ഉപഗമ്യ തു തേ സര്വേ ബിഡാലമിദമബ്രുവന് । ഭവത്പ്രസാദാദിച്ഛാമശ്ചര്തും ചൈവ യഥാസുഖമ്
എല്ലാവരും ചേർന്ന് ആ പൂച്ചയോടു പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഞങ്ങൾ ഇഷ്ടംപോലെ സുഖമായി സഞ്ചരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.'
ഭവാന്നോ ഗതിരവ്യഗ്രാ ഭവാന്നഃ പരമഃ സുഹൃത്। തേ വയം സഹിതാഃ സര്വേ ഭവന്തം ശരണം ഗതാഃ
'നീ ഞങ്ങളുടെ ആശ്രയവും പരമസുഹൃത്തും ആണു. അതിനാൽ, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ഒന്നായി നിന്നെ ആശ്രയിക്കുന്നു.'
ഭവാന്ധര്മപരോ നിത്യം ഭവാന്ധര്മേ വ്യവസ്ഥിതഃ। സ നോ രക്ഷ മഹാപ്രജ്ഞ ത്രിദശാനിവ വജ്രഭൃത്
'നീ എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനാണ്, നീ ധർമ്മപരനാണ്. അതിനാൽ, മഹാപണ്ഡിതനേ, ദേവന്മാരെ ഇന്ദ്രൻ സംരക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ ഞങ്ങളെയും സംരക്ഷിക്കണം.'
ഏവമുക്തസ്തു തൈഃ സര്വൈര്മൂഷികൈഃ സ വിശാംപതേ। പ്രത്യുവാച തതഃ സര്വാന്മൂഷികാന്മൂഷികാന്തകൃത്
ജനങ്ങളുടെ പ്രഭുവേ, അങ്ങനെ എല്ലാ എലികളും ചേർന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ, എലികളെ സംഹരിക്കുന്ന ആ പൂച്ച അവരോടൊക്കെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
ദ്വയോര്യോഗം ന പശ്യാമി തപസോ രക്ഷണസ്യ ച। അവശ്യം തു മയാ കാര്യം വചനം ഭവതാം ഹിതമ്
'തപസ്സും സംരക്ഷണവും ഒന്നിച്ച് ചെയ്യാൻ കഴിയില്ലെന്ന് ഞാൻ കാണുന്നു. എങ്കിലും, നിങ്ങളുടെ ഭലിക്കായി ഞാൻ ഉപദേശിക്കേണ്ടതുണ്ട്.'
യുഷ്മാഭിരപി കര്തവ്യം വചനം മമ നിത്യശഃ। തപസാസ്മി പരിശ്രാന്തോ ദൃഢം നിയമാമാസ്ഥിതഃ
'നിങ്ങളും എപ്പോഴും എന്റെ വാക്കുകൾ പാലിക്കണം. ഞാൻ തപസ്സിൽ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു, കഠിനനിയമത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്നു.'
ന ചാപി ഗമനേ ശക്തിം കാംചിത്പശ്യാമി ചിന്തയന്। സോസ്മി നേയഃ സദാ താതാ നദീകൂലമിതഃപരമ്
'ചിന്തിക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് ഇനി സഞ്ചരിക്കാൻ ശക്തിയില്ലെന്ന് തോന്നുന്നു. അതിനാൽ, സുഹൃത്തുക്കളേ, എന്നെ എപ്പോഴും ഈ നദീതീരത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകണം.'
തഥേതി തം പ്രതിജ്ഞായ മൂഷികാ ഭരതര്ഷഭ । വൃദ്ധബാലമഥോ സര്വം മാര്ജാരായ ന്യവേദയന്
ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഇതിന് എലികൾ സമ്മതിച്ചു, വൃദ്ധരും ബാലരും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവരും ആ കാര്യം പൂച്ചയോട് അറിയിച്ചു.
തതഃ സ പാപോ ദുഷ്ടാത്മാ മൂഷികാനഥ ഭക്ഷയന്। പീവരശ്ച സുവര്ണശ്ച ദൃഢബന്ധശ്ച ജായതേ
അപ്പോൾ, പാപിയായ ദുഷ്ടഹൃദയനായ ആ ബിഡാലൻ, മൂഷികന്മാരെ തിന്നുകൊണ്ട്, കൊഴുപ്പും പൊന്നനയും കട്ടിയുള്ളവനും ആകുന്നു.
മൂഷികാണാം ഗണശ്ചാത്ര ഭൃശം സംക്ഷീയതേഽഥ സഃ। മാര്ജാരോ വര്ധതേ ചാപി തേജോബലസമന്വിതഃ
അവിടെ, മൂഷികരുടെ കൂട്ടം വളരെ കുറയുന്നു; അതേസമയം, ആ പൂച്ച ശക്തിയും തേജസ്സും കൂടിയവനായി വളരുന്നു.
തതസ്തേ മൂഷികാഃ സര്വേ സമേത്യാന്യോന്യമബ്രുവന് । മാതുലോ വര്ധതേ നിത്യം വയം ക്ഷീയാമഹേ ഭൃശമ്
അപ്പോൾ എല്ലാ മൂഷികരും ഒന്നിച്ച് കൂടിയപ്പോൾ പരസ്പരം പറഞ്ഞു: 'നമ്മുടെ മാമൻ ദിവസം ദിവസേയ്ക്ക് വളരുന്നു, ഞങ്ങൾ വളരെ കുറയുന്നു.'
തതഃ പ്രാജ്ഞതമഃ കശ്ചിഡ്ഡിണ്ഡികോ നാമ മൂഷികഃ। അബ്രവീദ്വചനം രാജന്മൂഷികാണാം മഹാഗണമ്
അപ്പോൾ അവരിൽ ഏറ്റവും ബുദ്ധിമാനായ ḍിണ്ഡിക എന്ന മൂഷികൻ, രാജാവേ, മൂഷികരുടെ വലിയ കൂട്ടത്തിന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഗച്ഛതാം വോ നദീതീരം സഹിതാനാം വിശേഷതഃ। പൃഷ്ഠതോഽഹം ഗമിഷ്യാമി സഹൈവ മാതുലേന തു
'നമുക്ക് എല്ലാവർക്കും ഒരുമിച്ച് നദീതീരത്തേക്ക് പോകാം; ഞാൻ പിന്നിൽ, നമ്മുടെ മാമനോടൊപ്പം പോകാം.'
സാധു സാധ്വിതി തേ സര്വേ പൂജയാഞ്ചക്രിരേ തദാ। ചക്രുശ്ചൈവ യഥാന്യായം ഡിണ്ഡികസ്യ വചോഽര്ഥവത്
എല്ലാവരും 'ശരി, ശരി' എന്ന് പ്രശംസിച്ചു; ḍിണ്ഡികന്റെ ഉപദേശം യഥായുക്തം നടപ്പാക്കി.
അവിജ്ഞാനാത്തതഃ സോഽഥ ഡിണ്ഡികം ഹ്യുപഭുക്തവാന്। തതസ്തേ സഹിതാഃ സര്വേ മന്ത്രയാമാസുരഞ്ജസാ
അറിയാതെ ആ ബിഡാലൻ ḍിണ്ഡികനെ തിന്നുകളഞ്ഞു; അതിനുശേഷം മറ്റെല്ലാവരും ചേർന്ന് ഉടൻ ആലോചന നടത്തി.
തത്ര വൃദ്ധതമഃ കശ്ചിത്കോലികോ നാമ മൂഷികഃ । അബ്രവീദ്വചനം രാജഞ്ജ്ഞാതിമധ്യേ യഥാതഥമ്
അവിടെ, മൂഷികരിൽ ഏറ്റവും വയസ്സായ, കൊളിക എന്നവൻ, രാജാവേ, ബന്ധുക്കളുടെ ഇടയിൽ സത്യമായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ന മാതുലോ ധര്മകാമശ്ഛദ്മമാത്രം കൃതാ ശിഖാ। ന മൂലഫലഭക്ഷസ്യ വിഷ്ഠാ ഭവതി ലോമശാ
'നമ്മുടെ മാമൻ ധർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; അവന്റെ ചൂട് വെറും കാണിക്കാൻ മാത്രം. മൂലവും പഴവും മാത്രം തിന്നുന്നവന്റെ മലയിൽ രോമം ഉണ്ടാകില്ല.'
അസ്യ ഗാത്രാണി വര്ധന്തേ ഗണശ്ച പരിഹീയതേ । അദ്യ സപ്താഷ്ടദിവസാന്ഡിണ്ഡികോപി ന ദൃശ്യതേ
ഇവന്റെ ശരീരം വളരുന്നു, നമ്മുടെ കൂട്ടം കുറയുന്നു; ഇന്ന് ഏഴോ എട്ടോ ദിവസം ആയി, ḍിണ്ഡികനും കാണുന്നില്ല.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ വചഃ സര്വേ മൂഷികാ വിപ്രദുദ്രുവുഃ। ബിഡാലോപി സ ദുഷ്ടാത്മാ ജഗാമൈവ യഥാഗതമ്
ഇത് കേട്ട മൂഷികർ എല്ലാവരും വിവിധ ദിശകളിലേക്ക് ഓടി; ആ ദുഷ്ടഹൃദയനായ ബിഡാലനും വന്ന വഴി തിരിച്ചു പോയി.
തഥാ ത്വമപി ദുഷ്ടാത്മന്ബൈഡാലം വ്രതമാസ്ഥിതഃ। ചരസി ജ്ഞാതിഷു സദാ ബിഡാലോമൂഷികേഷ്വിവ
അങ്ങനെ, നീയും ദുഷ്ടഹൃദയനായി, ബിഡാലന്റെ വ്രതം സ്വീകരിച്ച്, ബന്ധുക്കളുടെ ഇടയിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും പൂച്ച മൂഷികന്മാരെപ്പോലെ പെരുമാറുന്നു.
അന്യഥാ കില തേ വാക്യമന്യഥാ കര്മ ദൃശ്യതേ। ദമ്ഭനാര്ഥായ ലോകസ്യ വേദാശ്ചോപശമശ്ച തേ
നിന്റെ വാക്ക് ഒന്നാണ്, പ്രവൃത്തി മറ്റൊന്നാണ്; ജനങ്ങളെ വഞ്ചിക്കാൻ വേണ്ടി വേദവും സംയമനവും നീ ഉപയോഗിക്കുന്നു.
ത്യക്ത്വാ ഛദ്മ ത്വിദം രാജന്ക്ഷത്രധര്മം സമാശ്രിതഃ । കുരു കാര്യാണി സര്വാണി ധര്മിഷ്ഠോഽസി നരര്ഷഭ
ഈ ഭാവം ഉപേക്ഷിച്ച്, രാജാവേ, ക്ഷത്രിയന്റെ കർത്തവ്യം ഏറ്റെടുക്കൂ; നീ ധാർമ്മികനാണ്, അതുകൊണ്ട് എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ചെയ്യൂ.
ബാഹുവീര്യേണ പൃഥിവീം ലബ്ധ്വാ ഭരതസത്തമ। ദേഹി ദാനം ദ്വിജാതിഭ്യഃ പിതൃഭ്യശ്ചയഥോചിതമ്
നിന്റെ ഭുജബലത്തോടെ ഭൂമി നേടിയ ശേഷം, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, യഥോചിതം ദ്വിജന്മാർക്കും പിതാക്കൾക്കും ദാനം നൽകൂ.
ക്ലിഷ്ടായാ വര്ഷപൂഗാംശ്ച മാതുര്മാതൃഹിതേ സ്ഥിതഃ। പ്രമാര്ജാശ്രു രണേ ജിത്വാ സംമാനം പരമാവഹ
അമ്മയുടെ ഭാവനക്കായി നീ അനേകം വർഷങ്ങൾ ദുരിതം സഹിച്ചു; യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച് അവളുടെ കണ്ണീരൊപ്പി, പരമാദരം നൽകൂ.
പഞ്ചഗ്രാമാ വൃതാ യത്നാത്രാസ്മാഭിരപവര്ജിതാഃ। യുധ്യാമഹേ കഥം സങ്ഖ്യേ കോപയേമ ച പാണ്ഡവാന്
നാം ആവേശപൂർവ്വം ചോദിച്ച അഞ്ചു ഗ്രാമങ്ങൾ നീ നിഷേധിച്ചു; എങ്ങനെ നാം യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ടവരെ പ്രകോപിപ്പിച്ച് പോരാടും?
ത്വത്കൃതേ ദുഷ്ടഭാവസ്യ സംത്യാഗോ വിദുരസ്യ ച। ജാതുഷേ ച ഗൃഹേ ദാഹം സ്മര തം പുരുഷോ ഭവ
നിന്റെ ദുഷ്ടത കാരണം വിദുരൻ വിട്ടുപോയി; ജാതുഗൃഹം കത്തിച്ചതും ഓർക്കൂ — സത്യമായ പുരുഷനാവുക.
യച്ച കൃഷ്ണമവോചസ്ത്വമായാന്തം കുരുസംസദി। അയമസ്മി സ്ഥിതോ രാജഞ്ശമായസമരായ ച
നീ കൃഷ്ണനോടു പറഞ്ഞത്, കുരുസഭയിലേക്കു കൃഷ്ണൻ കടന്നുവരുമ്പോൾ, 'രാജാവേ, ഞാൻ ഇവിടെ നിൽക്കുന്നു, സമാധാനത്തിനും യുദ്ധത്തിനും ഒരുപോലെ തയ്യാറാണ്' എന്നു പറഞ്ഞത്.
തസ്യായമാഗതഃ കാലഃ സമരസ്യ നരാധിപ। ഏതദര്ഥം മയാ സര്വം കൃതമേതദ്യുധിഷ്ഠിര
നരാധിപൻ, ഇപ്പോൾ അതേ സമയം യുദ്ധത്തിനായി എത്തി. ഇതിന് വേണ്ടിയാണ് യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, ഞാൻ എല്ലാം ചെയ്തതെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം.
കിം നു യുദ്ധാത്പരം ലാഭം ക്ഷത്രിയോ ബഹു മന്യതേ। കിംച ത്വം ക്ഷത്രിയകുലേ ജാതഃ സംപ്രഥിതോ ഭുവി
യുദ്ധത്തേക്കാൾ വലിയ ലാഭം ഒരു ക്ഷത്രിയൻ എന്താണ് കരുതുന്നത്? നീയും ക്ഷത്രിയകുലത്തിൽ ജനിച്ച് ഭൂമിയിൽ പ്രശസ്തനാണ്.
ദ്രോണാദസ്ത്രാണി സംപ്രാപ്യ കൃപാച്ച ഭരതര്ഷഭ । തുല്യയോനൌ സമബലേ വാസുദേവം സമാശ്രിതഃ
ഭരതവംശശ്രേഷ്ഠാ, ദ്രോണനിൽ നിന്നും കൃപയിൽ നിന്നും ആയുധങ്ങൾ നേടിയതും, സമാനമായ ജന്മവും ശക്തിയും ഉള്ളവനായി വാസുദേവനിൽ അഭയം തേടിയതുമാണ്.