ബന്ധമാജ്ഞാപയാമാസ മമ ചാപി സുയോധനഃ । ന ച തം ലബ്ധവാന്കാമം ദുരാത്മാ പാപനിശ്ചയഃ
സുയോധനൻ എന്നെ ബന്ധിപ്പിക്കണമെന്ന് പോലും കല്പിച്ചു, പക്ഷേ ദുഷ്ടനും പാപസങ്കല്പമുള്ളവനും ആഗ്രഹിച്ചതു നേടാൻ അവന് കഴിഞ്ഞില്ല.
ന ച ഭീഷ്മോ ന ച ദ്രോണോ യുക്തം തത്രാഹതുര്വചഃ। സര്വേ തമനുവര്തന്തേ ഋതേ വിദുരമുച്യുത
ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും അപ്പോൾ ശരിയായത് ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല; അച്യുതാ, വിദുരനെ ഒഴികെ എല്ലാവരും അവനെ പിന്തുടർന്നു.
ശകുനിഃ സൌബലശ്ചൈവ കര്ണദുഃശാസനാവപി । ത്വയ്യയുക്താന്യഭാഷന്ത മൂഢാ മൂഢമമര്ഷണമ്
സൌബലപുത്രനായ ശകുനിയും കർണ്ണനും ദുര്യോധനന്റെ സഹോദരനായ ദുഃശാസനനും നിനക്കു അന്യായമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു; അവരൊക്കെ അജ്ഞാനികളും ക്രോധംകൊണ്ടു പിരിഞ്ഞവരുമായിരുന്നു.
കിംച തേന മയോക്തേന യാന്യഭാഷത കൌരവഃ । സംക്ഷേപേണ ദുരാത്മാസൌ ന യുക്തം ത്വയി വര്തതേ
കൌരവൻ എന്റെ വാക്കുകൾക്ക് മറുപടിയായി പറഞ്ഞതൊക്കെയും ഒറ്റവാക്കിൽ പറഞ്ഞാൽ, ദുഷ്ടഹൃദയനായ അവൻ നിനക്കു ശരിയായ രീതിയിൽ പെരുമാറുന്നില്ല.
പാര്ഥിവേഷു ന സര്വേഷു യ ഇമേ തവ സൈനികാഃ। യത്പാപം യന്ന കല്യാണം സര്വം തസ്മിന്പ്രതിഷ്ഠിതമ്
നിന്റെ സൈന്യത്തിൽ ഉള്ള രാജാക്കന്മാരിൽ എല്ലാവരും അല്ലെങ്കിലും, എന്തെങ്കിലും ദോഷമോ അനിഷ്ടമോ ഉണ്ടെങ്കിൽ അതൊക്കെ അവനിലാണ് ചുമത്തപ്പെടുന്നത്.
ന ചാപി വയമത്യര്ഥം പരിത്യാഗേന കര്ഹിചിത്। കൌരവൈഃ ശമമിച്ഛാമസ്തത്ര യുദ്ധമനന്തരമ്
നാം അത്യന്തം വിട്ടുകൊടുക്കുന്നതിലൂടെ ഒരിക്കലും കൌരവരുമായി സമാധാനം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; അതിന് ശേഷം യുദ്ധം തീർച്ചയാണ്.
തച്ഛ്രുത്വാ പാര്ഥിവാഃ സര്വേ വാസുദേവസ്യ ഭാഷിതമ്। അബ്രുവന്തോ മുഖം രാജ്ഞഃ സമുദൈക്ഷന്ത ഭാരത
വാസുദേവൻ പറഞ്ഞത് കേട്ടപ്പോൾ, ഭാരതാ, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും മൗനമായി രാജാവിന്റെ മുഖത്തേക്ക് നോക്കി നിന്നു.
യുധിഷ്ഠിരസ്ത്വഭിപ്രായമഭിലക്ഷ്യ മഹീക്ഷിതാമ് । യോഗമാജ്ഞാപയാമാസ ഭീമാര്ജുനയമൈഃ സഹ
അവിടെ കൂടിയിരുന്ന രാജാക്കന്മാരുടെ മനസ്സിലുണ്ടായിരുന്ന ഉദ്ദേശം യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ മനസ്സിലാക്കി, ഭീമനും അർജുനനും കൂടെ ചേർന്ന് ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങാൻ കല്പിച്ചു.
തതഃ കിലകിലാഭൂതമനീകം പാണ്ഡവസ്യ ഹ। ആജ്ഞാപിതേ തദാ യോഗേ സമഹൃഷ്യന്ത സൈനികാഃ
അപ്പോൾ പാണ്ഡവസൈന്യത്തിൽ വലിയ ഉല്ലാസം നിറഞ്ഞു; ഒരുക്കങ്ങൾ ആരംഭിക്കാൻ കല്പനയുണ്ടായപ്പോൾ സൈനികർ സന്തോഷത്തോടെ ആവേശഭരിതരായി.
അവധ്യാനാം വധം പശ്യന്ധര്മരാജോ യുധിഷ്ഠിരഃ। നിശ്വസന്ഭീമസേനം ച വിജയം ചേദമബ്രവീത്
കൊല്ലരുതായവരെ കൊല്ലേണ്ടി വരുമെന്ന് കണ്ട ധർമ്മരാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, ആഴമായി ശ്വസിച്ച് ഭീമസേനനോടും വിജയനോടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
യദര്ഥം വനവാസശ്ച പ്രാപ്തം ദുഃഖം ച യന്മയാ। സോയമസ്മാനുപൈത്യേവ പരോഽനര്ഥഃ പ്രയത്നതഃ
എന്തിനുവേണ്ടിയാണോ ഞാൻ വനവാസവും അതിനോടൊപ്പം അനുഭവിച്ച എല്ലാ കഷ്ടപ്പാടുകളും സഹിച്ചത്, അതേ ദുരിതം ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾക്കു് ഇരട്ടി ശക്തിയോടെ നേരിട്ടു് വന്നിരിക്കുന്നു, ഞങ്ങൾ എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും.
യസ്മിന്യത്നഃ കൃതോഽസ്മാഭിഃ സ നോ ഹീനഃ പ്രയത്നതഃ। അകൃതേ തു പ്രയത്നേഽസ്മാനുപാവൃത്തഃ കലിര്മഹാന്
ഞങ്ങൾ വലിയ പരിശ്രമംകൊണ്ട് നേടിയെടുക്കാൻ ശ്രമിച്ചതു്, ആ പരിശ്രമം ചെയ്തിട്ടും ഞങ്ങൾക്കു് നഷ്ടമായി; വേണ്ടത്ര പരിശ്രമം കാണിച്ചില്ലാത്തതിനാൽ വലിയ ദുരന്തം ഞങ്ങളെ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
കഥം ഹ്യവധ്യൈഃ സങ്ഗ്രാമഃ കാര്യഃ സഹ ഭവിഷ്യതി। കഥം ഹത്വാ ഗുരൂന്വൃദ്ധാന്വിജയോ നോ ഭവിഷ്യതി
കൊല്ലാൻ പാടില്ലാത്തവരോടൊപ്പം എങ്ങനെയാണ് യുദ്ധം നടത്താൻ കഴിയുക? ഗുരുക്കന്മാരെയും മൂപ്പന്മാരെയും കൊല്ലേണ്ടിവന്നാൽ വിജയം എങ്ങനെയാണ് ഞങ്ങൾക്കു് ലഭിക്കുക?
തച്ഛ്രുത്വാ ധര്മരാജസ്യ സവ്യസാചീ പരന്തപഃ। യദുക്തം വാസുദേവേന ശ്രാവയാമാസ തദ്വചഃ
ധർമ്മരാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന സവ്യാസാചി, വാസുദേവൻ പറഞ്ഞത് അവനു് ആവർത്തിച്ചു പറഞ്ഞു.
ഉക്തവാന്ദേവകീപുത്രഃ കുന്ത്യാശ്ച വിദുരസ്യ ച । വചനം തത്ത്വയാ രാജന്നിഖിലേനാവധാരിതമ്
ദേവകിയുടെ മകനായവൻ, കുന്തിയും വിദുരനും പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു; രാജാവേ, നീ അവയുടെ അർത്ഥം പൂർണ്ണമായി മനസ്സിലാക്കി.
ന ച തൌ വക്ഷ്യതോഽധര്മമിതി മേ നൈഷ്ഠികീ മതിഃ। നാപി യുക്തം ച കൌന്തേയ നിവര്തിതുമയുധ്യതഃ
അവർ രണ്ടുപേരും അധർമ്മം പറഞ്ഞുവെന്നു് എനിക്ക് വിശ്വാസമില്ല; കൂടാതെ, കുന്തിയുടെ മകനേ, യുദ്ധം ചെയ്യാതെ പിന്മാറുന്നത് ശരിയല്ല.
തച്ഛ്രുത്വാ വാസുദേവോഽപി സവ്യസാചിവചസ്തദാ । സ്മയമാനോഽബ്രവീദ്വാക്യം പാര്ഥമേവമിതി ബ്രുവന്
സവ്യാസാചിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ വാസുദേവൻ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പാർത്ഥനോടു് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
തതസ്തേ ധൃതസംകല്പാ യുദ്ധായ സഹ സൈനികാഃ। പാണ്ഡവേയാ മഹാരാജ താം രാത്രിം സുഖമാവസന്
തുടർച്ചയായ മനസ്സോടെ യുദ്ധത്തിനായി പാണ്ഡവന്മാരും അവരുടെ സൈന്യവും ആ രാത്രി സന്തോഷത്തോടെ ചെലവഴിച്ചു, മഹാരാജാവേ.
വ്യുഷ്ടായാം വൈ രജന്യാം ഹി രാജാ ദുര്യോധനസ്തതഃ। വ്യഭജത്താന്യനികാനി ദശ ചൈകം ച ഭാരത
രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ രാജാവ് ദുര്യോധനൻ ആ പതിനൊന്ന് സൈന്യങ്ങളെയും വിഭജിച്ചു, ഭാരതവംശജനായവനേ.
നരഹസ്തിരഥാശ്വാനാം സാരം മധ്യം ച ഫല്ഗു ച। സര്വേഷ്വേതേഷ്വനീകേഷു സന്ദിദേശ നരാധിപഃ
ആ സൈന്യങ്ങളിൽ മനുഷ്യരും ആനകളും രഥങ്ങളും കുതിരകളും ഉള്ളതിൽ മികച്ചതും നടുവിലുള്ളതും ദുർബലമായതും രാജാവ് നിശ്ചയിച്ചു.
സാനുകര്ഷാഃ സതൂണീരാഃ സവരൂഥാഃ സതോമരാഃ। സോപാസങ്ഗാഃ സശക്തീകാഃ സനിഷങ്ഗാഃ സഹര്ഷ്ടയഃ
എല്ലാവർക്കും അനുയായികളും അമ്പുചുമടുകളും രഥങ്ങളും കുന്തങ്ങളും കൈയായുധങ്ങളും ഉളളൂ, കൂടാതെ കിരാതങ്ങളും അമ്പുകളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
സധ്വജാഃ സപതാകാശ്ച സശരാസനതോമരാഃ । രജ്ജുഭിശ്ച വിചിത്രാഭിഃ സപാശാഃ സപരിച്ഛദാഃ
എല്ലാവർക്കും കൊടികളും പതാകകളും അമ്പുകളും വില്ലുകളും കുന്തങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു; വിവിധ തരത്തിലുള്ള കയറുകളും പാശങ്ങളും അലങ്കാരങ്ങളും അവർക്കു് ഉണ്ടായിരുന്നതാണ്.
സകചഗ്രഹവിക്ഷേപാഃ സതൈലഗുഡവാലുകാഃ । സാശീവിഷഘടാഃ സര്വേ സസര്ജരസപാംസവഃ
എല്ലാവർക്കും പിടിച്ചുപറിക്കാനുള്ള ഉപകരണങ്ങളും എണ്ണകൊണ്ടു് ഉണ്ടാക്കിയ പലഹാരങ്ങളും മണൽ, വിഷം നിറച്ച പാത്രങ്ങൾ, ചന്ദനപ്പൊടി എന്നിവയും ഉണ്ടായിരുന്നു.
സഘണ്ടഫലകാഃ സര്വേ സായോഗുഡജലോപലാഃ ।। സശാലഭിന്ദിപാലാശ്ച സമധൂച്ഛിഷ്ടമുദ്ഗരാഃ
എല്ലാവർക്കും മണി ഘോഷമുള്ള കവചങ്ങളും എണ്ണയും തേനും പുരട്ടിയ കുരുവാളുകളും ഇരുമ്പ് മുളകുള്ള ഗദകളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
സകാണ്ഡദണ്ഡകാഃ സര്വേ സസീരവിഷതോമരാഃ । സശൂര്പപിടകാഃ സര്വേ സദാത്രാങ്കുശതോമരാഃ
എല്ലാവർക്കും ഇരുമ്പ് അറ്റമുള്ള ദണ്ഡുകളും വിഷം പുരട്ടിയ കുന്തങ്ങളും ചാക്കുകളും വെട്ടിക്കൊള്ളുവാൻ കരണ്ടികളും ആനക്കൊമ്പുകളും കുന്തങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
സകീലകവചാഃ സര്വേ വാശീവൃക്ഷാദനാന്വിതാഃ। വ്യാഘ്രചര്മപരീവാരാ ദ്വീപിചര്മാവൃതാശ്ച തേ
എല്ലാവർക്കും മുളകുള്ള കാവചവും വാളുകളും വടികളും, പുലിക്കുരിയും പുലിക്കുരി പൊതിഞ്ഞ വസ്ത്രങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
സഹര്ഷ്ടയഃ സശ്രൃങ്ഗാശ്ച സപ്രാസവിവിധായുധാഃ । സകുഠാരാഃ സകുദ്ദാലാഃ സതൈലക്ഷൌമസര്പിഷഃ
എല്ലാവർക്കും ഗദകളും കൊമ്പുകളും വിവിധതരം കുന്തങ്ങളും കരണ്ടികളും കുരിശുകളും എണ്ണയും പാട്ടും നെയ്യും ഉണ്ടായിരുന്നതാണ്.
രുക്മജാലപ്രതിച്ഛന്നാ നാനാമണിവിഭൂഷിതാഃ । ചിത്രാനീകാഃ സുവപുഷോ ജ്വലിതാ ഇവ പാവകാഃ
പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള വലകളും വിവിധ രത്നങ്ങളാലും അലങ്കരിച്ചും, ആ മനോഹരമായ സൈന്യങ്ങൾ തീപോലെ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
തഥാ കവചിനഃ ശൂരാഃ ശസ്ത്രേഷു കൃതനിശ്ചയാഃ । കുലീനാ ഹയയോനിജ്ഞാഃ സാരഥ്യേ വിനിവേശിതാഃ
അങ്ങനെ കവചം ധരിച്ച ധീരരും ആയുധങ്ങളിൽ ഉറച്ച മനസ്സുള്ളവരും ഉച്ചവംശജന്മാരും കുതിരകളുടെ വർഗ്ഗങ്ങളെ അറിയുന്നവരും രഥസാരഥികളായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു.
ബദ്ധാരിഷ്ടാ ബദ്ധകക്ഷാ ബദ്ധധ്വജപതാകിനഃ। ബദ്ധാഭരണനിര്യൂഹാ ബദ്ധചര്മാസിപട്ടിശാഃ
കവചം ഉറപ്പിച്ച്, കട്ടികൾ കെട്ടി, പതാകകളും കൊടികളും പകർത്തി, അലങ്കാരങ്ങൾ അണിഞ്ഞ്, ചർമ്മം, വാൾപട്ട, കാവൽപടകൾ എല്ലാം കെട്ടിയിട്ടുണ്ടായിരുന്നു.