ചിന്ത്യതാമിദമേകാഗ്രം മമ നിഃശ്രേയസം പരമ്। ഉഭാവപി ഭവന്തൌ മേ മഹത്കര്മ കരിഷ്യതഃ
എന്റെ പരമമായ ക്ഷേമം മനസ്സിൽ ഏകാഗ്രതയോടെ ആലോചിക്കണം. നിങ്ങൾ ഇരുവരും എനിക്ക് വലിയൊരു കാര്യമാണ് ചെയ്യാൻ പോകുന്നത്.
ഭൂയശ്ച ശ്രോതുമിച്ഛാമി പരേഷാം രഥസത്തമാന് । യേ ചൈവാതിഥാസ്തത്ര യേ ചൈവ രഥയൂഥപാഃ
വൈരികളിൽ ഏറ്റവും പ്രഗത്ഭരായ രഥികളെയും, അവിടെയുള്ള അതിഥികളെയും രഥസേനാപതിമാരെയും കുറിച്ച് ഞാൻ വീണ്ടും കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ബലാബലമമിത്രാണാം ശ്രോതുമിച്ഛാമി കൌരവ । പ്രഭാതായാം രജന്യാം വൈ ഇദം യുദ്ധം ഭവിഷ്യതി
കൗരവനേ, വൈരികളുടെ ശക്തിയും ദൗർബല്യവും ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. കാരണം, പുലർച്ചെ ഈ യുദ്ധം നടക്കും.
ഏതേ രഥാസ്തവാഖ്യാതാസ്തഥൈവാതിരഥാ നൃപ। യേ ചാപ്യര്ധരഥാ രാജന്പാണ്ഡവാനാമതഃ ശ്രൃണു
രാജാവേ, ഈ രഥികളും അതിരഥികളും ഞാൻ പറഞ്ഞുതുടങ്ങി. ഇനി പാണ്ഡവരുടെ അർദ്ധരഥികളെ കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.
യദി കൌതൂഹലം തേഽദ്യ പാണ്ഡവാനാം ബലേ നൃപ । രഥസംഖ്യാം ശൃണുഷ്വ ത്വം സഹൈഭിര്വസുധാധിപൈഃ
രാജാവേ, ഇന്ന് പാണ്ഡവരുടെ ശക്തിയെക്കുറിച്ച് നിനക്ക് കൗതുകമുണ്ടെങ്കിൽ, ഈ ഭൂമിപാലകരോടൊപ്പം അവരുടെ രഥസംഖ്യയും കേൾക്കൂ.
സ്വയം രാജാ രഥോദാരഃ പാണ്ഡവഃ കുന്തനന്ദനഃ । അഗ്നിവത്സമരേ താത ചരിഷ്യതി ന സംശയഃ
കുന്തിയുടെ മകനായ പാണ്ഡവൻ സ്വയം മഹാരഥിയും രാജാവുമാണ്. അഗ്നിപോലെ യുദ്ധത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കും, അതിൽ സംശയമില്ല, അച്ഛാ.
ഭീമസേനസ്തു രാജേന്ദ്ര രഥോഽഷ്ടഗുണസംമിതഃ । ന തസ്യാസ്തി സമോ യുദ്ധേ ഗദയാ സായകൈരപി
രാജാധിരാജാവേ, ഭീമസേനൻ എട്ടുപേർക്കു തുല്യമായ രഥിയാണു. യുദ്ധത്തിൽ ഗദയിലും അമ്പിലും അവനു തുല്യൻ ആരുമില്ല.
നാഗായുതബലോ മാനീ തേജസാ ന സ മാനുഷഃ । മാദ്രീപുത്രോ ച രഥിനൌ ദ്വാവേവ പുരുഷര്ഷഭൌ
പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയുള്ളവനും, അഭിമാനിയുമാണ് മാദ്രിദേവിയുടെ മകൻ. പ്രകാശത്തിൽ മനുഷ്യനല്ലാത്തവനാണ് അവൻ. അവനും കൂടെ രണ്ടുപേർ മഹാരഥികൾ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാർ.
അശ്വിനാവിവ രൂപേണ തേജസാ ച സമന്വിതൌ। ഏതേ ചമൂമുഖഗതാഃ സ്മരന്തഃ ക്ലേശമുത്തമമ്
അവർ സൌന്ദര്യത്തിലും തേജസ്സിലും അശ്വിനിദേവന്മാരെപ്പോലെയാണ്. ഇവർ സൈന്യത്തിന്റെ മുന്നിൽ നിന്ന് വലിയ കഷ്ടത ഓർമ്മിക്കുന്നു.
രുദ്രവത്പ്രചരിഷ്യന്തി തത്ര മേ നാസ്തി സംശയഃ । സര്വ ഏവ മഹാത്മാനഃ സാലസ്തമ്ഭാ ഇവോദ്ഗതാഃ
അവർ യുദ്ധത്തിൽ രുദ്രനെപ്പോലെ പ്രവർത്തിക്കും, അതിൽ എനിക്ക് സംശയമില്ല. എല്ലാവരും മഹാത്മാക്കളാണ്, ശാഖകളോടെ ഉയർന്നുള്ള ശാലവൃക്ഷങ്ങളെപ്പോലെ.
പ്രാദേശേനാധികാഃ പുംഭിരന്യൈസ്തേ ച പ്രമാണതഃ। സിംഹസംഹനനാഃ സര്വേ പാണ്ഡുപുത്രാ മഹാബലാഃ
ഉയരത്തിലും വലിപ്പത്തിലും അവർ മറ്റു മനുഷ്യരെക്കാൾ കൂടുതലാണ്. പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കൾ എല്ലാവരും സിംഹംപോലെയുള്ള ശരീരവും വലിയ ശക്തിയും ഉള്ളവരാണ്.
ചരിതബ്രഹ്മചര്യാശ്ച സര്വേ താത തപസ്വിനഃ। ഹ്രീമന്തഃ പുരുഷവ്യാഘ്രാ വ്യാഘ്രാ ഇവ ബലോത്കടാഃ
അച്ഛാ, അവർ എല്ലാവരും ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവരും, തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടവരുമാണ്. ലജ്ജയുള്ളവരും, പുരുഷസിംഹന്മാരും, ശക്തിയിൽ കടുത്ത കടുവകളെപ്പോലെയും.
ജവേ പ്രഹാരേ സംമര്ദേ സര്വ ഏവാതിമാനുഷാഃ । സര്വൈര്ജിതാ മഹീപാലാ ദിഗ്ജയേ ഭരതര്ഷഭ
യുദ്ധത്തിലെ വേഗത്തിലും പ്രഹരത്തിലും കലഹത്തിലും ഇവർ എല്ലാവരും മനുഷ്യരെക്കാൾ മീതെയാണ്. ദിക്കുകൾ ജയിച്ചപ്പോഴെല്ലാം രാജാക്കന്മാരെ ഇവർ കീഴടക്കി, ഭാരതശ്രേഷ്ഠ.
ന ചൈഷാം പുരുഷാഃ കേചിദായുധാനി ഗദാഃ ശരാന്। വിഷഹന്തി സദാ കര്തുമധിജ്യാന്യപി കൌരവ
കൗരവ, ഇവരിൽ ആരും ആയുധങ്ങൾ, ഗദകൾ, അമ്പുകൾ, അഥവാ വില്ലുകൾ എപ്പോഴും കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ സാധിക്കില്ല.
ഉദ്യന്തും വാ ഗദാ ഗുര്വീഃ ശരാന്വാ ക്ഷേപ്തുമാഹവേ । ജവേ ലക്ഷ്യസ്യ ഹരണേ ഭോജ്യേ പാംസുവികര്ഷണേ
ഭാരമുള്ള ഗദ ഉയർത്തുകയോ യുദ്ധത്തിൽ അമ്പുകൾ എറിയുകയോ, വേഗത്തിലും ലക്ഷ്യം പിടിച്ചിലും ഭക്ഷണത്തിലും മണൽ വലിച്ചിലിലും ഇവർ എല്ലാവരെയും മറികടക്കുന്നു.
ബാലൈരപി ഭവന്തസ്തൈഃ സര്വ ഏവ വിശേഷിതാഃ। ഏതത്സൈന്യം സമാസാദ്യ സര്വ ഏവ ബലോത്കടാഃ
അവരുടെ ബാലന്മാർകൊണ്ടു പോലും നിങ്ങൾ എല്ലാവരും പരാജയപ്പെടും; ഈ സൈന്യത്തെ നേരിടുമ്പോൾ എല്ലാവരും അതീവ ശക്തരാണ്.
വിധ്വംസയിഷ്യന്തി രണേ മാ സ്മ തൈഃ സഹ സംഗമഃ । ഏകൈകശസ്ത സംമര്ദേ ഹന്യുഃ സര്വാന്മഹീക്ഷിതഃ
അവർ യുദ്ധത്തിൽ നശിപ്പിക്കും; അവരോടൊപ്പം പോരാടരുത്. കലഹത്തിൽ ഓരോരുത്തരും രാജാക്കന്മാരെ എല്ലാം കൊല്ലാൻ കഴിയും.
പ്രത്യക്ഷം തവ രാജേന്ദ്ര രാജസൂയേ യഥാഭവത് । ദ്രൌപദ്യാശ്ച പരിക്ലേശം ദ്യൂതേ ച പരുഷാ ഗിരഃ
രാജേന്ദ്ര, രാജസൂയയാഗത്തിൽ നിനക്ക് നേരിട്ട് കണ്ടു; ദ്രൗപദിയുടെ കഷ്ടവും, പാശക്രീഡയിൽ പറഞ്ഞ കഠിനവാക്കുകളും ഓർക്കുക.
തേ സ്മരന്തശ്ച സങ്ഗ്രാമേ ചരിഷ്യന്തി ച രുദ്രവത് । ലോഹിതാക്ഷോ ഗുഡാകേശോ നാരായണസഹായവാന്
അവയെ ഓർത്തുകൊണ്ട് അവർ യുദ്ധത്തിൽ രുദ്രനെപ്പോലെ പോരാടും; ചുവന്നകണ്ണുള്ള ഗുഡാകേശനും നാരായണന്റെ സഹായവും കൂടെ.
ഉഭോയോഃ സേനയോര്വീരോ രഥോ നാസ്തീതി താദൃശഃ । ന ഹി ദേവേഷു വാ പൂര്വം മനുഷ്യേഷൂരഗേഷു ച
രണ്ടു സൈന്യങ്ങളിലും അത്തരം രഥം ഉള്ള വീരൻ ഇല്ല; ദേവന്മാരിലും മനുഷ്യരിലും പാമ്പുകളിലും അത്തരം രഥം ഉണ്ടായിട്ടില്ല.
രാക്ഷസേഷ്വഥ യക്ഷേഷു നരേഷു കുത ഏവ തു । ഭൂതോഥ വാ ഭവിഷ്യോ വാ രഥഃ കശ്ചിന്മയാ ശ്രുതഃ
രാക്ഷസന്മാരിലും യക്ഷന്മാരിലും മനുഷ്യരിലും, പഴയതിലും ഭാവിയിലും അത്തരം രഥം ഞാൻ കേട്ടിട്ടില്ല.
സമായുക്തോ മഹാരാജ രഥഃ പാര്ഥസ്യ ധീമതഃ। വാസുദേവശ്ച സംയന്താ യോദ്ധാ ചൈവ ധനഞ്ജയഃ
മഹാരാജാവേ, ധീരനായ പാർഥന്റെ രഥം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു; വാസുദേവൻ സാരഥിയും ധനഞ്ജയൻ യോദ്ധാവുമാണ്.
ഗാണ്ഡീവം ച ധനുര്ദിവ്യം തേ ചാശ്വാ വാതരംഹസഃ । അഭേദ്യം കവചം ദിവ്യമക്ഷയ്യൌ ച മഹേഷുധീ
അവനു ദിവ്യമായ ഗാണ്ഡീവം, വായുപോലെ വേഗമുള്ള കുതിരകൾ, തകർപ്പില്ലാത്ത ദിവ്യകവചം, ക്ഷയിക്കാത്ത മഹത്തായ അമ്പച്ചൂണ്ടികൾ എന്നിവയുണ്ട്.
അസ്ത്രഗ്രാമശ്ച മാഹേന്ദ്രോ രൌദ്രഃ കൌബേര ഏവച । യാമ്യശ്ച വാരുണശ്ചൈവ ഗദാശ്ചോഗ്രപ്രദര്ശനാഃ
ഇന്ദ്രന്റെ, രുദ്രന്റെ, കുബേരന്റെ, യമന്റെ, വരുണന്റെ ആയുധങ്ങളും ഭയങ്കരമായ ഗദകളും അവനുണ്ട്.
വജ്രാദീനി ച മുഖ്യാനി നാനാപ്രഹരണാനി ച । ദാനവാനാം സഹസ്രാണി ഹിരണ്യപുരവാസിനാമ്
വജ്രം പോലുള്ള പ്രധാന ആയുധങ്ങളും പലവിധം ആയുധങ്ങളും അവനുണ്ട്; ഹിരണ്യപുരത്തിൽ താമസിക്കുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് ദാനവന്മാരെ—
ഹതാന്യേകരഥേനാജൌ കസ്തസ്യ സദൃശോ രഥഃ। ഏഷ ഹന്യാദ്ധി സംരമ്ഭീ ബലവാന്സത്യവിക്രമഃ
ഒറ്റ രഥത്തിൽ അവൻ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലുകയുണ്ടായി; അവനോടു തുല്യമായ രഥം ആര്ക്കുണ്ട്? കോപത്തോടെ, ശക്തിയോടെ, വാഗ്ദത്തം പാലിച്ച് അവൻ കൊല്ലും.
തവ സേനാം മഹാബാഹുഃ സ്വാം ചൈവ പരിപാലയന്। അഹം ചൈനം പ്രത്യുദിയാമാചാര്യോ വാ ധനഞ്ജയമ്
നിന്റെ സൈന്യത്തെയും സ്വന്തം സൈന്യത്തെയും സംരക്ഷിക്കുന്ന ആ മഹാബാഹുവിനെ നേരിടാൻ ഞാൻ അല്ലെങ്കിൽ ആചാര്യൻ മാത്രമേ കഴിയൂ.
ന തൃതീയോഽസ്തി രാജേന്ദ്ര സേനയോരുഭയോരപി । യ ഏനം ശരവര്ഷാണി വര്ഷന്തമുദിയാദ്രഥീ
രാജേന്ദ്ര, ഇരുവശ സൈന്യങ്ങളിലും, അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്യുന്ന അവനെ നേരിടാൻ മൂന്നാമൻ ആരുമില്ല.
ജീമൂത ഇവ ഘര്മാന്തേ മഹാവാതസമീരിതഃ । സമായുക്തസ്തു കൌന്തേയോ വാസുദേവസഹായവാന് । തരുണശ്ച കൃതീ ചൈവ ജീര്ണാവാവാമുഭാവപി
വലിയ കാറ്റ് നീക്കുന്ന വേനലാവസാനത്തിലെ മേഘംപോലെ, വാസുദേവന്റെ സഹായത്തോടെ പാർഥൻ യുവാവും പ്രാവീണ്യശാലിയുമാണ്; ഞങ്ങൾ ഇരുവരും വയസ്സായവരാണ്.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ തു ഭീഷ്മസ്യ രാജ്ഞാം ദധ്വംസിരേ തദാ। കാഞ്ചനാങ്ഗദിനഃ പീനാ ഭുജാശ്ചന്ദനരൂഷിതാഃ
ഭീഷ്മനിൽ നിന്ന് ഇത് കേട്ട രാജാക്കന്മാർ അപ്പോൾ നിരാശരായി; പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കങ്കണങ്ങൾ ധരിച്ച ശക്തമായ കൈകൾ ചന്ദനത്തിൽ മുക്കിയവ.