ദുഃശാസനൌഘം ശലശല്യമത്സ്യം സുഷേണചിത്രായുധനാഗനക്രമ്। ജയദ്രഥാദ്രിം പുരുമിത്രഗാധം ദുര്മര്ഷണോദം ശകുനിപ്രപാതമ്
ദുഃശാസൻ ഒഴുകുന്ന പ്രളയമാണ്, ശലനും ശല്യനും മീനുകളാണ്, സുഷേണനും ചിത്രായുധനും പാമ്പിന്റെ കാൽപാടുകളാണ്, ജയദ്രഥൻ മലയാണ്, പുരുമിത്രൻ ആഴമാണ്, ദുര്മർഷണം വെള്ളമാണ്, ശകുനി വെള്ളച്ചാട്ടമാണ്.
ശശ്ത്രൌഘമക്ഷയ്യമഭിപ്രവൃദ്ധം യദാവഗാഹ്യ ശ്രമനഷ്ടചേതാഃ। ഭവിഷ്യസി ത്വം ഹതസര്വബാന്ധവ- സ്തദാ മനസ്തേ പരിതാപമേഷ്യതി
നീ അക്ഷയമായ, എപ്പോഴും വർദ്ധിക്കുന്ന ആയുധങ്ങളുടെ ഒഴുക്കിൽ ചാടുമ്പോൾ, ക്ഷീണിച്ച് മനസ്സു തളരുകയും, എല്ലാ ബന്ധുക്കളും കൊല്ലപ്പെടുമ്പോൾ, അതിനുശേഷം മനസ്സിൽ വലിയ പശ്ചാത്താപം നിറയും.
തദാ മനസ്തേ ത്രിദിവാദിവാശുചേ- ര്നിവര്തിതാ പാര്ഥ മഹീപ്രശാസനാത്। പ്രശാമ്യ രാജ്യം ഹി സുദുര്ലഭം ത്വയാ ബുഭൂഷിതഃ സ്വര്ഗ ഇവാതപസ്വിനാ
അപ്പോൾ, പൃഥയുടെ മകനേ, നിന്റെ മനസ്സ് ഭൂമിയെ ഭരിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് വിട്ടുമാറും, അശുദ്ധന്മാർ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറുന്നതുപോലെ. മനസ്സു ശാന്തമാക്കൂ, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന രാജ്യം സ്വർഗ്ഗം ലഭിക്കാത്തവനു എത്ര പ്രയാസമാണോ അതുപോലെ ലഭിക്കാൻ വളരെ ദുഷ്കരമാണ്.
സേനാനിവേശം സംപ്രാപ്തഃ കൈതവ്യഃ പാണ്ഡവസ്യ ഹ । സമാഗതഃ പാണ്ഡവേയൈര്യുധിഷ്ഠിരമഭാഷത
കൈതവ്യൻ പാണ്ഡവരുടെ സൈന്യത്തിൻറെ കൂടാരത്തിൽ എത്തി, പാണ്ഡവന്മാരുമായി കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി, യുദിഷ്ഠിരനോടു സംസാരിച്ചു.
അഭിജ്ഞോ ദൂതവാക്യാനാം യഥോക്തം ബ്രുവതോ മമ। ദുര്യോധനസമാദേശം ശ്രുത്വാ ന ക്രോദ്ധുമര്ഹസി
ദൂതവാക്കുകൾ പറയുന്നതിൽ പരിചയമുള്ള ഞാൻ, എന്നോട് പറഞ്ഞതുപോലെ സംസാരിക്കുന്നു; ദുര്യോധനന്റെ സന്ദേശം കേട്ടാൽ എന്നോട് കോപിക്കേണ്ടതില്ല.
ഉലൂക ന ഭയം തേഽസ്തി ബ്രൂഹി ത്വം വിഗതജ്വരഃ । യന്മത്തം ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ ലുബ്ധസ്യാദീര്ഘദര്ശിനഃ
ഉലൂക, നിനക്ക് ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല; ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ ലാഭലോലനും ദൂരദർശനമില്ലാത്തവനുമാണ്, അവന്റെ വാക്കുകൾ ഞാൻ പറയുന്നതാണ്, ഭയമില്ലാതെ പറയൂ.
തതോ ദ്യുതിമതാം മധ്യേ പാണ്ഡവാനാം മഹാത്മനാമ്। സൃഞ്ജയാനാം ച മത്സ്യാനാം കൃഷ്ണസ്യ ച യശസ്വിനഃ
ശോഭയുള്ള മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവന്മാരുടെയും, ശ്രുഞ്ചയന്മാരുടെയും, മത്സ്യന്മാരുടെയും, പ്രശസ്തനായ കൃഷ്ണന്റെയും ഇടയിൽ,
ദ്രുപദസ്യ സപുത്രസ്യ വിരാടസ്യ ച സംനിധൌ । ഭൂമിപാനാം ച സര്വേഷാം മധ്യേ വാക്യം ജഗാദ ഹ
ദ്രുപദനും മക്കളും, വിരാടനും, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നപ്പോൾ, അവൻ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ഇദം ത്വാമബ്രവീദ്രാജാ ധാര്തരാഷ്ട്രോ മഹാമനാഃ । ശ്രൃണ്വതാം കുരുവീരാണാം തന്നിബോധ യുധിഷ്ഠിര
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ മഹാമനസ്സോടെ നിന്നോടു അയച്ച സന്ദേശം ഇതാണ്, യുദിഷ്ഠിരാ, കുരുവീരന്മാർ കേൾക്കുമ്പോൾ നീയും കേൾക്കണം.
പരാജിതോഽസി ദ്യൂതേന കൃഷ്ണാ ചാനായിതാ സഭാമ് । ശക്യോഽമര്ഷോ മനുഷ്യേണ കര്തും പുരുഷമാനിനാ
നീ പാശകേളിയിൽ തോറ്റു, കൃഷ്ണയെ സഭയിൽ കൊണ്ടുവന്നു; അഭിമാനമുള്ളവൻ അങ്ങനെയൊരു അപമാനം സഹിക്കാം.
ദ്വാദശൈവ തു വര്ഷാണി വനേ ധിഷ്ണ്യാദ്വിവാസിതഃ । സംവത്സരം വിരാടസ്യ ദാസ്യമാസ്ഥായ ചോഷിതഃ
പന്ത്രണ്ടുവർഷം നീ കാടിൽ വാസം ചെയ്തു, വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ടു, ഒരു വർഷം വിരാടന്റെ അടുക്കളയിൽ മറഞ്ഞ് ജീവിച്ചു.
അമര്ഷം രാജ്യഹരണം വനവാസം ച പാണ്ഡവ। ദ്രൌപദ്യാശ്ച പരിക്ലേശം സംസ്മരന്പുരുഷോ ഭവ
രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതും, കാട്ടിൽ താമസിച്ചതും, ദ്രൗപദിക്ക് ഉണ്ടായ കഷ്ടതയും ഓർത്തു, പാണ്ഡവാ, നീ ധൈര്യവാനാകണം.
അശക്തേന ച യച്ഛപ്തം ഭീമസേനേന പാണ്ഡവ । ദുഃശാസനസ്യ രുധിരം പീയതാം യദി ശക്യതേ
ഭീമസേനൻ, ശക്തിയില്ലാത്തവൻ, ദുഃശാസന്റെ രക്തം കുടിക്കുമെന്ന് പ്രതിജ്ഞയെടുത്താൽ, അതിനാവുന്നെങ്കിൽ ചെയ്യട്ടെ.
ലോഹാഭിസാരോ നിര്വൃത്തഃ കുരുക്ഷേത്രമകര്ദമമ്। സമഃ പന്ഥാ ഭൃതാസ്തേശ്വാഃ ശ്വോ യുധ്യസ്വ സകേശവഃ
ഇരുമ്പ് കവർ ധരിച്ചിരിക്കുന്നു, കുരുക്ഷേത്രം ചെളിമുക്തമാണ്, വഴി തുറന്നിരിക്കുന്നു, നിന്റെ കുതിരകൾ തയ്യാറാണ്; നാളെ കേശവനോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യൂ.
അസമാഗമ്യ ഭീഷ്മേണ സംയുഗേ കിം വികത്ഥസേ । ആരുരുക്ഷുര്യഥാ പങ്ഗുഃ പര്വതം ഗന്ധമാദനമ്
ഭീഷ്മനോടു നേരിട്ട് യുദ്ധം ചെയ്യാതെ നീ എന്തിനാണ് അഭിമാനിക്കുന്നത്? അത് ഒരു കുരുടൻ ഗന്ധമാദനപർവ്വതം കയറാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
ഏവം കത്ഥസി കൌന്തേയ അകത്ഥന്പുരുഷോ ഭവ। സൂതപുത്രം സുദുര്ഘര്ഷം ശല്യം ച ബലിനാം വരമ്
കുന്തീപുത്രാ, നീ ഇങ്ങനെ മാത്രം അഭിമാനിക്കരുത്, പ്രവർത്തിയില്ലാതെ അഭിമാനിക്കുന്നവനാകരുത്. യുദ്ധത്തിൽ ഭയങ്കരനായ സൂതപുത്രനെയും, ശക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശല്യനെയും നേരിടൂ.
ദ്രോണം ച ബലിനാം ശ്രേഷ്ഠം ശചീപതിസമം യുധി। അജിത്വാ സംയുഗേ പാര്ഥ രാജ്യം കഥമിഹേച്ഛസി
പാർഥാ, യുദ്ധത്തിൽ ശക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും, യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രനോട് തുല്യനുമായ ദ്രോണമാരെ ജയിക്കാതെ, നീ എങ്ങനെ ഈ രാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നു?
ബ്രാഹ്മേ ധനുഷി ചാചാര്യം വേദയോരന്തഗം ദ്വയോഃ। യുധി ധുര്യമവിക്ഷോഭ്യമനീകചരമച്യുതമ്
അവൻ ദൈവികമായ വില്ലിന്റെ ഗുരുവാണ്, രണ്ടു വേദങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, ഇരുവിധത്തിലും അവസാനം വരുത്തുന്നവൻ, യുദ്ധത്തിൽ അചഞ്ചലനായ നേതാവും, സൈന്യങ്ങൾക്കിടയിൽ അനായാസം സഞ്ചരിക്കുന്നവനുമാണ്.
ദ്രോണം മഹാദ്യുതിം പാര്ഥ ജേതുമിച്ഛസി തന്മൃഷാ । ന ഹി ശുശ്രുമ വാതേന മേരുമുന്മഥിതം ഗിരിമ്
ദീപ്തിയുള്ള ദ്രോണനെ ജയിക്കാമെന്ന് നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് വ്യർത്ഥമാണ്, പാർഥാ; കാരണം കാറ്റ് മെരു പർവ്വതത്തെ തകർത്തുവെന്നത് ഞങ്ങൾ ഒരിക്കലും കേട്ടിട്ടില്ല.
അനിലോ വാ വഹേന്മേരും ദ്യൌര്വാപി നിപതേന്മഹീമ് । യുഗം വാ പരിവര്തേത യദ്യേവം സ്യാദ്യഥാത്ഥ മാമ്
കാറ്റ് മെരുവിനെ പറത്തിക്കൊണ്ടുപോകാം, ആകാശം ഭൂമിയിലേക്ക് വീഴാം, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു യುಗം പിന്നോട്ട് തിരിയാം—നീ എന്നെ കുറിച്ച് പറഞ്ഞത് സത്യമായിരുന്നെങ്കിൽ.
കോ ഹ്യസ്തി ജീവിതാകാങ്ക്ഷീ പ്രാപ്യേമമരിമര്ദനമ് । ഗജോ വാജീ രഥോ വാപി പുനഃ സ്വസ്തി ഗൃഹാന്വ്രജേത്
ജീവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, ഈ ശത്രുനാശകനെ നേരിട്ടാൽ, ആനയായാലും കുതിരയായാലും രഥമായാലും, വീണ്ടും സുരക്ഷിതമായി വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാൻ കഴിയുമോ?
കഥമാഭ്യാമഭിധ്യാതഃ സംസൃഷ്ടോ ദാരുണേന വാ । രണേ ജീവന്വിമുച്യേത പദാ ഭൂമിമുപസ്പൃശന്
ഞങ്ങളിറുവരാലോ, അതവാ ഭയങ്കരമായ ശക്തിയാൽ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടവൻ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ കാലുകൊണ്ട് നിലത്തെത്തി ജീവൻ രക്ഷിക്കാമോ?
കിം ദുര്ദുരഃ കൂപശയോ യഥേമാം ന ബുധ്യമേ രാജചമൂം സമേതാമ്। ദുരാധരഷാം ദേവചമൂപ്രകാശാം ഗുപ്താം നരേന്ദ്രൈസ്ത്രിദശൈരിവ ദ്യാമ്
നീ ആഴത്തിലുള്ള കിണറ്റിൽ കിടക്കുന്നതുപോലെയാണോ, ഈ രാജസൈന്യം എത്ര ശക്തിയുള്ളതും ദുർജയവുമാണെന്നു മനസ്സിലാക്കാത്തത്? രാജാക്കന്മാർ സംരക്ഷിക്കുന്ന ഈ ദേവസൈന്യത്തെപ്പോലെയുള്ള സൈന്യത്തെ നീ കാണുന്നില്ലേ?
പ്രാച്യൈഃ പ്രതീച്യൈരഥ ദാക്ഷിണാത്യൈ- രുദീച്യകാമ്ഭോജശകൈഃ ഖശൈശ്ച। സാല്വൈഃ സമത്സ്യൈഃ കുരുമുഖ്യദേശ്യൈ- ര്മ്ലേച്ഛൈഃ പുലിന്ദൈര്ദ്രവിഡാന്ധ്രകാഞ്ച്യൈഃ
കിഴക്കൻമാർ, പടിഞ്ഞാറൻമാർ, തെക്കൻമാർ, വടക്കൻമാർ, കാംബോജന്മാർ, ശകന്മാർ, ഖശന്മാർ, സാൽവന്മാർ, മത്സ്യന്മാർ, കുരുവിലെ പ്രധാന പ്രദേശക്കാരും, മ്ലേഛന്മാർ, പുലിന്ദന്മാർ, ദ്രാവിഡന്മാർ, ആന്ധ്രന്മാർ, കാഞ്ചികൾ—
നാനാജനൌഘം യുധി സംപ്രവൃദ്ധം നാങ്ഗം യഥാ വേഗമപാരകണീയമ്। മാം ച സ്ഥിതം നാഗബലസ്യ മധ്യേ യുയുത്സമേ മന്ദ കിമല്പബുദ്ധേ
യുദ്ധത്തിൽ ശക്തിയാർജിച്ച ഈ അനേകം ജനവിഭാഗങ്ങളുടെ കൂട്ടം, ഒരു ഉഗ്രവേഗം നിറഞ്ഞ നദിയെപ്പോലെ, കടക്കാൻ കഴിയാത്തതാണ്. ഞാൻ ആനപ്പടയുടെ നടുവിൽ നിലകൊണ്ടു യുദ്ധത്തിന് തയാറാണ്; നീ എന്താണ് കാണുന്നത്, ബുദ്ധിഹീനനേ?
ഇത്യേവമുക്ത്വാ രാജാനം ധര്മപുത്രം യുധിഷ്ഠിരമ്। അഭ്യവൃത്യ പുനര്ജിഷ്ണുമുലൂകഃ പ്രത്യഭാഷത
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഉലൂകൻ രാജാവായ ധർമ്മപുത്രനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനോടു തിരിഞ്ഞ് വീണ്ടും ജിഷ്ണുവിനോട് സംസാരിച്ചു.
അകത്ഥമാനോ യുധ്യസ്വ കത്ഥേസേഽര്ജുന കിം ബഹു। പര്യായാത്സിദ്ധിരേസ്യ നൈതത്സിധ്യതി കത്ഥനാത്
അർജുനാ, അധികം സംസാരിക്കാതെ, ധൈര്യത്തോടെ യുദ്ധം ചെയ്യു; വിജയമെന്നത് ശ്രമത്തിലൂടെ മാത്രമേ ലഭിക്കൂ, വാചികാഭിമാനത്തിലല്ല.
യദീദം കത്ഥനാല്ലോകേ സിധ്യേത്കര്മ ധനഞ്ജയ । സര്വേ ഭവേയുഃ സിദ്ധാര്ഥാഃ കത്ഥനേ കോ ഹി ദുര്ഗതഃ
ധനഞ്ജയ, ഈ ലോകത്ത് വാചികാഭിമാനത്തിലൂടെ കാര്യങ്ങൾ സാധിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, എല്ലാവർക്കും ലക്ഷ്യസിദ്ധി ലഭിച്ചേനെ; അഭിമാനത്തിൽ ദരിദ്രൻ ആരാണ്?
ജാനാമി തേ വാസുദേവം സഹായം ജാനാമി തേ ഗാണ്ഡിവം താലമാത്രമ്। ജാനാമ്യേതത്ത്വാദൃശോ നാസ്തി യോദ്ധാ ജാനാനസ്തേ രാജ്യമേതദ്ധരാമി
നിനക്ക് വാസുദേവൻ കൂട്ടുകാരനാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു; നിന്റെ ഗാണ്ഡീവം കൈത്തലത്തിന്റെ അളവാണെന്ന് അറിയുന്നു; നിനക്കുപോലൊരു യോദ്ധാവില്ലെന്ന് അറിയുന്നു; ഇതെല്ലാം അറിഞ്ഞിട്ടും ഈ രാജ്യം ഞാൻ നിനക്കുവേണ്ടി കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു.
ന തു പര്യായധര്മേണ രാജ്യം പ്രാപ്നോതി മാനുഷഃ । മനസൈവാനുകൂലാനി വിധാതാ കുരുതേ വശേ
പാരമ്പര്യനിയമം മാത്രം പാലിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ രാജ്യം നേടില്ല; സൃഷ്ടികർത്താവ് മനസ്സിൽ ഇഷ്ടപ്പെട്ടതുപോലെ അനുകൂലമായ കാര്യങ്ങൾ ഒരുക്കുന്നു.