ഭിന്നാ ഹി സേനാ നൃപതേ ദുഃസന്ധേയാ ഭവത്യുത। മൌലാ ഹി പുരുഷവ്യാഘ്ര കിമു നാനാസമുത്ഥിതാഃ
രാജാവേ, വിഭജിച്ച സൈന്യത്തെ ഒന്നിപ്പിക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്; രാജകുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചവരും വേർപിരിഞ്ഞാൽ, പല സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് വന്നവരെ ഒന്നിപ്പിക്കാൻ എത്രയോ കൂടുതൽ പ്രയാസം, മനുഷ്യസിംഹ.
ഏഷാം ദ്വൈധം സമുത്പന്നം യോധാനാം യുധി ഭാരത। തേജോവധോ നഃ ക്രിയതേ പ്രത്യക്ഷേണ വിശേഷതഃ
ഭാരത, യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഈ യോദ്ധാക്കളുടെ ഇടയിൽ വിഭേദം ഉണർന്നു; നമ്മുടെ ഉത്സാഹം നമ്മുടെ കണ്ണ് മുന്നിൽ തന്നെ നശിച്ചുപോകുന്നു.
രഥാനാം ക്വച വിജ്ഞാനം ക്വച ഭീഷ്മോഽല്പചേതനഃ । അഹമാവാരയിഷ്യാമി പാണ്ഡവാനാമനീകിനീമ്
രഥയോദ്ധാക്കളുടെ വിവേകം എവിടെയാണ്, ഭീഷ്മൻ മനസ്സിൽ ദുർബലനായി പോയിരിക്കുന്നു; ഞാൻ തന്നെ പാണ്ഡവസൈന്യത്തെ തടയും.
ആസാദ്യ മാമമോഘേഷും ഗമിഷ്യന്തി ദിശോ ദശ। പാണ്ഡവാഃ സഹപഞ്ചാലാഃ ശാര്ദൂലം വൃഷഭാ ഇവ
എന്റെ അമ്പുകൾ ഒരിക്കലും തെറ്റില്ല; എന്നെ നേരിടുമ്പോൾ പാണ്ഡവരും പാഞ്ചാലരും കാളകൾ പുലിയെ കണ്ടപ്പോലെ പത്തു ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടിപ്പോകും.
ക്വച യുദ്ധം വിമര്ദോ വാ മന്ത്രേ സുവ്യാഹൃതാനി ച। ക്വചഭീഷ്മോ ഗതവയാമന്ദാത്മാ കാലചോദിതഃ
യുദ്ധം എവിടെയാണ്, മത്സരം എവിടെയാണ്, നല്ല ഉപദേശം എവിടെയാണ്; ഭീഷ്മൻ വയസ്സിൽ വൃദ്ധനും മനസ്സിൽ ക്ഷീണവാനുമായി, കാലത്തിന്റെ പ്രേരണയിൽ മാത്രം നീങ്ങുന്നു.
ഏകാകീ സ്പര്ധതി നിത്യം സര്വേണ രമതാ സഹ । ന ചാന്യം പുരുഷം കംചിന്മന്യതേ മോഘദര്ശനഃ
അവൻ എപ്പോഴും ഒറ്റയ്ക്കാണ് മത്സരിക്കുന്നത്, എല്ലാവരോടും സന്തോഷത്തോടെ ഇടപെടുന്നു; പക്ഷേ, അവൻ മറ്റാരെയും ഒരിക്കലും ഗണിക്കാറില്ല.
ശ്രോതവ്യം ഖലു വൃദ്ധാനമിതി ശാസ്ത്രനിദര്ശനമ് । ന ത്വേവ ഹ്യതിവൃദ്ധാനാം പുനര്ബാലാഹി തേ മതാഃ
വയസ്സായവരുടെ വാക്കുകൾ കേൾക്കണം എന്ന് ശാസ്ത്രം പറയുന്നു; എന്നാൽ നീ അതിശയ വൃദ്ധന്മാരെ വീണ്ടും കുട്ടികളായി കാണുന്നു.
അഹമേകോ ഹനിഷ്യാമി പാണ്ഡവാനാനീകിനീമ് । സുയുദ്ധേ രാജ്യശാര്ദൂല യശോ ഭീഷ്മം ഗമിഷ്യതി
ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്കായി പാണ്ഡവസൈന്യത്തെ നശിപ്പിക്കും; നല്ല യുദ്ധത്തിൽ, രാജസിംഹ, യശസ്സു ഭീഷ്മനാണ് ലഭിക്കുക.
കൃതഃ സേനാപതിസ്ത്വേഷ ത്വയാ ഭീഷ്മോ നരാധിപ। സേനാപതൌ യശോ ഗന്താ ന തു യോധാന്കഥഞ്ചന
നരാധിപ, ഭീഷ്മനെയാണ് നീ സേനാപതിയായി നിയമിച്ചത്; യശസ്സു സേനാപതിക്കാണ് പോകുന്നത്, യോദ്ധാക്കൾക്ക് അല്ല.
നാഹം ജീവതി ഗാങ്ഗേയേ യോത്സ്യേ രാജന്കഥഞ്ചന। ഹതേ ഭീഷ്മേ തു യോദ്ധാഽസ്മി സര്വൈരേവ മഹാരഥൈഃ
രാജാവേ, ഗംഗാപുത്രൻ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നതുവരെ ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യില്ല; ഭീഷ്മൻ വീണാൽ ഞാൻ എല്ലാ മഹാരഥന്മാരോടും യുദ്ധം ചെയ്യും.
സമുദ്യതോയം ഭാരോ മേ സുമഹാന്സാഗരോപമഃ। ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ സംഗ്രാമേ വര്ഷപൂഗാഭിചിന്തിതഃ
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ യുദ്ധത്തിൽ, സമുദ്രംപോലെ വലുതും വർഷങ്ങളോളം ചിന്തിച്ചിരുന്നതുമായ ഭാരമാണ് എന്റെ മുമ്പിൽ ഉയർന്നിരിക്കുന്നത്.
തസ്മിന്നഭ്യാഗതേ കാലേ പ്രതപ്തേ രോമഹര്ഷണേ । മിഥോ ഭേദോ ന മേ കാര്യസ്തേന ജീവസി സൂതജ
ആ സമയത്ത്, ഹൃദയം ഉണർത്തുന്ന ആ കടുത്ത ഘട്ടത്തിൽ, നമ്മളിൽ വിഭേദം ഉണ്ടാക്കാൻ ഞാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നില്ല; അതുകൊണ്ടാണ് നീ ജീവിക്കുന്നത്, സാരഥിപുത്രാ.
ന ഹ്യഹം ത്വദ്യ വിക്രമ്യ സ്ഥവിരോഽപി ശിശോസ്തവ। യുദ്ധശ്രദ്ധാമഹം ഛിന്ദ്യാം ജീവിതസ്യ ച സൂതജ
ഞാൻ വൃദ്ധനാണെങ്കിലും, നിന്നെ തോൽപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, സാരഥിപുത്രാ, നിന്റെ യുദ്ധവിശ്വാസം അല്ലെങ്കിൽ ജീവൻ ഞാൻ നശിപ്പിക്കില്ല.
ജാമദഗ്ര്യേന രാമേണ മഹാസ്ത്രാണി വിമുഞ്ചതാ। ന മേ വ്യഥാ കൃതാ കാചിത്ത്വം തു മേ കി കരിഷ്യസി
ജമദഗ്നിപുത്രനായ രാമൻ മഹാസ്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചപ്പോൾ പോലും എനിക്ക് ഭയം തോന്നിയില്ല; നീ എനിക്ക് എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും?
കാമം നൈതത്പ്രശംസന്തി സന്തഃ സ്വബലസംസ്തവമ്। വക്ഷ്യാമി തു ത്വാം സന്തപ്തോ നിഹീന കുലപാംസന
നന്മയുള്ളവർക്ക് സ്വന്തം ശക്തിയെ പുകഴ്ത്തുന്നത് ഇഷ്ടമല്ലെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഞാൻ വേദനയോടെ പറയുകയാണ്, നിന്റെ കുടുംബത്തിന് അപമാനം വരുത്തിയവനേ.
സമേതം പാര്ഥിവം ക്ഷത്രം കാശിരാജസ്വയംവരേ । നിര്ജിത്യൈകരഥേനൈവ യാഃ കന്യാസ്തരസാഹൃതാഃ
കാശിരാജാവിന്റെ സ്വയംവരത്തിൽ ഒന്നിച്ച് എത്തിയിരുന്ന രാജാക്കന്മാരെയും ക്ഷത്രിയന്മാരെയും ഞാൻ ഒറ്റരഥത്തിൽ ജയിച്ച്, ആ പെൺകുട്ടികളെ വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുപോയി.
ഈദൃശാനാം സഹസ്രാണി വിശിഷ്ടാനാമഥോ പുനഃ । മയൈകേന നിരസ്താനി സസൈന്യാനി രണാജിരേ
ഇങ്ങനെ ആയിരക്കണക്കിന് പ്രഗത്ഭരായ യോദ്ധാക്കളെയും അവരുടെ സൈന്യങ്ങളെയും ഞാൻ ഒരാളായി യുദ്ധഭൂമിയിൽ തോൽപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ത്വാം പ്രാപ്യ വൈരപുരുഷം കുരൂണാമനയോ മഹാന്। ഉപസ്ഥിതോ വിനാശായ യതസ്വ പുരുഷോ ഭവ
നിനക്കു പോലുള്ള കുരുക്കളുടെ ശത്രുവിനെ നേരിട്ടപ്പോൾ വലിയ ദുരന്തം അവർക്കു സംഭവിച്ചു. അതിനാൽ, നീ ശ്രമിച്ചു, യഥാർത്ഥ പുരുഷനാവുക.
യുധ്യസ്വ സമരേ പാര്ഥം യേന വിസ്പര്ധസേ സഹ । ദ്രക്ഷ്യാമി ത്വാം വിനിര്മുക്തമസ്മാദ്യുദ്ധാത്സുദുര്മതേ
നീ പാർത്ഥനോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യൂ, അവനോടാണ് നീ മത്സരിക്കുന്നത്. ഈ യുദ്ധത്തിൽ നിന്നു നീ മോചിതനാകുന്നതു ഞാൻ കാണാം, ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ളവനേ.
തമുവാച തതോ രാജാ ധാര്തരാഷ്ട്രഃ പ്രതാപവാന് । മാം സമീക്ഷസ്വ ഗാങ്ഗേയ കാര്യം ഹി മഹദുദ്യതമ്
അപ്പോൾ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രനായ മഹാശക്തനായ രാജാവ് അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ഗംഗാപുത്രനേ, എന്നെ നോക്കൂ, വലിയ ഒരു കാര്യം ചെയ്യേണ്ട സമയമാണ്.'
ചിന്ത്യതാമിദമേകാഗ്രം മമ നിഃശ്രേയസം പരമ്। ഉഭാവപി ഭവന്തൌ മേ മഹത്കര്മ കരിഷ്യതഃ
എന്റെ പരമമായ ക്ഷേമം മനസ്സിൽ ഏകാഗ്രതയോടെ ആലോചിക്കണം. നിങ്ങൾ ഇരുവരും എനിക്ക് വലിയൊരു കാര്യമാണ് ചെയ്യാൻ പോകുന്നത്.
ഭൂയശ്ച ശ്രോതുമിച്ഛാമി പരേഷാം രഥസത്തമാന് । യേ ചൈവാതിഥാസ്തത്ര യേ ചൈവ രഥയൂഥപാഃ
വൈരികളിൽ ഏറ്റവും പ്രഗത്ഭരായ രഥികളെയും, അവിടെയുള്ള അതിഥികളെയും രഥസേനാപതിമാരെയും കുറിച്ച് ഞാൻ വീണ്ടും കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ബലാബലമമിത്രാണാം ശ്രോതുമിച്ഛാമി കൌരവ । പ്രഭാതായാം രജന്യാം വൈ ഇദം യുദ്ധം ഭവിഷ്യതി
കൗരവനേ, വൈരികളുടെ ശക്തിയും ദൗർബല്യവും ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. കാരണം, പുലർച്ചെ ഈ യുദ്ധം നടക്കും.
ഏതേ രഥാസ്തവാഖ്യാതാസ്തഥൈവാതിരഥാ നൃപ। യേ ചാപ്യര്ധരഥാ രാജന്പാണ്ഡവാനാമതഃ ശ്രൃണു
രാജാവേ, ഈ രഥികളും അതിരഥികളും ഞാൻ പറഞ്ഞുതുടങ്ങി. ഇനി പാണ്ഡവരുടെ അർദ്ധരഥികളെ കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.
യദി കൌതൂഹലം തേഽദ്യ പാണ്ഡവാനാം ബലേ നൃപ । രഥസംഖ്യാം ശൃണുഷ്വ ത്വം സഹൈഭിര്വസുധാധിപൈഃ
രാജാവേ, ഇന്ന് പാണ്ഡവരുടെ ശക്തിയെക്കുറിച്ച് നിനക്ക് കൗതുകമുണ്ടെങ്കിൽ, ഈ ഭൂമിപാലകരോടൊപ്പം അവരുടെ രഥസംഖ്യയും കേൾക്കൂ.
സ്വയം രാജാ രഥോദാരഃ പാണ്ഡവഃ കുന്തനന്ദനഃ । അഗ്നിവത്സമരേ താത ചരിഷ്യതി ന സംശയഃ
കുന്തിയുടെ മകനായ പാണ്ഡവൻ സ്വയം മഹാരഥിയും രാജാവുമാണ്. അഗ്നിപോലെ യുദ്ധത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കും, അതിൽ സംശയമില്ല, അച്ഛാ.
ഭീമസേനസ്തു രാജേന്ദ്ര രഥോഽഷ്ടഗുണസംമിതഃ । ന തസ്യാസ്തി സമോ യുദ്ധേ ഗദയാ സായകൈരപി
രാജാധിരാജാവേ, ഭീമസേനൻ എട്ടുപേർക്കു തുല്യമായ രഥിയാണു. യുദ്ധത്തിൽ ഗദയിലും അമ്പിലും അവനു തുല്യൻ ആരുമില്ല.
നാഗായുതബലോ മാനീ തേജസാ ന സ മാനുഷഃ । മാദ്രീപുത്രോ ച രഥിനൌ ദ്വാവേവ പുരുഷര്ഷഭൌ
പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയുള്ളവനും, അഭിമാനിയുമാണ് മാദ്രിദേവിയുടെ മകൻ. പ്രകാശത്തിൽ മനുഷ്യനല്ലാത്തവനാണ് അവൻ. അവനും കൂടെ രണ്ടുപേർ മഹാരഥികൾ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാർ.
അശ്വിനാവിവ രൂപേണ തേജസാ ച സമന്വിതൌ। ഏതേ ചമൂമുഖഗതാഃ സ്മരന്തഃ ക്ലേശമുത്തമമ്
അവർ സൌന്ദര്യത്തിലും തേജസ്സിലും അശ്വിനിദേവന്മാരെപ്പോലെയാണ്. ഇവർ സൈന്യത്തിന്റെ മുന്നിൽ നിന്ന് വലിയ കഷ്ടത ഓർമ്മിക്കുന്നു.
രുദ്രവത്പ്രചരിഷ്യന്തി തത്ര മേ നാസ്തി സംശയഃ । സര്വ ഏവ മഹാത്മാനഃ സാലസ്തമ്ഭാ ഇവോദ്ഗതാഃ
അവർ യുദ്ധത്തിൽ രുദ്രനെപ്പോലെ പ്രവർത്തിക്കും, അതിൽ എനിക്ക് സംശയമില്ല. എല്ലാവരും മഹാത്മാക്കളാണ്, ശാഖകളോടെ ഉയർന്നുള്ള ശാലവൃക്ഷങ്ങളെപ്പോലെ.