തതസ്തേ പാര്ഥിവാഃ സര്വേ പ്രശശംസുര്ധനഞ്ജയമ് । തേന വാക്യോപചാരേണ വിസ്മിതാ രാജസത്തമാഃ
അപ്പോൾ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ധനഞ്ജയനെ പ്രശംസിച്ചു; അവന്റെ സംസാരശൈലിയിൽ രാജാധിപന്മാർ അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
അനുനീയ ച താന്സര്വാന്യഥാമാന്യം യഥാവയഃ। ധര്മരാജം തദാ വാക്യം തത്പ്രാപ്യം പ്രത്യഭാഷത
അവരിൽ ഓരോരുത്തരെയും പ്രായവും സ്ഥാനവും അനുസരിച്ച് ആദരവോടെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത ശേഷം, അദ്ദേഹം ധർമ്മരാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ആത്മാനമവമന്വാനോ ന ഹി സ്യാത്പാര്ഥിവോത്തമഃ । തത്രോത്തരം പ്രവക്ഷ്യാമി തവ ശുശ്രൂഷണേ രതഃ
തന്നെ തന്നെ അവമതിക്കുന്നവൻ ഒരിക്കലും ഉത്തമ രാജാവാകാൻ കഴിയില്ല; അതിനാൽ, ഞാൻ നിങ്ങൾക്കായി യോജിച്ച മറുപടി പറയും, സേവിക്കാൻ ആഗ്രഹത്തോടെ.
ഉലൂകം ഭരതശ്രേഷ്ഠ സാമപൂര്വമഥോര്ജിതമ് । ദുര്യോധനസ്യ തദ്വാക്യം നിശമ്യ ഭരതര്ഷഭഃ
ഉലൂകൻ, ഭാരതശ്രേഷ്ഠൻ, ദുര്യോധനന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, സമാധാനത്തോടും ശക്തിയോടും കൂടി അവയെ അറിയിച്ചു.
അതിലോഹിതനേത്രാഭ്യാമാശീവിഷ ഇവ ശ്വസന് । സ്മയമാന ഇവ ക്രോധാത്സൃക്കിണീ പരിസംലിഹന്
അതിർത്തിയുള്ള ചുവപ്പുനേത്രങ്ങളോടെ, വിഷസർപ്പം പോലെ ശ്വാസംവലിച്ച്, കോപത്തിൽ ചിരിച്ചുകൊണ്ട്, അവൻ അധരങ്ങൾ ചുരണ്ടി.
ജനാര്ദനമഭിപ്രേക്ഷ്യ ഭ്രാതൄംശ്ചൈവേദമബ്രവീത് । അഭ്യഭാഷത കൈതവ്യം പ്രഗൃഹ്യ വിപുലം ഭുജമ്
ജനാർദ്ദനനെയും സഹോദരന്മാരെയും നോക്കി, തന്റെ ശക്തമായ കൈ പിടിച്ച്, അവൻ കപടമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ഉലൂക ഗച്ഛ കൈതവ്യ ബ്രൂഹി താത സുയോധനമ് । കൃതഘ്നം വൈരപുരുഷം ദുര്മതിം കുലപാംസനമ്
ഉലൂക, നീ പോവുക, കപടനായവനേ, സുയോധനനോട് പറയൂ: നീ കൃതഘ്നൻ, ശത്രുതയുടെ മനുഷ്യൻ, ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ളവൻ, കുടുംബത്തെ അപമാനിപ്പിക്കുന്നവൻ.
പാണ്ഡവേഷു സദാ പാപ നിത്യം ജിഹ്മം പ്രവര്തതേ। സ്വവീര്യാദ്യഃ പരാക്രമ്യ പാപ ആഹ്വയതേ പരാന്। അഭീതഃ പൂരയന്വാക്യമേഷ വൈഃ ക്ഷത്രിയഃ പുമാന്
പാണ്ഡവന്മാരോടെപ്പോഴും പാപമായി പെരുമാറുന്നവൻ, എല്ലായ്പ്പോഴും വഞ്ചനയിൽ ഏർപ്പെടുന്നവൻ; സ്വന്തം ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച്, മറ്റുള്ളവരെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നവൻ, ഭയമില്ലാതെ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ആകാശം നിറയ്ക്കുന്നവൻ—ഇവൻ തന്നെയാണ് ഈ ക്ഷത്രിയൻ.
സ പാപഃ ക്ഷത്രിയോ ഭൂത്വാ അസ്മാനാഹൂയ സംയുഗേ। മാന്യാമാന്യാന്പുരസ്കൃത്യ യുദ്ധം മാ ഗാഃ കുലാധമ
അവൻ പാപിയായ ക്ഷത്രിയൻ, ഞങ്ങളെ യുദ്ധത്തിന് വെല്ലുവിളിച്ച്, ആദരവും അപമാനവും മുൻനിർത്തി—കുടുംബത്തെ അപമാനിക്കുന്നവനേ, നീ യുദ്ധത്തിൽ ഇറങ്ങരുത്.
ആത്മവീര്യം സമാശ്രികത്യ ഭൃത്യവീര്യം ച കൌരവ । ആഹ്വയസ്വ രണേ പാര്ഥാന്സര്വഥാ ക്ഷത്രിയോ ഭവ
നിന്റെ സ്വന്തം ശക്തിയിലും ഭൃത്യരുടെ ശക്തിയിലും ആശ്രയിച്ച്, പാണ്ഡവരെ യുദ്ധത്തിൽ വെല്ലുവിളിക്കൂ, കൌരവാ; എല്ലാതരത്തിലും യഥാർത്ഥ ക്ഷത്രിയനായിരിക്കുക.
പരവീര്യം സമാശ്രിത്യ യഃ സമാഹ്വയതേ പരാന്। അശക്തഃ സ്വയമാദാതുമേതദേവ നപുംസകമ്
മറ്റുള്ളവരുടെ ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച്, ശത്രുക്കളെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നവനും, സ്വയം ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവനും, യഥാർത്ഥത്തിൽ പുരുഷനല്ല.
സ ത്വം പരേഷാം വീര്യേണ ആത്മാനം ബഹുമന്യസേ । കഥമേവമശക്തസ്ത്വമസ്മാന്സമഭിഗര്ജസി
നീ മറ്റുള്ളവരുടെ ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച് തന്നെ വലിയവനെന്ന് കരുതുന്നു; ഇങ്ങനെ ശക്തിയില്ലാതെ, ഞങ്ങളെ എങ്ങനെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നു?
മദ്വചശ്ചാപി ഭൂയസ്തേ വക്തവ്യഃ സ സുയോധനഃ। ശ്വ ഇദാനീം പ്രപദ്യേഥാഃ പുരുഷോ ഭവ ദുര്മതേ
എന്റെ വാക്കുകളും സുയോധനനോട് പറയണം: നാളെ കീഴടങ്ങൂ—ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ളവനേ, പുരുഷനായിരിക്കുക.
മന്യസേ യച്ച മൂഢ ത്വം ന യോത്സ്യതി ജനാര്ദനഃ। സാരഥ്യേന വൃതഃ പാര്ഥൈരിതി ത്വം ന ബിഭേഷി ച
ജനാർദ്ദനൻ യുദ്ധം ചെയ്യില്ലെന്ന് നീ ഭാവിക്കുന്നു, പാണ്ഡവന്മാർ അവനെ സാരഥിയായി തിരഞ്ഞെടുത്തതുകൊണ്ട്; അതിനാൽ നീ ഭയപ്പെടുന്നില്ല, മൂഢനേ.
ജഘന്യകാലമപ്യേതന്ന ഭവേത്സര്വപാര്ഥിവാന്। നിര്ദഹേയമഹം ക്രോധാത്തൃണാനീവ ഹുതാശനഃ
എല്ലാ രാജാക്കന്മാർക്കും ഏറ്റവും ദുർബലമായ സമയത്തും, ഞാൻ കോപത്തിൽ വരണ്ട പുല്ല് പോലെ അവരെ ദഹിപ്പിക്കാൻ കഴിയും.
യുധിഷ്ഠിരനിയോഗാത്തു ഫാല്ഗുനസ്യ മഹാത്മനഃ । കരിഷ്യേ യുധ്യമാനസ്യ സാരഥ്യം വിജിതാത്മനഃ
യുധിഷ്ഠിരന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, വിജയിയെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഫാൽഗുനൻ യുദ്ധത്തിൽ മഹാത്മാവിന് സാരഥ്യചുമതല ഏറ്റെടുക്കും.
യദ്യുത്പതസി ലോകാംസ്ത്രീന്യദ്യാവിശസി ഭൂതലമ് । തത്രതത്രാര്ജുനരഥം പ്രഭാതേ ദ്രക്ഷ്യസേ പുനഃ
നീ മൂന്നുലോകത്തേക്കു കയറുകയോ ഭൂമിയിൽ കടക്കുകയോ ചെയ്താലും, അവിടെയും പ്രഭാതത്തിൽ നീ അർജുനന്റെ രഥം വീണ്ടും കാണും.
യച്ചാപി ഭീമസേനസ്യ മന്യസേ മോഘഭാഷിതമ് । ദുഃശാസനസ്യ രുധിരം പീതമദ്യാവധാരയ
ഭീമസേനന്റെ വാക്കുകൾ വ്യർഥമാണെന്ന് നീ കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ഇന്ന് ദുഃശാസനന്റെ രക്തം കുടിച്ചുവെന്ന കാര്യം മനസ്സിൽ സൂക്ഷിക്കണം.
ന ത്വാം സമീക്ഷതേ പാര്ഥോ നാപി രാജാ യുധിഷ്ഠിരഃ। ന ഭീമസേനോ ന യമൌ പ്രതികൂലപ്രഭാഷിണമ്
പാർഥനും രാജാവായ യുദിഷ്ഠിരനും ഭീമസേനനും ഇരട്ടന്മാരും, നീ വൈരാഗ്യത്തോടെ സംസാരിക്കുന്നതിനാൽ നിന്നെ നോക്കുന്നില്ല.
ദുര്യോധനസ്യ തദ്വാക്യം നിശമ്യ ഭരതര്ഷഭ । നേത്രാഭ്യാമതിതാമ്രാഭ്യാം കൈതവ്യം സമുദൈക്ഷത
ദുര്യോധനന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ, കണ്ണുകൾ കുരുക്കനായി ദ്വേഷം നിറഞ്ഞ് അവനെ നോക്കി.
സ കേശവമഭിപ്രേക്ഷ്യ ഗുഡാകേശോ മഹായശാഃ । അഭ്യഭാഷത കൈതവ്യം പ്രഗൃഹ്യ വിപുലം ഭുജമ്
കേശവനെ നോക്കി, മഹാശൂരനായ ഗുഡാകേശൻ, കപടനായവന്റെ വീതിയുള്ള കൈ പിടിച്ചു കൊണ്ട് അവനോട് പറഞ്ഞു.
സ്വവീര്യം യഃ സമാശ്രിത്യ സമാഹ്വയതി വൈ പരാന് । അഭീതോ യുധ്യതേ ശത്രൂന്സ വൈ പുരുഷ ഉച്യതേ
സ്വന്തം ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച് മറ്റുള്ളവരെ നേരിടുകയും ശത്രുക്കളെ ഭയമില്ലാതെ പോരാടുകയും ചെയ്യുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥ പുരുഷൻ എന്നു പറയപ്പെടുന്നത്.
പരവീര്യം സമാശ്രിത്യ യഃ സമാഹ്വയതേ പരാന് । ക്ഷത്രബന്ധുരശക്തത്വാല്ലോകേ സ പുരുഷാധമഃ
മറ്റുള്ളവരുടെ ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച് ശത്രുക്കളെ നേരിടുന്നവൻ, യുദ്ധശക്തിയില്ലാത്തവനും, യുദ്ധവംശത്തിൽ പിറന്നവനുമാണ് ലോകത്ത് ഏറ്റവും താഴ്ന്നവൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
സ ത്വം പരേഷാം വീര്യേണ മന്യസേ വീര്യമാത്മനഃ । സ്വയം കാപുരുഷോ മൂഢ പരാംശ്ച ക്ഷേപ്തുമിച്ഛസി
നീ മറ്റുള്ളവരുടെ ശക്തിയെ തന്നെതന്നെ കരുതി, ഭയങ്കരനായും ഭ്രമിച്ചവനുമായിട്ടും, മറ്റുള്ളവരെ അപകടത്തിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.
യസ്ത്വം വൃദ്ധം സര്വരാജ്ഞാം ഹിതബുദ്ധിം ജിതേന്ദ്രിയമ് । മരണായ മഹാപ്രജ്ഞം ദീക്ഷയിത്വാ വികത്ഥസേ
സകലരാജാക്കന്മാരുടെയും മുതിർന്നവനും, ഹിതബുദ്ധിയുള്ളവനും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ചവനും, മഹാപണ്ഡിതനുമായവനെ മരണത്തിലേക്ക് അയച്ചു, അതിനുശേഷം നീ അഭിമാനിക്കുന്നു.
ഭാവസ്തേ വിദിതോഽസ്മാഭിര്ദുര്ബുദ്ധേ കുലപാംസന । ന ഹനിഷ്യന്തി ഗാങ്ഗേയം പാണ്ഡവാ ഘൃണയേതി ഹി
നിന്റെ ഉദ്ദേശം ഞങ്ങൾക്കറിയാം, ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ളവനേ, വംശത്തിന് കളങ്കമേ! പാണ്ഡവന്മാർ കരുണകൊണ്ട് ഗാംഗേയനെ കൊല്ലില്ലെന്ന് നീ കരുതുന്നു.
യസ്യ വീര്യം സമാശ്രിത്യ ധാര്തരാഷ്ട്ര വികത്ഥസേ। ഹന്താസ്മി പ്രഥമം ഭീഷ്മം മിഷതാം സര്വധന്വിനാമ്
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രാ, നീ ആരുടെ ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച് അഭിമാനിക്കുന്നു, അവന്റെ മുന്നിൽ തന്നെ ഞാൻ ആദ്യം ഭീഷ്മനെ എല്ലാ ധനുര്വ്വീരന്മാരുടെയും കൺമുന്നിൽ കൊല്ലും.
കൈതവ്യ ഗത്വാ ഭരതാന്സമേത്യ സുയോധനം ധാര്തരാഷ്ട്രം വദസ്വ। തഥേത്യുവാചാര്ജുനഃ സവ്യസാചീ നിശാവ്യപായേ ഭവിതാ വിമര്ദഃ
കപടനായവനേ, നീ ഭാരതന്മാരെ കൂടെ ചേർത്ത്, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രനായ സുയോധനനോടു പോയി പറയുക. അർജുനൻ, ഇരുവശവും ഒരുപോലെ കൈയാളുന്നവൻ, പറഞ്ഞു: 'ശരി.' രാത്രി അവസാനിക്കുമ്പോൾ യുദ്ധം ആരംഭിക്കും.
സുയോധനം ധാര്തരാഷ്ട്രം വദസ്വ
നീ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രനായ സുയോധനനോടു പോയി പറയുക.
ഹന്യാമഹം ദ്രോണമൃതേഽപി ലോകം ന തേ ഭയം വിദ്യതേ പാണ്ഡവേഭ്യഃ । തതോ ഹി തേ ലബ്ധമതം ച രാജ്യ- മാപദ്ഗതാഃ പാണ്ഡവാശ്ചേതി ഭാവഃ
ഡ്രോണനെയോ ലോകത്തെയോ ഞാൻ കൊല്ലേണ്ടിവന്നാലും, പാണ്ഡവന്മാരെ നീ ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല; അതുകൊണ്ടാണ് രാജ്യം നിനക്ക് ലഭിച്ചത്, പാണ്ഡവന്മാർ ദുരിതത്തിലായിരിക്കുന്നു എന്നതാണ് നിന്റെ ചിന്ത.