ന ചാഹമൃത്സഹേ കൃഷ്ണമൃതേ ലോകമുദീക്ഷിതുമ് । തതോഽഹമനുവര്താമി കേശവസ്യ ചികീര്ഷിതമ്
കൃഷ്ണൻ ഇല്ലാതെ ഈ ലോകം കാണാൻ എനിക്ക് സഹിക്കാനാവില്ല; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ കേശവന്റെ ഇഷ്ടം പിന്തുടരുന്നത്.
ഉഭൌ ശിഷ്യൌ ഹി മേ വീരൌ ഗദായദ്ധവിശാരദൌ । തുല്യസ്നേഹോഽസ്മ്യതോ ഭീതേ തഥാ ദുര്യോധനേ നൃപേ
ഇരുവരും എന്റെ ശിഷ്യന്മാരാണ്, ഗദായുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ള വീരന്മാർ; ഇരുവരോടും എനിക്ക് ഒരുപോലേ സ്നേഹമുണ്ട്, അതുകൊണ്ടാണ് രാജാവായ ദുര്യോധനനെ കുറിച്ചും എനിക്ക് ഭയം തോന്നുന്നത്.
തസ്മാദ്യാസ്യാമി തീര്ഥാനി സരസ്വത്യാ നിഷേവിതുമ് । ന ഹി ശക്ഷ്യാമി കൌരവ്യാന്നശ്യമാനാനവേക്ഷിതുമ്
അതിനാൽ ഞാൻ സരസ്വതീ തീരങ്ങളിൽ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്ക് പോകുന്നു; കൌരവരുടെ നാശം നേരിട്ട് കാണാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല.
ഏവമുക്ത്വാ മഹാബാഹുരനുജ്ഞാതശ്ച പാണ്ഡവൈഃ। തീര്ഥയാത്രാം യയൌ രാമോ നിവര്ത്യ മധുസൂദനമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹാബലശാലിയായ ബാലരാമൻ പാണ്ഡവന്മാരുടെ അനുമതിയോടെ, മധുസൂദനനെ വിടപറഞ്ഞ് തീർത്ഥയാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
ഏതസ്മിന്നൈവ കാലേ തു ഭീഷ്മകസ്യ മഹാത്മനഃ । ഹിരണ്യരോമ്ണോ നൃപതേഃ സാക്ഷാദിന്ദ്രസഖസ്യ വൈ
അത് തന്നെയായ സമയത്ത് മഹാത്മാവായ ഭീഷ്മകന്റെ പുത്രൻ, രാജാവായ ഹിരണ്യരോമൻ, ഇന്ദ്രന്റെ പ്രിയസുഹൃത്ത്,
ആകൂതീനാമധിപതിര്ഭോജസ്യാതിയശസ്വിനഃ । ദാക്ഷിണാത്യപതേഃ പുത്രോ ദിക്ഷു രുക്മീതി വിശ്രുതഃ
ആകൂതി വർഗത്തിന്റെ അധിപനും, പ്രശസ്തനായ ഭോജനും, ദക്ഷിണദേശത്തിന്റെ രാജാവിന്റെ പുത്രനും, എല്ലാ ദിക്കുകളിലും പ്രശസ്തനായ രുക്മിയും,
യഃ കിംപുരുഷസിംഹസ്യ ഗന്ധമാദനവാസിനഃ । കൃത്സ്നം ശിഷ്യോ ധനുര്വേദം ചതുഷ്പാദമവാപ്തവാന്
ഗന്ധമാദനത്തിൽ വസിക്കുന്ന കിംപുരുഷസിംഹന്റെ ശിഷ്യനായവൻ, മുഴുവൻ ധനുര്വേദവും നാലു ഭാഗങ്ങളിലായി പഠിച്ചവൻ,
യോ മാഹേന്ദ്രം ധനുര്ലേഭേ തുല്യം ഗാണ്ഡീവതേജസാ। ശാര്ങ്ഗേണ ച മഹാബാഹുഃ സംമിതം ദിവ്യലക്ഷണമ്
ഗാണ്ഡീവത്തിൻറെ തേജസ്സിനോട് സമമായ മഹേന്ദ്രധനുസ് ലഭിച്ചവനും, ദിവ്യലക്ഷണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമായ ശാർംഗം കൈവശം വെച്ച ശക്തശാലിയും,
ത്രീണ്യേവൈതാനി ദിവ്യാനി ധനൂംഷി ദിവിചാരിണാമ് । വാരുണം ഗാണ്ഡിവം തത്ര മാഹേന്ദ്രം വിജയം ധനുഃ । ശാര്ങ്ഗ തു വൈഷ്ണവം പ്രാഹുര്ദിവ്യം തേജോമയം ധനുഃ
ദേവന്മാരുടെ ഈ മൂന്ന് ദിവ്യധനുസുകൾ: വാരുണമായ ഗാണ്ഡീവം, മഹേന്ദ്രന്റെ വിജയധനുസ്, വൈഷ്ണവമായ ശാർംഗം — ഇവയെല്ലാം ദിവ്യവും പ്രകാശമുള്ളതുമാണ്.
ധാരയാമാസ തത്കൃഷ്ണഃ പരസേനാഭയാവഹമ്। ഗാണ്ഡീവം പാവകാല്ലേഭേ ഖാണ്ഡവേ പാകശാസനിഃ
അവയിൽ കൃഷ്ണൻ ഗാണ്ഡീവം ധരിച്ചു, അതു കൂട്ടുചേരുന്ന സൈന്യങ്ങൾക്ക് ഭയമില്ലാത്തതാക്കി; അഗ്നിദേവൻ ഖാണ്ഡവവനത്തിൽ പാകാസുരനെ സംഹരിച്ചപ്പോൾ കൃഷ്ണന് അതു നൽകി.
ദ്രുമാദ്രുക്മീ മഹാതേജാ വിജയം പ്രത്യപദ്യത। സംഛിദ്യ മൌരവാന്പാശാന്നിഹത്യ മുരമോജസാ
മഹാതേജസ്വിയായ രുക്മി വിജയധനുസ് സ്വന്തമാക്കി; അവൻ മൗരവരുടെ ബന്ധങ്ങൾ തകർത്തു, ശക്തിയാൽ മുരനെ സംഹരിച്ചു.
നിര്ജിത്യ നരകം ഭൌമമാഹൃത്യ മണികുണ്ഡലേ । ഷോഡശ സ്ത്രീസഹസ്രാണി രത്നാനി വിവിധാനി ച
ഭൗമനായ നരകനെ ജയിച്ച്, മാണിക്യകുണ്ഡലവും പതിനാറായിരം സ്ത്രീകളും വിവിധ രത്നങ്ങളും തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു.
പ്രതിപേദേ ഹൃഷീകേശഃ ശാര്ങ്ഗം ച ധനുരുത്തമമ്। രുക്മീ തു വിജയം ലബ്ധ്വാ ധനുര്മേഘനിഭസ്വനമ്
ഹൃഷീകേശൻ അത്ഭുതമായ ശാർംഗം സ്വന്തമാക്കി; രുക്മി വിജയധനുസ് നേടി, അതു മേഘങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനപോലെ മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു.
വിഭീഷയന്നിവ ജഗത്പാണ്ഡവാനഭ്യവര്തത। നാമൃഷ്യത പുരാ യോഽസൌ സ്വബാഹുലഗര്വിതഃ
ലോകത്തെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നതുപോലെ പാണ്ഡവന്മാരുടെ നേരെ അവൻ മുന്നേറി; സ്വന്തം ബലത്തിൽ അഭിമാനിച്ചിരുന്ന അവൻ, മുമ്പ് സഹിക്കാനാവാതെ—
രുക്മിണ്യാ ഹരണം വീരോ വാസുദേവേന ധീമതാ। കൃത്വാ പ്രതിജ്ഞാം നാഹത്വാ നിവര്തിഷ്യേ ജനാര്ദനമ്
ധീരനായ രുക്മി, വാസുദേവൻ രുക്മിണിയെ അപഹരിച്ചതിന് ശേഷം, 'ജനാർദ്ദനനെ തോൽപ്പിച്ചില്ലെങ്കിൽ ഞാൻ തിരികെ പോകില്ല' എന്ന് പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു.
തതോഽന്വധാവദ്വാര്ഷ്ണേയം സര്വശസ്ത്രഭൃതാം വരഃ। സേനയാ ചതുരങ്ഗിണ്യാ മഹത്യാ ദൂരപാതയാ
അപ്പോൾ, ആയുധധാരികളിൽ ഏറ്റവും പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, വലിയ നാലുഭാഗങ്ങളായ സൈന്യവുമായി, വൃഷ്ണിയെ പിന്തുടർന്നു.
വിചിത്രായുധവര്മിണ്യാ ഗങ്ഗ്യേവ പ്രവൃദ്ധയാ। സ സമാസാദ്യ വാര്ഷ്ണേയം യോഗാനാമീശ്വരം പ്രഭുമ്
വിവിധ ആയുധങ്ങളും കാവചവും ധരിച്ച്, വളരെയധികം ശക്തിയോടെ ഗംഗയെപ്പോലെ, അവൻ വൃഷ്ണികുലജനായ യോഗശക്തികളുടെ അധിപതിയെയും പ്രഭുവിനെയും സമീപിച്ചു.
വ്യംസിതോ വ്രീഡിതോ രാജന്നാജഗാമ സ കുണ്ഡിനമ്। യത്രൈവ കൃഷ്ണേന രണേ നിര്ജിതഃ പരവീരഹാ
രാജാവേ, ലജ്ജയും അപമാനവും അനുഭവിച്ച്, അവൻ കൃഷ്ണൻ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച കുണ്ഡിനപുരത്തേക്ക് പോയില്ല.
തത്ര ഭോജകടം നാമ കൃതം നഗരമുത്തമമ് । സൈന്യേന മഹതാ തേന പ്രഭൂതഗജവാജിനാ
അവിടെ അവൻ ഭോജകട്ട എന്ന പേരിൽ ഒരു പ്രധാന നഗരം സ്ഥാപിച്ചു, ആനകളും കുതിരകളും നിറഞ്ഞ വലിയ സൈന്യത്തോടുകൂടി.
പുരം തദ്ഭുവി വിഖ്യാതം നാമ്നാ ഭോജകടം നൃപ । സ ഭോജരാജഃ സൈന്യേന മഹതാ പരിവാരിതഃ
ഭൂമിയിലെ ഭോജകട്ട എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായ ആ നഗരം ഭോജരാജാവ് തന്റെ വലിയ സൈന്യത്തോടൊപ്പം കാത്തു നിന്നു.
അക്ഷൌഹിണ്യാ മഹാവീര്യഃ പാണ്ഡവാന്ക്ഷിപ്രമാഗമത്। തതഃ സ കവചീ ധന്വീ തലീ ഖങ്ഗീ ശരാസനീ
വലിയ വീര്യശാലിയായ ഒരു അക്ഷൗഹിണി സൈന്യവുമായി അവൻ പാണ്ഡവന്മാരുടെ അടുത്തേക്ക് വേഗത്തിൽ എത്തി; കാവചം ധരിച്ച്, വില്ലും വാളും താളും കൈവശം വച്ചു.
രഥേനാദിത്യവര്ണേന പ്രവിവേശ മഹാചമൂമ് । വിദിതഃ പാണ്ഡവേയാനാം വാസുദേവപ്രിയേപ്സയാ
സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന രഥത്തിൽ കയറി, പാണ്ഡവന്മാരിൽ വാസുദേവനോടുള്ള ഭക്തിക്ക് പേരായവനായി, അവൻ വലിയ സൈന്യത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
യുധിഷ്ഠിരസ്തു തം രാജാ പ്രത്യുദ്ഗമ്യാഭ്യപൂജയത്। സ പൂജിതഃ പാണ്ഡുപുത്രൈര്യഥാന്യായം സുസംസ്തുതഃ
യുധിഷ്ഠിരൻ രാജാവ് അവനെ നേരിൽ ചെന്നു ആദരിച്ചു; പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാർ ആചാരപ്രകാരം അവനെ ആദരിച്ചു, പ്രശംസിച്ചു.
പ്രതിഗൃഹ്യ തു താന്സര്വാന്വിശ്രാന്തഃ സഹസൈനികഃ । ഉവാച മധ്യേ വീരാണാം കുന്തീപുത്രം ധനഞ്ജയമ്
അവൻ എല്ലാവരുടെയും ആദരവ് സ്വീകരിച്ച്, സൈനികരോടൊപ്പം വിശ്രമിച്ചു, വീരന്മാരുടെ നടുവിൽ കുന്തിയുടെ മകനായ ധനഞ്ജയനോട് പറഞ്ഞു.
സഹായോസ്മി സ്ഥിതോ യുദ്ധേ യദി ഭീതോസി പാണ്ഡവ । കരിഷ്യാമി രണേ സാഹ്യമസഹ്യം തവ ശത്രുഭിഃ
പാണ്ഡവാ, ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ നിന്നെ സഹായിക്കാൻ തയ്യാറാണ്; നീ ഭയപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, ശത്രുക്കൾക്ക് അതിജീവിക്കാൻ കഴിയാത്ത സഹായം ഞാൻ നിനക്കു നൽകാം.
ന ഹി മേ വിക്രമേ തുല്യഃ പുമാനസ്തീഹ കശ്ചന। ഹനിഷ്യാമിരണേ ഭാഗം യന്മേ ദാസ്യസി പാണ്ഡവ
ഇവിടെ എന്റെ വീര്യത്തിന് തുല്യനായ ഒരാളും ഇല്ല; പാണ്ഡവാ, നീ എനിക്ക് ഏൽപ്പിക്കുന്ന ഭാഗം ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ നശിപ്പിക്കും.
അപി ദ്രോണകൃപൌ വീരൌ ഭീഷ്മകര്ണാവഥോ പുനഃ । അഥവാ സര്വ ഏവൈതേ തിഷ്ഠന്തു വസുധാധിപാഃ
ഡ്രോണനും കൃപനും, ഭീഷ്മനും കർണ്ണനും, അല്ലെങ്കിൽ ഈ ഭൂമിയിലെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും എതിര്ത്തു നിന്നാലും,
നിഹത്യ സമരേ ശത്രൂംസ്തവ ദാസ്യാമി മേദിനീമ് । ഇത്യുക്തോ ധര്മരാജസ്യ കേശവസ്യ ച സംനിധൌ
യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ സംഹരിച്ച്, ഭൂമി നിനക്കു നൽകാം. ഇങ്ങനെ അദ്ദേഹം ധർമ്മരാജാവിന്റെയും കേശവന്റെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ പറഞ്ഞു.
ശ്രൃണ്വതാം പാര്ഥിവേന്ദ്രാണാമന്യേഷാം ചൈവ സര്വശഃ । വാസുദേവമഭിപ്രേക്ഷ്യ ധര്മരാജം ച പാണ്ഡവമ്। ഉവാച ധീമാന്കൌന്തേയഃ പ്രഹസ്യ സഖിപൂര്വകമ്
എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും മറ്റുള്ളവരും കേൾക്കുമ്പോൾ, വാസുദേവനെയും ധർമ്മരാജാവിനെയും നോക്കി, ബുദ്ധിശാലിയായ കുന്തീപുത്രൻ പുഞ്ചിരിച്ച് സുഹൃത്തിനോട് പറഞ്ഞു:
യുധ്യമാനസ്യ മേ വീര ഗന്ധര്വൈഃ സുമഹാബലൈഃ । സഹായോ ഘോഷയാത്രായാം കസ്തദാസീത്സഖാ മമ
വീരാ, ഞാൻ പശുവെടുപ്പിനിടയിൽ മഹാബലശാലിയായ ഗന്ധർവന്മാരുമായി യുദ്ധം ചെയ്തപ്പോൾ, ആ സമയത്ത് എനിക്ക് കൂട്ടുകാരനാരായിരുന്നു?