വയാത് । ആര്യവൃത്തൌ മഹേഷ്വാസൌ സ്നേഹവീര്യസിതാവുഭൌ
രാജാധിരാജാവേ, ബന്ധുത്വം കൊണ്ടും വീര്യശാലിയായ വംശം കൊണ്ടും ഇവർ മഹത്തായ ചാരിത്ര്യവും ശക്തമായ വില്ലും ഉണ്ട്. സ്നേഹവും ധൈര്യവും കൊണ്ട് ഇരുവരും ഒന്നിച്ചുനിൽക്കുന്നു.
കാരണം പ്രാപ്യ തു നരാഃ സര്വ ഏവ മഹാഭുജാഃ । ശൂരാ വാ കാതരാ വാപി ഭവന്തി കുരുപുങ്ഗവ
കാരണമായ സമയത്ത്, കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ധൈര്യശാലികളായാലും ഭയക്കാർയായാലും, എല്ലാവരും അതുപോലെ ആകുന്നു.
ഏകായനഗതാവേതൌ പാര്ഥിവൌ ദൃഢധന്വിനൌ । പ്രാണാംസ്ത്യക്ത്വാ പരം ശക്ത്യാ ഘട്ടിതാരൌ പരന്തപ
ഈ രണ്ടു രാജാക്കന്മാർ ഉറച്ച വില്ലുകാരാണ്, ഒരേ ലക്ഷ്യത്തോടെ ഒന്നിച്ചെത്തിയവരാണ്. ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ, ജീവൻ പോലും ത്യജിച്ച് പരമശക്തിയോടെ അവർ പരിശ്രമിക്കും.
പൃഥഗക്ഷൌഹിണീഭ്യാം താവുഭൌ സംയതി ദാരുണൌ । സംബന്ധിഭാവം രക്ഷന്തൌ മഹത്കര്മ കരിഷ്യതഃ
ഇരുവരും വേറേ വേറേ സൈന്യങ്ങൾ നയിച്ച്, യുദ്ധത്തിൽ ഭയങ്കരമായ വീര്യം കാണിക്കും. ബന്ധുത്വം കാത്തുകൊണ്ട്, വലിയ പ്രവർത്തികൾ അവർ നടത്തും.
ലോകവീരൌ മഹേഷ്വാസൌ ത്യക്താത്മാനൌ ച ഭാരത। പ്രത്യയം പരിരക്ഷന്തൌ മഹത്കര്മ കരിഷ്യതഃ
ലോകത്ത് പ്രശസ്തരായ ഈ രണ്ടു ശക്തിവില്ലുകാരും, സ്വയം ഉപേക്ഷിച്ച്, പ്രതിജ്ഞ പാലിച്ചു വലിയ പ്രവർത്തികൾ നടത്തും.
പാഞ്ചാലരാജസ്യ സുതോ രാജന്പരപുരംജയഃ । ശിഖണ്ഡീ രഥമുഖ്യോ മേ മതഃ പാര്ഥസ്യ ഭാരത
രാജാവേ, പാഞ്ചാലരാജാവിന്റെ മകനായ, ശത്രുനഗരങ്ങൾ കീഴടക്കിയ ശിഖണ്ഡി, പാർത്ഥന്റെ പ്രധാന രഥസാരഥിയാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
ഏഷ യോത്സ്യതി സംഗ്രാമേ നാശയന്പൂര്വസംസ്ഥിതമ് । പരം യശോ വിപ്രഥയംസ്തവ സേനാസു ഭാരത
അവൻ യുദ്ധത്തിൽ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നവരെ സംഹരിച്ച്, നിന്റെ സൈന്യങ്ങളിൽ വലിയ പ്രശസ്തി നേടും, ഭാരത.
ഏതസ്യ ബഹുലാഃ സേനാഃ പാഞ്ചാലാശ്ച പ്രഭദ്രകാഃ । തേനാസൌ രഥവംശേന മഹത്കര്മ കരിഷ്യതി
അവനു വലിയ സൈന്യങ്ങളുണ്ട് — പാഞ്ചാലരും പ്രഭദ്രകരും. അവന്റെ രഥസേനയോടെ, മഹത്തായ പ്രവർത്തികൾ അവൻ ചെയ്യും.
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നശ്ച സേനാനീഃ സര്വസേനാസു ഭാരത । മതോ മേഽതിരഥോ രാജന്ദ്രോണശിഷ്യോ മഹാരഥഃ
ഭാരത, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ സൈന്യങ്ങളുടെ നായകനാണ്. എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ അവൻ മഹാശക്തനായ രഥിയുമാണ്, രാജാവും ദ്രോണന്റെ ശിഷ്യനും മഹാരഥിയും കൂടിയാണ്.
ഏഷ യോത്സ്യതി സംഗ്രാമേ സൂദയന്വൈ പരാന്രണേ। ഭഗവാനിവ സംക്രുദ്ധഃ പിനാകീ യുഗസംക്ഷയേ
അവൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ശത്രുക്കളെ സംഹരിച്ച് പോരാടും; കാലാന്ത്യത്തിൽ കോപത്തോടെ നില്ക്കുന്ന പിനാകധാരിയായ ഭഗവാനെപ്പോലെ.
ഏതസ്യ തദ്രഥാനീകം കഥയന്തി രണപ്രിയാഃ । ബഹുത്വാത്സാഗരപ്രഖ്യം ദേവാനാമിവ സംയുഗേ
യുദ്ധം ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവർ അവന്റെ രഥസേനയെ സമുദ്രംപോലെയുള്ളതെന്നും, ദേവന്മാരുടെ യുദ്ധസേനയെപ്പോലെയാണെന്നും പറയുന്നു.
ക്ഷത്രധര്മാ തു രാജേന്ദ്ര മതോ മേഽര്ധരഥോ നൃപ। ധൃഷ്ടദ്യുമ്നസ്യ തനയോ ബാല്യാന്നാതികൃതശ്രമഃ
രാജാവേ, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന്റെ മകൻ, ക്ഷത്രധർമ്മത്തിൽ നിഷ്ഠയുള്ളവൻ, ഇപ്പോൾ ബാലനായതിനാൽ അധികം ക്ഷീണിച്ചിട്ടില്ല; എന്റെ കണക്കിൽ അവൻ അർദ്ധരഥിയാണ്.
ശിശുപാലസുതോ വീരശ്ചേദിരാജോ മഹാരഥഃ। ധൃഷ്ടകേതുര്മഹേഷ്വാസഃ സംബന്ധീ പാണ്ഡവസ്യ ഹ
ശിശുപാലന്റെ വീരപുതനും, ചേദിരാജാവുമായ ധൃഷ്ടകേതു മഹാശക്തിയുള്ള വില്ലാളിയും പാണ്ഡവരുടെ ബന്ധുവുമാണ്; അവൻ മഹാരഥിയാണ്.
ഏഷ ചേദിപതിഃ ശൂരഃ സഹ പുത്രേണ ഭാരത । മഹാരഥാനാം സുകരം മഹത്കര്മ കരിഷ്യതി
ഭാരത, ഈ ധൈര്യശാലിയായ ചേദിരാജാവ് തന്റെ മകനോടൊപ്പം മഹാരഥിമാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ വലിയ കാര്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കും.
ക്ഷത്രധര്മരതോ മഹ്യം മതഃ പരപുരംജയഃ । ക്ഷത്രദേവസ്തു രാജേന്ദ്ര പാണ്ഡവേഷു രഥോത്തമഃ
യുദ്ധധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവൻ, ശത്രുനഗരങ്ങൾ ജയിക്കാൻ കഴിവുള്ളവൻ; ക്ഷത്രദേവൻ, രാജാവേ, പാണ്ഡവരുടെ മികച്ച രഥിയാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
ജയന്തശ്ചാമിതൌജാശ്ച സത്യജിച്ച മഹാരഥഃ । മഹാരഥാ മഹാത്മാനഃ സര്വേ പാഞ്ചാലസത്തമാഃ
ജയന്തൻ, അമിതൗജസ്, സത്യജിത് ഇവരൊക്കെയും മഹാരഥിമാരാണ്; ഇവർ എല്ലാവരും മഹാത്മാക്കളും പാഞ്ചാലരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠരുമാണ്.
യോത്സ്യന്തേ സമരേ താത സംരബ്ധാ ഇവ കുഞ്ജരാഃ । അജോ ഭോജശ്ച വിക്രാന്തൌ പാണ്ഡവാര്ഥേ മഹാരഥൌ
അവരൊക്കെയും യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഉണർവോടെ ആനകളെപ്പോലെ പോരാടും; അജനും ഭോജനും ധൈര്യശാലികളും പാണ്ഡവർക്കായി മഹാരഥിമാരുമാണ്.
യോത്സ്യേതേ ബലിനൌ ശൂരൌ പരം ശക്ത്യാ യതിഷ്യതഃ। ശീഘ്രാസ്ത്രാശ്ചിത്രയോദ്ധാരഃ കൃതിനോ ദൃഢവിക്രമാഃ
ഈ രണ്ടു ധൈര്യശാലികളും ശക്തരും പരമശക്തിയോടെ പോരാടും; വെടിയൊപ്പമുള്ള ആയുധങ്ങളിൽ വേഗവും, യുദ്ധകലയിൽ നിപുണതയും, ഉറച്ച വീരത്വവും അവർക്കുണ്ട്.
കേകയാഃ പഞ്ച രാജേന്ദ്ര ഭ്രാതരോ ദൃഢവിക്രമാഃ । സര്വേ ചൈവ രഥോദാരാഃ സര്വേ ലോഹിതകധ്വജാഃ
രാജാവേ, കേക്കയ രാജാക്കന്മാരായ അഞ്ചു സഹോദരന്മാർ ദൃഢവീര്യശാലികളാണ്; അവരൊക്കെയും ശ്രേഷ്ഠരഥിമാരും ചുവപ്പുനിറത്തിലുള്ള പതാകയുമാണ്.
കാശികഃ സുകുമാരശ്ച നീലോ യശ്ചാപരോ നൃപ । സൂര്യദത്തശ്ച ശങ്ഖശ്ച മദിരാശ്വശ്ച നാമതഃ
കാശികൻ, സുകുമാരൻ, നീലൻ, മറ്റൊരു രാജാവും, സൂര്യദത്തൻ, ശംഖൻ, മദിരാശ്വൻ എന്നിങ്ങനെ പേരുള്ളവരും.