സിംഹനാദാശ്ച വിവിധാ വാഹനാനാം ച നിഃസ്വനാഃ
വിവിധമായ സിംഹഘോഷങ്ങളും, അനേകം വാഹനങ്ങളുടെ ശബ്ദങ്ങളും മുഴങ്ങി.
നിര്ഘാര്താഃ പൃഥിവീകമ്പാ ഗജബൃംഹിതനിഃസ്വനാഃ। ആസംശ്ച സര്വയോധാനാം പാതയന്തോ മനാംസ്യുത
ഭൂമി നടുങ്ങുന്ന ഉച്ചത്തിൽ ഇടിമുഴക്കങ്ങളും, ആനകളുടെ ഘോഷവും, എല്ലാ യോദ്ധാക്കളുടെയും മനസ്സിനെ നടുക്കുന്ന ശബ്ദങ്ങളും ഉയർന്നു.
വാചശ്ചാപ്യശരീരിണ്യോ ദിവശ്ചോല്കാഃ പ്രപേദിരേ। ശിവാശ്ച ഭയവേദിന്യോ നേദുര്ദീപ്തതരാ ഭൃശമ്
ആകാശത്ത് അശരീരമായ ശബ്ദങ്ങളും, ജ്വലിക്കുന്ന ഉല്കകളും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഭയപ്പെടുത്തുന്ന അനിഷ്ട സൂചനകൾ ശക്തമായി മുഴങ്ങി.
സൈനാപത്യേ യദാ രാജാ ഗാങ്ഗേയമഭിഷിക്തവാന് । തദൈതാന്യുഗ്രരൂപാണി ബഭൂവുഃ ശതശോ നൃപ
രാജാവ് ഗംഗാപുത്രനെ സേനാനായകനായി നിയമിച്ചപ്പോൾ, നൂറുകണക്കിന് ഭയങ്കരമായ അനിഷ്ട ലക്ഷണങ്ങൾ അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
തതഃ സേനാപതിം കൃത്വാ ഭീഷ്മം പരബലാര്ദനമ് । വാചയിത്വാ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാന്ഗോഭിര്നിഷ്കൈശ്ച ഭൂരിശഃ
ശത്രുസൈന്യങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന ഭീഷ്മനെ സേനാനായകനാക്കി, മഹത്തായ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ പശുക്കളും ധനവും നൽകി ആദരിച്ച ശേഷം,
വര്ധമാനോ ജയാശീര്ഭിര്നിര്യയൌ സൈനികൈര്വൃതഃ। ആപഗേയം പുരസ്കൃത്യ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതസ്തദാ
വിജയാശംസകൾ ഉയരുന്നിടത്ത്, സൈനികർ ചുറ്റുമുണ്ടായിരുന്നതിനൊപ്പം, ഗംഗാപുത്രനെ മുന്നിൽ വെച്ച് സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം അവൻ പുറപ്പെട്ടു.
സ്കന്ധാവാരേണ മഹതാ കുരുക്ഷേത്രം ജഗാമ ഹ
വലിയ സൈന്യത്തോടൊപ്പം അവൻ കുരുക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് യാത്രയായി.
പരിക്രമ്യ കുരുക്ഷേത്രം കര്ണേന സഹ കൌരവഃ । ശിബിരം മാപയാമാസ സമേ ദേശേ ജനാധിപ
കൗരവരാജാവ് കർണ്ണനോടൊപ്പം കുരുക്ഷേത്രം ചുറ്റി, അനുയോജ്യമായ സ്ഥലത്ത് തങ്ങളുടെ പാളയം പണിതു.
മധുരാനൂഷരേ ദേശേ പ്രഭൂതയവസേന്ധനേ। യഥൈവ ഹാസ്തിനപുരം തദ്വച്ഛിബിരമാബഭൌ
മധുരവും ഉരുളച്ചതും ധാന്യവും ഇന്ധനവും സമൃദ്ധമായി ലഭ്യമായ പ്രദേശത്ത്, ആ പാളയം ഹസ്തിനാപുരത്തെപ്പോലെ തന്നെ ഭംഗിയായി തോന്നി.
ആപഗേയം മഹാത്മാനം ഭീഷ്മം ശസ്ത്രഭൃതാം വരമ്। പിതാമഹം ഭാരതാനാം ധ്വജം സര്വമഹീക്ഷിതാമ്
ഗംഗാപുത്രനായ ഭീഷ്മൻ, മഹാത്മാവും, യുദ്ധവീരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും, ഭാരതവംശത്തിന്റെ പിതാമഹനും, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരുടെയും പതാകയുമായിരുന്നു.
ബൃഹസ്പതിസം ബുദ്ധ്യാ ക്ഷമയാ പൃഥിവീസമമ് । സമുദ്രമിവ ഗാമ്ഭീര്യേ ഹിമവന്തമിവ സ്ഥിരമ്
ബൃഹസ്പതിയെപ്പോലെ ബുദ്ധിശാലിയും, ഭൂമിയെപ്പോലെ ക്ഷമയുള്ളവനും, സമുദ്രത്തെപ്പോലെ ആഴമുള്ളവനും, ഹിമവാനെപ്പോലെ അചഞ്ചലനും ആയിരുന്നു.
പ്രജാപതിമിവൌദാര്യേ തേജസാ ഭാസ്കരോപമമ് । മഹേന്ദ്രമിവ ശത്രൂണാം ധ്വംസനം ശരവൃഷ്ടിഭിഃ
പ്രജാപതിയെപ്പോലെ ഉദാരനും, സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവനും, ശത്രുക്കൾക്ക് ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ അസ്ത്രമഴയാൽ നശിപ്പിക്കുന്നവനും ആയിരുന്നു.
രണയജ്ഞേ പ്രവിതതേ സുഭീമേ ലോമഹര്ഷണേ। ദീക്ഷിതം ചിരരാത്രായ ശ്രുത്വാ തത്ര യുധിഷ്ഠിരഃ
ഭയാനകവും രോമാഞ്ചം പകരുന്ന യുദ്ധയാഗത്തിൽ ദീർഘകാലം ദീക്ഷയേറ്റവനായ ഭീഷ്മന്റെ കാര്യം അറിഞ്ഞപ്പോൾ, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ—
കിമബ്രവീന്മഹാബാഹുഃ സര്വശസ്ത്രഭൃതാം വരഃ । ഭീമസേനാര്ജുനൌ വാപി കൃഷ്ണോ വാ പ്രത്യഭാഷത
മഹാബലശാലിയും എല്ലാ യുദ്ധവീരന്മാരിലും ശ്രേഷ്ഠനുമായവൻ എന്താണ് പറഞ്ഞത്? ഭീമനും അർജുനനും അല്ലെങ്കിൽ കൃഷ്ണനുമായി സംസാരിച്ചോ?
ആപദ്ധര്മാര്ഥകുശലോ മഹാബുദ്ധിര്യുധിഷ്ഠിരഃ। സര്വാന്ഭ്രാതൄന്സമാനീയ വാസുദേവം ച ശാശ്വതമ്
ആപത്തിലും ധർമ്മത്തിലും നിപുണനും മഹാബുദ്ധിയുമുള്ള യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, സഹോദരന്മാരെയും ശാശ്വതനായ വാസുദേവനെയും ചേർത്ത് വിളിച്ചു.
ഉവാച വദതാം ശ്രേഷ്ഠഃ സാന്ത്വപൂര്വമിദം വചഃ। പര്യാക്രാമത സൈന്യാനി യത്താസ്തിഷ്ഠത ദംശിതാഃ
വാക്കിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ സാന്ത്വനത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'സൈന്യങ്ങൾ നീങ്ങട്ടെ; തയ്യാറായവർ ജാഗ്രതയോടെ നില്ക്കട്ടെ.'
പിതാമഹേന വോ യുദ്ധം പൂര്വമേവ ഭവിഷ്യതി। തസ്മാത്സപ്തസു സേനാസു പ്രണേതൄന്മമ പശ്യത
'നിങ്ങൾക്ക് ആദ്യം പിതാമഹനോടാണ് യുദ്ധം നടക്കുക; അതിനാൽ ഏഴു സൈന്യങ്ങളിൽ ഞാൻ നിയോഗിച്ച നായകരെ കാണൂ.'
യഥാര്ഹതി ഭവാന്വക്തുമസ്മിന്കാലേ ഹ്യുപസ്ഥിതേ। തഥേദമര്ഥവദ്വാക്യമുക്തം തേ ഭരതര്ഷഭ
'ഈ സമയത്ത് പറയേണ്ടതുപോലെ അർത്ഥവത്തായ വാക്കുകൾ നീ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ.'
രോചതേ മേ മഹാബാഹോ ക്രിയതാം യദനന്തരമ്। നായകാസ്തവ സേനായാം ക്രിയന്താമിഹ സപ്ത വൈ
'മഹാബാഹുവേ, ഇത് എനിക്ക് ഇഷ്ടമാണ്; ഇനി അതിനുശേഷം ചെയ്യാം. നിന്റെ സൈന്യത്തിന് ഇവിടെ ഏഴു നായകരെ നിയോഗിക്കാം.'
തതോ ദ്രുപദമാനായ്യ വിരാടം ശിനിപുങ്ഗവമ് । ധൃഷ്ടദ്യുമ്നം ച പാഞ്ചാല്യം ധൃഷ്ടകേതും ച പാര്ഥിവ। ശിഖണ്ഡിനം ച പാഞ്ചാല്യം സഹദേവം ച മാഗധമ്
അതിനുശേഷം, ദ്രുപദനെയും വിരാടനെയും ശിനിവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനെയും, പാഞ്ചാലനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെയും, രാജാവ് ധൃഷ്ടകേതുവിനെയും, പാഞ്ചാലനായ ശിഖണ്ഡിനെയും, മാഗധരാജാവായ സഹദേവനെയും അവൻ വിളിച്ചു.
ഏതാന്സപ്ത മഹാഭാഗാന്വീരാന്യുദ്ധാഭികാങ്ക്ഷിണഃ । സേനാപ്രണേതൄന്വിധിവദഭ്യഷിഞ്ചദ്യുധിഷ്ഠിരഃ
യുദ്ധത്തിന് ആഗ്രഹമുള്ള മഹാഭാഗ്യശാലികളായ ഈ ഏഴു വീരന്മാരെയും യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ വിധിപ്രകാരം സേനാനായകരായി നിയമിച്ചു.
സര്വസേനാപതിം ചാത്ര ധൃഷ്ടദ്യുമ്നം ചകാര ഹ । ദ്രോണാന്തഹേതോരുത്പന്നോ യ ഇദ്ധാഞ്ജാതവേദസഃ
എല്ലാ സൈന്യങ്ങൾക്കും പ്രധാന സേനാനായകനായി, യജ്ഞാഗ്നിയിൽ നിന്നു ദ്രോണനെ സംഹരിക്കാൻ ജനിച്ച ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെയാണ് അദ്ദേഹം നിയമിച്ചത്.
സര്വേഷാമേവ തേഷാം തു സമസ്താനാം മഹാത്മനാമ് । സേനാപതിപതിം ചക്രേ ഗഡാകേശം ധനഞ്ജയമ്
അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന മഹാത്മാക്കളിൽ എല്ലാവർക്കും മേൽനിലവാരമുള്ള സേനാനായകനായി ഗഡാകേശനായ ധനഞ്ജയനെയാണ് നിയമിച്ചത്.
അര്ജുനസ്യാപി നേതാ ച സംയന്താ ചൈവ വാജിനാമ്। സങ്കര്ണണാനുജഃ ശ്രീമാന്മഹാബുദ്ധിര്ജനാര്ദനഃ
അർജുനന്റെ കുതിരകളെ നിയന്ത്രിക്കുകയും, അവർക്കു നേതൃത്വം നൽകുകയും ചെയ്തതും മഹാബുദ്ധിമാനായ ശങ്കർഷണന്റെ അനുജനായ ജനാർദ്ദനനായിരുന്നു.
തദ്ദൃഷ്ട്വോപസ്ഥിതം യുദ്ധം സമാസന്നം മഹാത്യയമ് । പ്രാവിശദ്ഭവനം രാജ്ഞഃ പാണ്ഡവാനാം ഹലായുധഃ
വലിയ ദുരന്തം വരുത്തുന്ന യുദ്ധം അടുത്ത് എത്തിയതായി കണ്ടപ്പോൾ, ഹലായുധൻ പാണ്ഡവരാജാവിന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
സഹാക്രൂരപ്രഭൃതിഭിര്ദദസാമ്ബോദ്ധവാദിഭിഃ । രൌക്മിണേയാഹുകസുതൈശ്ചാരുദേഷ്ണപുരോഗമൈഃ
അക്രൂരനും മറ്റുള്ളവരും, ഉദ്ധവനും അതുപോലുള്ളവരും, രുക്മിണിയുടെയും ആഹുകന്റെയും പുത്രന്മാരായ ചാരുദേഷ്ണനും മുന്നിൽ നിന്നുള്ളവരും അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.
വൃഷ്ണിമുഖ്യൈരധിഗതൈര്വ്യാഘ്രൈരിവ ബലോത്കടൈഃ । അഭിഗുപ്തോ മഹാബാഹുര്മരുദ്ഭിരിവ വാസവഃ
വൃഷ്ണികളിൽ പ്രധാനികളായ, കടുവകളെപ്പോലെ ശക്തിയുള്ളവരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട മഹാബാഹുവൻ, മരുത്ദേവന്മാർ ഇന്ദ്രനെ സംരക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.
നീലകൌശേയവസനഃ കൈലാസശിഖരോപമഃ । സിംഹഖേലഗതിഃ ശ്രീമാന്മദരക്താന്തലോചനഃ
നീലപിടിയുടുത്ത്, കൈലാസശിഖരത്തിനെപ്പോലെ ഭംഗിയോടെ, സിംഹം കളിക്കുന്നതുപോലെ നടപ്പോടെ, മഹത്വം നിറഞ്ഞ, മദംകുടിച്ച കണ്ണുകൾ ചുവപ്പോടെ.
തം ദൃഷ്ട്വാ ധര്മരാജശ്ച കേശവശ്ച മഹാദ്യുതിഃ । ഉദതിഷ്ഠത്തതഃ പാര്ഥോ ഭീമകര്മാ വൃകോദരഃ
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, ധർമ്മരാജാവും മഹാതേജസ്സുള്ള കേശവനും, അതുപോലെ മഹാവീര്യശാലിയായ പാർത്തനും വൃകോദരനായ ഭീമനും എഴുന്നേറ്റു.
ഗാണ്ഡീവധന്വാ യേ ചാന്യേ രാജാനസ്തത്ര കേചന। പൂജയാഞ്ചക്രിരേ തേ വൈ സമായാന്തം ഹലായുധമ്
ഗാണ്ഡീവധാരിയായവരും, അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന മറ്റു രാജാക്കന്മാരും ഹലായുധൻ അകത്തു വന്നപ്പോൾ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു.