തതസ്തേ മൂഷികാഃ സര്വേ സമേത്യാന്യോന്യമബ്രുവന് । മാതുലോ വര്ധതേ നിത്യം വയം ക്ഷീയാമഹേ ഭൃശമ്
അപ്പോൾ എല്ലാ മൂഷികരും ഒന്നിച്ച് കൂടിയപ്പോൾ പരസ്പരം പറഞ്ഞു: 'നമ്മുടെ മാമൻ ദിവസം ദിവസേയ്ക്ക് വളരുന്നു, ഞങ്ങൾ വളരെ കുറയുന്നു.'
തതഃ പ്രാജ്ഞതമഃ കശ്ചിഡ്ഡിണ്ഡികോ നാമ മൂഷികഃ। അബ്രവീദ്വചനം രാജന്മൂഷികാണാം മഹാഗണമ്
അപ്പോൾ അവരിൽ ഏറ്റവും ബുദ്ധിമാനായ ḍിണ്ഡിക എന്ന മൂഷികൻ, രാജാവേ, മൂഷികരുടെ വലിയ കൂട്ടത്തിന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഗച്ഛതാം വോ നദീതീരം സഹിതാനാം വിശേഷതഃ। പൃഷ്ഠതോഽഹം ഗമിഷ്യാമി സഹൈവ മാതുലേന തു
'നമുക്ക് എല്ലാവർക്കും ഒരുമിച്ച് നദീതീരത്തേക്ക് പോകാം; ഞാൻ പിന്നിൽ, നമ്മുടെ മാമനോടൊപ്പം പോകാം.'
സാധു സാധ്വിതി തേ സര്വേ പൂജയാഞ്ചക്രിരേ തദാ। ചക്രുശ്ചൈവ യഥാന്യായം ഡിണ്ഡികസ്യ വചോഽര്ഥവത്
എല്ലാവരും 'ശരി, ശരി' എന്ന് പ്രശംസിച്ചു; ḍിണ്ഡികന്റെ ഉപദേശം യഥായുക്തം നടപ്പാക്കി.
അവിജ്ഞാനാത്തതഃ സോഽഥ ഡിണ്ഡികം ഹ്യുപഭുക്തവാന്। തതസ്തേ സഹിതാഃ സര്വേ മന്ത്രയാമാസുരഞ്ജസാ
അറിയാതെ ആ ബിഡാലൻ ḍിണ്ഡികനെ തിന്നുകളഞ്ഞു; അതിനുശേഷം മറ്റെല്ലാവരും ചേർന്ന് ഉടൻ ആലോചന നടത്തി.
തത്ര വൃദ്ധതമഃ കശ്ചിത്കോലികോ നാമ മൂഷികഃ । അബ്രവീദ്വചനം രാജഞ്ജ്ഞാതിമധ്യേ യഥാതഥമ്
അവിടെ, മൂഷികരിൽ ഏറ്റവും വയസ്സായ, കൊളിക എന്നവൻ, രാജാവേ, ബന്ധുക്കളുടെ ഇടയിൽ സത്യമായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ന മാതുലോ ധര്മകാമശ്ഛദ്മമാത്രം കൃതാ ശിഖാ। ന മൂലഫലഭക്ഷസ്യ വിഷ്ഠാ ഭവതി ലോമശാ
'നമ്മുടെ മാമൻ ധർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; അവന്റെ ചൂട് വെറും കാണിക്കാൻ മാത്രം. മൂലവും പഴവും മാത്രം തിന്നുന്നവന്റെ മലയിൽ രോമം ഉണ്ടാകില്ല.'
അസ്യ ഗാത്രാണി വര്ധന്തേ ഗണശ്ച പരിഹീയതേ । അദ്യ സപ്താഷ്ടദിവസാന്ഡിണ്ഡികോപി ന ദൃശ്യതേ
ഇവന്റെ ശരീരം വളരുന്നു, നമ്മുടെ കൂട്ടം കുറയുന്നു; ഇന്ന് ഏഴോ എട്ടോ ദിവസം ആയി, ḍിണ്ഡികനും കാണുന്നില്ല.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ വചഃ സര്വേ മൂഷികാ വിപ്രദുദ്രുവുഃ। ബിഡാലോപി സ ദുഷ്ടാത്മാ ജഗാമൈവ യഥാഗതമ്
ഇത് കേട്ട മൂഷികർ എല്ലാവരും വിവിധ ദിശകളിലേക്ക് ഓടി; ആ ദുഷ്ടഹൃദയനായ ബിഡാലനും വന്ന വഴി തിരിച്ചു പോയി.
തഥാ ത്വമപി ദുഷ്ടാത്മന്ബൈഡാലം വ്രതമാസ്ഥിതഃ। ചരസി ജ്ഞാതിഷു സദാ ബിഡാലോമൂഷികേഷ്വിവ
അങ്ങനെ, നീയും ദുഷ്ടഹൃദയനായി, ബിഡാലന്റെ വ്രതം സ്വീകരിച്ച്, ബന്ധുക്കളുടെ ഇടയിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും പൂച്ച മൂഷികന്മാരെപ്പോലെ പെരുമാറുന്നു.
അന്യഥാ കില തേ വാക്യമന്യഥാ കര്മ ദൃശ്യതേ। ദമ്ഭനാര്ഥായ ലോകസ്യ വേദാശ്ചോപശമശ്ച തേ
നിന്റെ വാക്ക് ഒന്നാണ്, പ്രവൃത്തി മറ്റൊന്നാണ്; ജനങ്ങളെ വഞ്ചിക്കാൻ വേണ്ടി വേദവും സംയമനവും നീ ഉപയോഗിക്കുന്നു.
ത്യക്ത്വാ ഛദ്മ ത്വിദം രാജന്ക്ഷത്രധര്മം സമാശ്രിതഃ । കുരു കാര്യാണി സര്വാണി ധര്മിഷ്ഠോഽസി നരര്ഷഭ
ഈ ഭാവം ഉപേക്ഷിച്ച്, രാജാവേ, ക്ഷത്രിയന്റെ കർത്തവ്യം ഏറ്റെടുക്കൂ; നീ ധാർമ്മികനാണ്, അതുകൊണ്ട് എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ചെയ്യൂ.
ബാഹുവീര്യേണ പൃഥിവീം ലബ്ധ്വാ ഭരതസത്തമ। ദേഹി ദാനം ദ്വിജാതിഭ്യഃ പിതൃഭ്യശ്ചയഥോചിതമ്
നിന്റെ ഭുജബലത്തോടെ ഭൂമി നേടിയ ശേഷം, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, യഥോചിതം ദ്വിജന്മാർക്കും പിതാക്കൾക്കും ദാനം നൽകൂ.
ക്ലിഷ്ടായാ വര്ഷപൂഗാംശ്ച മാതുര്മാതൃഹിതേ സ്ഥിതഃ। പ്രമാര്ജാശ്രു രണേ ജിത്വാ സംമാനം പരമാവഹ
അമ്മയുടെ ഭാവനക്കായി നീ അനേകം വർഷങ്ങൾ ദുരിതം സഹിച്ചു; യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച് അവളുടെ കണ്ണീരൊപ്പി, പരമാദരം നൽകൂ.
പഞ്ചഗ്രാമാ വൃതാ യത്നാത്രാസ്മാഭിരപവര്ജിതാഃ। യുധ്യാമഹേ കഥം സങ്ഖ്യേ കോപയേമ ച പാണ്ഡവാന്
നാം ആവേശപൂർവ്വം ചോദിച്ച അഞ്ചു ഗ്രാമങ്ങൾ നീ നിഷേധിച്ചു; എങ്ങനെ നാം യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ടവരെ പ്രകോപിപ്പിച്ച് പോരാടും?
ത്വത്കൃതേ ദുഷ്ടഭാവസ്യ സംത്യാഗോ വിദുരസ്യ ച। ജാതുഷേ ച ഗൃഹേ ദാഹം സ്മര തം പുരുഷോ ഭവ
നിന്റെ ദുഷ്ടത കാരണം വിദുരൻ വിട്ടുപോയി; ജാതുഗൃഹം കത്തിച്ചതും ഓർക്കൂ — സത്യമായ പുരുഷനാവുക.
യച്ച കൃഷ്ണമവോചസ്ത്വമായാന്തം കുരുസംസദി। അയമസ്മി സ്ഥിതോ രാജഞ്ശമായസമരായ ച
നീ കൃഷ്ണനോടു പറഞ്ഞത്, കുരുസഭയിലേക്കു കൃഷ്ണൻ കടന്നുവരുമ്പോൾ, 'രാജാവേ, ഞാൻ ഇവിടെ നിൽക്കുന്നു, സമാധാനത്തിനും യുദ്ധത്തിനും ഒരുപോലെ തയ്യാറാണ്' എന്നു പറഞ്ഞത്.
തസ്യായമാഗതഃ കാലഃ സമരസ്യ നരാധിപ। ഏതദര്ഥം മയാ സര്വം കൃതമേതദ്യുധിഷ്ഠിര
നരാധിപൻ, ഇപ്പോൾ അതേ സമയം യുദ്ധത്തിനായി എത്തി. ഇതിന് വേണ്ടിയാണ് യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, ഞാൻ എല്ലാം ചെയ്തതെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം.
കിം നു യുദ്ധാത്പരം ലാഭം ക്ഷത്രിയോ ബഹു മന്യതേ। കിംച ത്വം ക്ഷത്രിയകുലേ ജാതഃ സംപ്രഥിതോ ഭുവി
യുദ്ധത്തേക്കാൾ വലിയ ലാഭം ഒരു ക്ഷത്രിയൻ എന്താണ് കരുതുന്നത്? നീയും ക്ഷത്രിയകുലത്തിൽ ജനിച്ച് ഭൂമിയിൽ പ്രശസ്തനാണ്.
ദ്രോണാദസ്ത്രാണി സംപ്രാപ്യ കൃപാച്ച ഭരതര്ഷഭ । തുല്യയോനൌ സമബലേ വാസുദേവം സമാശ്രിതഃ
ഭരതവംശശ്രേഷ്ഠാ, ദ്രോണനിൽ നിന്നും കൃപയിൽ നിന്നും ആയുധങ്ങൾ നേടിയതും, സമാനമായ ജന്മവും ശക്തിയും ഉള്ളവനായി വാസുദേവനിൽ അഭയം തേടിയതുമാണ്.
ബ്രൂയാസ്ത്വം വാസുദേവം ച പാണ്ഡവാനാം സമീപതഃ। ആത്മാര്ഥം പാണ്ഡവാര്ഥം ച യത്തോ മാം പ്രതിയോധയ
നീ പാണ്ഡവന്മാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ വാസുദേവനോടു പറയണം: 'നിന്റെതും പാണ്ഡവന്മാരുടെയും ഭാവിയിൽ ഞാൻ എതിര്ക്കാൻ ശ്രമിക്കൂ' എന്ന്.
സഭാമധ്യേ ച യദ്രൂപം മായയാ കൃതവാനസി। തത്തഥൈവ പുനഃ കൃത്വാ സാര്ജുനോ മാമഭിദ്രവ
നീ സഭാമധ്യേ ചെയ്ത അതേ മായാജാലം വീണ്ടും കാണിച്ചാൽ മതി, അർജ്ജുനൻ എന്നെ ആക്രമിക്കട്ടെ.
ഇന്ദ്രജാലം ച മായാം വൈ കുഹകാ വാപി ഭീഷണാ । ആത്തശസ്ത്രസ്യ സങ്ഗ്രമേ വഹന്തി പ്രതിഗര്ജനാഃ
ഇന്ദ്രജാലം, മായ, അല്ലെങ്കിൽ ഭയങ്കരമായ കുഹകം എന്തായാലും, ആയുധം എടുത്ത് യുദ്ധത്തിനിറങ്ങുന്നവരുടെ ഗർജ്ജനങ്ങൾ അതിനെ തരണം ചെയ്യും.
വയമപ്യുത്സഹേമ ദ്യാം ഖം ച ഗച്ഛേമ മായയാ । രസാതലം വിശാമോപി ഐന്ദ്രം വാ പുരമേവ തു
നാം പോലും മായയാൽ ആകാശത്തിലേക്കോ, ആകാശഗംഗയിലേക്കോ, അഥവാ പാതാളത്തിലേക്കോ, അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ദ്രന്റെ നഗരത്തിലേക്കോ പോകാൻ കഴിയും.
ദര്ശയേമ ച രൂപാണി സ്വശരീരേ ബഹൂന്യപി। ന തു പര്യായതഃ സിദ്ധിര്ബുദ്ധിമാപ്നോതി മാനുഷീമ്
നമ്മുടെ ശരീരത്തിൽ പല രൂപങ്ങളും കാണിക്കാനും കഴിയും; പക്ഷേ, മനസ്സ് സ്ഥിരമായില്ലെങ്കിൽ വിജയമൊന്നും ലഭിക്കില്ല.
മനസൈവ ഹി ഭൂതാനി ധാതൈവ കുരുതേ വശേ। യദ്ബ്രവീഷി ച വാര്ഷ്ണേയ ധാര്തരാഷ്ട്രാനഹം രണേ
മനസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ സ്രഷ്ടാവ് സകലഭൂതങ്ങളെയും വശീകരിക്കുന്നു; വൃഷ്ണിവംശജാ, നീ പറയുന്നതുപോലെ ഞാൻ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലുമോ—
ഘാതയിത്വാ പ്രദാസ്യാമി പാര്ഥേഭ്യോ രാജ്യമുത്തമമ് । ആചചക്ഷേ ച മേ സര്വം സഞ്ജയസ്തവ ഭാഷിതമ്। മദ്ദ്വിതീയേന പാര്ഥേന വൈരം വഃ സവ്യസാചിനാ
അവരെ കൊല്ലുകയും, മികച്ച രാജ്യം പാർത്ഥന്മാർക്ക് നൽകുകയും ചെയ്യും. സഞ്ജയൻ നീ പറഞ്ഞത് എല്ലാം എനിക്ക് അറിയിച്ചു; നീയും അർജ്ജുനനും ചേർന്ന് ഞങ്ങളോടു വൈരം വഹിക്കുന്നു.
സ സത്യസങ്ഗരോ ഭൂത്വാ പാണ്ഡവാര്ഥേ പരാക്രമീ । യുദ്ധ്യസ്വാദ്യ രണേ യത്തഃ പശ്യാമഃ പുരുഷോ ഭവ
നിന്റെ വാഗ്ദാനം പാലിച്ച്, പാണ്ഡവന്മാരുടെ വേണ്ടി ധൈര്യത്തോടെ യുദ്ധം ചെയ്യൂ; നാം കാണട്ടെ, നീ യഥാർത്ഥ പുരുഷനാവുക.
യസ്തു ശത്രുമഭിജ്ഞായ ശുദ്ധം പൌരുഷമാസ്ഥിതഃ। കരോതി ദ്വിഷതാം ശോകം സ ജീവതി സുജീവിതമ്
ശത്രുവിനെ തിരിച്ചറിയുകയും, നിർമ്മലമായ ധൈര്യത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുകയും, ശത്രുക്കൾക്ക് ദുഃഖം ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ മാത്രമാണ് ശരിക്കും നല്ല ജീവിതം നയിക്കുന്നത്.
അകസ്മാച്ചൈവ തേ കൃഷ്ണ ഖ്യാതം ലോകേ മഹദ്യശഃ। അദ്യേദാനീം വിജാനീമഃ സന്തി ഷണ്ഡാഃ ശശ്രൃങ്ഗകാഃ
കൃഷ്ണാ, അപ്രത്യക്ഷമായിട്ടു തന്നെ ലോകത്ത് വലിയ പ്രശസ്തി നിനക്ക് ലഭിച്ചു; ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾക്കറിയാം, മുയലിന് കൊമ്പ് ഉണ്ടെന്നപോലെ ചിലർ ശക്തിയില്ലാത്തവരാണ്.