സ ഏഷ രഥശാര്ദൂലസ്തദ്വൈരം സംസ്മരന്രണേ। യോത്സ്യതേ പാണ്ഡവൈസ്താത പ്രാണാംസ്ത്യക്ത്വാ സുദുസ്ത്യജാന്
ആ രഥശാർദൂളൻ, ആ വൈരം ഓർത്ത്, ജീവൻ പോലും ഉപേക്ഷിക്കാൻ തയ്യാറായി, പാണ്ഡവന്മാരെ നേരിട്ട് പോരിൽ പോരാടും.
സുദക്ഷിണസ്തു കാമ്ഭോജോ രഥ ഏകഗുണോ മതഃ। തവാര്ഥസിദ്ധിമാകാങ്ക്ഷന്യോത്സ്യതേ സമരേ പരൈഃ
സുദക്ഷിണൻ എന്ന കാംഭോജൻ, ഒരൊറ്റ രഥസാമർത്ഥ്യമുള്ളവനാണ്; നിന്റെ വിജയം ആഗ്രഹിച്ച് അവൻ ശത്രുക്കളെ നേരിട്ട് പോരിൽ പോരാടും.
ഏതസ്യ രഥസിംഹസ്യ തവാര്ഥേ രാജസത്തമ। പരാക്രമം യഥേന്ദ്രസ്യ ദ്രക്ഷ്യന്തി കുരവോ യുധി
ഈ രഥസിംഹന്റെ വീര്യം, മഹാരാജാവേ, നിന്റെ കാര്യത്തിനായി, യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രന്റെ വീര്യത്തിനെപ്പോലെ കുരുക്കൾ കാണും.
ഏതസ്യ രഥവംശേ ഹി തിഗ്മവേഗപ്രഹാരിണഃ । കാമ്ഭോജാനാം മഹാരാജ ശലഭാനാമിവായതിഃ
ഈ രഥവംശത്തിൽ, മഹാരാജാവേ, കാംഭോജന്മാർ അതിവേഗത്തിൽ ആക്രമിക്കുന്നവരും, ചിതലുകളെപ്പോലെ മുന്നേറുന്നവരുമാണ്.
നീലോ മാഹിഷ്യതീവാസീ നീലവര്മാ രഥസ്തവ। രഥവംശേന കദനം ശത്രൂണാം വൈ കരിഷ്യതി
മാഹിഷ്യരുടെ രാജാവായ നീലൻ, നീലവസ്ത്രം ധരിച്ച്, തന്റെ രഥത്തിൽ കയറി, തന്റെ രഥസേനയുമായി, നിന്റെ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കും.
കൃതവൈരഃ പുരാ ചൈവ സഹദേവേന മാരിഷ। യോത്സ്യതേ സതതം രാജംസ്തവാര്ഥേ കുരുനന്ദന
മുന്പ് സഹദേവനോടു വൈരമായിരുന്ന അവൻ, കുരുവംശത്തിലെ സന്തോഷമേ, രാജാവേ, ഇനി നിന്നുവേണ്ടി എപ്പോഴും യുദ്ധം ചെയ്യും.
വിന്ദാനുവിന്ദാവാവന്ത്യൌ സംമതൌ രഥസത്തമൌ । കൃതിനൌ സമരേ താത ദൃഢവീര്യപരാക്രമൌ
അവന്തിയുടെ രാജകുമാരന്മാരായ വിന്ധ്യനും അനുവിന്ധ്യനും, രഥയോദ്ധാക്കളിൽ പ്രശസ്തരും, യുദ്ധത്തിൽ നിപുണരും, ധൈര്യവും വീര്യവും നിറഞ്ഞവരുമാണ്, അച്ഛാ.
ഏതൌ തൌ പുരുഷവ്യാഘ്രൌ രിപുസൈന്യം പ്രധക്ഷ്യതഃ। ഗദാപ്രാസാസിനാരാചൈസ്തോമരൈശ്ച കരച്യതൈഃ
ഈ രണ്ട് പുരുഷസിംഹങ്ങൾ, ഗദ, കുന്തം, വാൾ, അമ്പ്, തുരങ്കം, മറ്റു ആയുധങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ശത്രുസേനയെ അഗ്നിപോലെ ദഹിപ്പിക്കും.
യുദ്ധാഭികാമൌ സമരേ ക്രീഡന്താവിവ യൂഥപൌ । യൂഥമധ്യേ മഹാരാജ വിചരന്തൌ കൃതാന്തവത്
യുദ്ധം ആഗ്രഹിച്ച്, ഈ രണ്ട് നായകരും, കൂട്ടത്തിന്റെ നടുവിൽ കളിക്കുന്ന കാളകളെപ്പോലെ, മഹാരാജാവേ, സൈന്യത്തിനിടയിൽ യമനെപ്പോലെ സഞ്ചരിക്കും.
ത്രിഗര്താ ഭ്രാതരഃ പഞ്ച രഥോദാരാ മതാ മമ। കൃതവൈരാശ്ച പാര്ഥൈസ്തേ വിരാടനഗരേ തദാ
എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, തൃഗർത ദേശത്തിലെ അഞ്ചു സഹോദരന്മാർ ഉത്തമ രഥസേനാനികളാണ്. അവർ വിരാടനഗരിയിൽ പാണ്ഡവന്മാരോട് വൈരം പിടിച്ചു.
മകരാ ഇവ രാജേന്ദ്ര സമുദ്ധതതരങ്ഗിണീമ് । ഗങ്ഗാം വിക്ഷോഭയിഷ്യന്തി പാര്ഥാനാം യുധി വാഹിനീ
രാജാവേ, വലിയ തിരമാലകളോടെ ഒഴുകുന്ന ഗംഗയെ مگرങ്ങൾ കലക്കുന്നതുപോലെ, അവർ യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡവസേനയെ അലയടിക്കും.
തേ രഥാഃ പഞ്ച രാജേന്ദ്ര യേഷാം സത്യരഥോ മുഖമ്। ഏതേ യോത്സ്യന്തി സങ്ഗ്രാമേ സംസ്മരന്തഃ പുരാകൃതമക്
രാജാവേ, സത്യരഥൻ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ആ അഞ്ചു രഥസേനാനികളും, മുമ്പ് സംഭവിച്ച അന്യായങ്ങൾ ഓർത്ത്, യുദ്ധഭൂമിയിൽ പടപൊരുതും.
വ്യലീകം പാണ്ഡവേയേന ഭീമസേനാനുജേന ഹ। ദിശോ വിജയതാ രാജഞ്ശ്വേതവാഹേന ഭാരത
ഭീമസേനന്റെ ഇളയാനായ, വെള്ള കുതിരകളോടുകൂടിയ പാണ്ഡവൻ, ദിക്കുകൾ ജയിച്ചപ്പോൾ ചെയ്ത അപരാധം, ഭാരതകുലത്തിലെ രാജാവേ, അവർ ഓർക്കും.
തേ ഹനിഷ്യന്തി പാര്ഥാനാം താനാസാദ്യ മഹാരഥാന്। വരാന്വരാന്മഹേഷ്വാസാന്ക്ഷത്രിയാണാം ധുരംധരാന്
അവർ പാണ്ഡവരുടെ മഹാരഥന്മാരെയും, ഉത്തമ ധനുര്വീരന്മാരെയും, ക്ഷത്രിയരിൽ ഏറ്റവും ശക്തരായവരെയും നേരിട്ട് വധിക്കും.
ലക്ഷ്ണണസ്തവ പുത്രശ്ച തഥാ ദുഃശാസനസ്യ ച। ഉഭൌ തൌ പുരുഷവ്യാഘ്രൌ സംഗ്രാമേഷ്വപലായിനൌ
നിന്റെ മകനായ ലക്ഷ്മണനും, ദുഃശാസനന്റെ മകനും, ഈ രണ്ട് പുരുഷസിംഹങ്ങൾ യുദ്ധത്തിൽ പിൻവാങ്ങാത്തവരാണ്.
തരുണൌ സുകുമാരൌ ച രാജപുത്രൌ രതസ്വിനൌ । യുദ്ധാനാം ച വിശേഷജ്ഞൌ പ്രണേതാരൌ ച സര്വശഃ
യുവാക്കളും സുന്ദരരും രാജകുമാരന്മാരും രഥയാത്രയിൽ പ്രിയം കാണുന്നവരുമായ ഇവർ, യുദ്ധത്തിന്റെ സവിശേഷതകൾ അറിയുന്നവരും, എല്ലാ കാര്യത്തിലും നയിക്കാൻ കഴിവുള്ളവരുമാണ്.
രഥൌ തൌ കുരുശാര്ദൂല മതൌ മേ രഥസത്തമൌ । ക്ഷത്രധര്മരതൌ വീരൌ മഹത്കര്മ കരിഷ്യതഃ
കുരുവംശത്തിലെ സിംഹമേ, ഈ രണ്ട് രഥസേനാനികളും എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഉത്തമരഥികളാണ്. ക്ഷത്രിയരുടെ ധർമ്മത്തിൽ പ്രീതിയുള്ള വീരന്മാർ വലിയ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യും.
ദണ്ഡധാരോ മഹാരാജ രഥ ഏകോ നരര്ഷഭ । യോത്സ്യതേ തവ സങ്ഗ്രാമേ സ്വേന സൈന്യേന പാലിതഃ
മഹാരാജാവേ, മനുഷ്യരിൽ ഉത്തമനായ ദണ്ഡധാരൻ, തന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തോടെ, നിന്റെ യുദ്ധത്തിൽ പോരാടും.
ബൃഹദ്ബലസ്തഥാ രാജാ കൌസല്യോ രഥസത്തമഃ । രഥോ മമ മതസ്താത മഹാവേഗപരാക്രമഃ
അതു പോലെ, കോസല ദേശത്തിന്റെ രാജാവായ ബൃഹദ്ബലനും, ഉത്തമ രഥസേനാനിയും, വേഗവും വീര്യവും നിറഞ്ഞവനുമാണ്, എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ.
ഏഷ യോത്സ്യതി സങ്ഗ്രാമേ സ്വാന്ബന്ധൂന്സംപ്രഹര്ഷയന് । ഉഗ്രായുധോ മഹേഷ്വാസോ ധാര്തരാഷ്ട്രഹിതേ രതഃ
അവൻ യുദ്ധത്തിൽ തന്റെ ബന്ധുക്കളെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു, ഭയങ്കര ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വച്ച്, മഹാശരധനുര്വീരനായി, ധൃതരാഷ്ട്രരുടെ ക്ഷേമത്തിനായി സമർപ്പിതനായി പോരാടും.
കൃപഃ ശാരദ്വതോ രജന്രഥയൂഥപയൂഥപഃ। പ്രിയാന്പ്രാണാന്പരിത്യജ്യ പ്രധക്ഷ്യതി രിപൂംസ്തവ
ശാരദ്വതന്റെ പുത്രനായ കൃപാചാര്യൻ, രഥസേനാനികളിൽ പ്രധാനനായവൻ, രാജാവേ, സ്വന്തം പ്രിയജീവൻ പോലും ഉപേക്ഷിച്ച്, നിന്റെ ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിക്കും.
ഗൌതമസ്യ മഹര്ഷേര്യ ആചാര്യസ്യ ശരദ്വതഃ। കാര്തികേയ ഇവാജയഃ ശരസ്തമ്ബാത്സുതോഽഭവത്
ഗൗതമ മഹർഷിയും ആചാര്യനായ ശാരദ്വതനും, അമ്പുകളുടെ തൂണിൽ നിന്ന്, കാർത്തികേയനുപോലെ ജയിക്കാനാവാത്ത ഒരു പുത്രനെ ലഭിച്ചു.
ഏഷ സേനാഃ സുബഹുലാ വിവിധായുധകാര്മുകാഃ । അഗ്നിവത്സമരേ താത ചരിഷ്യതി വിനിര്ദഹന്
ഈ സൈന്യം വളരെ വലിയതും വിവിധ ആയുധങ്ങളാലും വില്ലുകളാലും സജ്ജീകരിച്ചതുമാണ്. സമരത്തിൽ, പ്രിയപ്പെട്ടവനേ, അഗ്നിപോലെ എല്ലാം ദഹിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഇത് മുന്നേറും.
ശകുനിര്മാതുലസ്തേഽസൌ രഥ ഏകോ നരാധിപ। പ്രയുജ്യ പാണ്ഡവൈര്വൈരം യോത്സ്യതേ നാത്ര സംശയഃ
അത് രാജാവേ, നിന്റെ അമ്മാവനായ ശകുനിയാണ്, തന്റെ രഥത്തിൽ ഒറ്റയ്ക്കാണ്. പാണ്ഡവരോടുള്ള വൈരം ഉണർത്തി, അവൻ നിർബന്ധമായും യുദ്ധം ചെയ്യും എന്നതിൽ സംശയമില്ല.
ഏതസ്യ സേനാ ദുര്ധര്ഷാ സമരേ പ്രതിയായിനഃ। വികൃതായുധഭൂയിഷ്ഠാ വായുവേഗസമാ ജവേ
അവന്റെ സൈന്യം യുദ്ധത്തിൽ നേരിടാൻ വളരെ പ്രയാസമാണ്. അതിൽ വിചിത്രമായും അനേകം ആയുധങ്ങളുമുണ്ട്, വേഗത്തിൽ കാറ്റുപോലെയാണ് അവൻ മുന്നേറുന്നത്.
ദ്രോണപുത്രോ മഹേഷ്വാസഃ സര്വാനേവാതിധന്വിനഃ । സമരേ ചിത്രയോധീ ച ദൃഢാസ്ത്രശ്ച മഹാരഥഃ
ദ്രോണന്റെ മകനായ മഹാവീരൻ എല്ലാ വില്ലാളികളെയും മറികടക്കുന്നു. സമരത്തിൽ അവൻ അത്യന്തം പ്രഭാവശാലിയും ഉറച്ച ആയുധശക്തിയുമുള്ള മഹാരഥിയുമാണ്.
ഏതസ്യ ഹി മഹാരാജ യഥാ ഗാണ്ഡീവധന്വനഃ। ശരാസനവിനിര്മുക്താഃ സംസക്താ യാന്തി സായകാഃ
മഹാരാജാവേ, ഗാണ്ഡീവം വില്ലിൽ നിന്ന് അർജുനൻ അമ്പുകൾ ഒഴുക്കുപോലെ വിടുന്നതുപോലെ, സമരത്തിൽ അവനും അമ്പുകൾ അങ്ങനെ തന്നെ വിടുന്നു.
നൈഷ ശക്യോ മയാ വീരഃ സംഖ്യാതും രഥസത്തമഃ । നിര്ദഹേദപി ലോകാംസ്ത്രീനിച്ഛന്നേഷ മഹാരഥഃ
ഈ വീരനായ മഹാരഥിയെ ഞാൻ എണ്ണാൻ കഴിയില്ല. ആഗ്രഹിച്ചാൽ, അവൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ദഹിപ്പിക്കാൻ കഴിയും.
ക്രോധസ്തേജശ്ച തപസാ സംഭൃതോശ്രമവാസിനാമ് । ദ്രോണേനാനുഗൃഹീതശ്ച ദിവ്യൈരസ്ത്രൈരുദാരധീഃ
കാടുകളിൽ വസിച്ചവരുടെ തപസ്സിലൂടെ സമ്പാദിച്ച കോപവും തേജസ്സും, ദ്രോണമുനിയുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ദിവ്യമായ ആയുധങ്ങളും ഉന്നതമായ മനസ്സും അവനുണ്ട്.
ദോഷസ്ത്വസ്യ മഹാനേകോ യേനൈവ ഭരതര്ഷഭ । ന മേ രഥോ നാതിരഥോ മതഃ പാര്ഥിവസത്തമ
ഭാരതശ്രേഷ്ഠനേ, അവനിൽ ഒരു വലിയ ദോഷം ഉണ്ട്. അതുകൊണ്ടാണ് രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഞാൻ അവനെ രഥയോ അതിരഥയോ എന്ന് കരുതാത്തത്.