ഏതദിച്ഛാമ്യഹം ശ്രോതും വിസ്തരേണ തപോധന । കുരൂണാം പാണ്ഡവാനാം ച യദ്യദാസീദ്വിചേഷ്ടിതമ്
തപസ്സുകാരനേ, കുരുക്കളും പാണ്ഡവരും ചെയ്ത എല്ലാ പ്രവർത്തികളും വിശദമായി ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
പ്രതിയാതേ തു ദാശാര്ഹേ രാജാ ദുര്യോധനസ്തദാ। കര്ണം ദുഃശാസനം ചൈവ ശകുനിം ചാബ്രവീദിദമ്
ദാശാർഹൻ മടങ്ങിയ ശേഷം, രാജാവായ ദുര്യോധനൻ കർണ്ണനോടും ദുര്യോധനനോടും ശകുനിയോടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അകൃതേനൈവ കാര്യേണ ഗതഃ പാര്ഥാനധോക്ഷജഃ । സ ഏനാന്മന്യുനാവിഷ്ടോ ധ്രുവം ധക്ഷ്യത്യസംശയമ്
അധോക്ഷജപുത്രൻ തന്റെ ഉദ്ദേശം പൂർത്തിയാക്കാതെ തന്നെ പാണ്ഡവരോടൊപ്പം പോയി; അവൻ കോപത്തോടെ അവരെ തീപോലെ ദഹിപ്പിക്കും, അതിൽ സംശയമില്ല.
ഇഷ്ടോ ഹി വാസുദേവസ്യ പാണ്ഡവൈര്മമ വിഗ്രഹഃ । ഭീമസേനാര്ജുനൌ ചൈവ ദാശാര്ഹസ്യ മതേ സ്ഥിതൌ
പാണ്ഡവരോടുള്ള ഈ സംഘർഷം വാസുദേവന് പ്രിയമാണ്; ഭീമസേനനും അർജ്ജുനനും ദാശാർഹന്റെ ആലോചനയിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കുന്നു.
അജാതശത്രുരത്യര്ഥം ഭീമസേനവശാനുഗഃ। നികൃതശ്ച മയാ പൂര്വം സഹ സര്വൈഃ സഹോദരൈഃ
അജാതശത്രു ഭീമസേനന്റെ ഇഷ്ടാനുസൃതനായി, ഞാനും സഹോദരന്മാരും ചേർന്ന് മുമ്പ് അവനെ വഞ്ചിച്ചിരുന്നു.
വിരാടദ്രുപദൌ ചൈവ കൃതവൈരൌ മയാ സഹ । തൌ ച സേനാപ്രണേതാരൌ വാസുദേവവശാനുഗൌ
വിരാടനും ദ്രുപദനും ഇപ്പോൾ എനിക്കു ശത്രുക്കളായി; ആ ഇരുവരും സൈന്യത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നവർ, വാസുദേവന്റെ ഇഷ്ടാനുസൃതരായി.
ഭവിതാ വിഗ്രഹഃ സോയം തുമുലോ ലോമഹര്ഷണഃ । തസ്മാത്സാങ്ഗ്രാമികം സര്വം കാരയധ്വമതന്ദ്രിതാഃ
ഇപ്പോൾ ഒരു ഭയങ്കരവും രോമാഞ്ചം ഉണർത്തുന്ന യുദ്ധം ഉണ്ടാകും; അതിനാൽ നിങ്ങൾ എല്ലാം യുദ്ധത്തിനായി ശ്രദ്ധയോടെ ഒരുക്കണം.
ശിബിരാണി കുരുക്ഷേത്രേ ക്രിയന്താം വസുധാധിപാഃ । സ്വപര്യാപ്താവകാശാനി ദുരാദേയാനി ശത്രുഭിഃ
ഭൂമിയിലെ രാജന്മാരേ, കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ ശത്രുക്കൾക്ക് പിടികൂടാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതും, നിങ്ങൾക്കു മതിയായ സ്ഥലവും ഉള്ളതുമായ പാളയങ്ങൾ പണിയണം.
ആസന്നജലകോഷ്ഠാനി ശതശോഥ സഹസ്രശഃ । അച്ഛേദ്യാഹാരമാര്ഗാണി ബന്ധോച്ഛ്രയചിതാനി ച
നൂറുകണക്കിന് ആയിരക്കണക്കിന് വെള്ളച്ചെരുക്കുകൾ അടുത്ത് ഒരുക്കണം; ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കൾ എത്തുന്ന വഴികൾ ഉറപ്പുള്ളതും കാവലുള്ളതുമാക്കണം.
വിവിധായുധപൂര്ണാനി പതാകാധ്വജവന്തി ച। സമാശ്ച തേഷാം പന്ഥാനഃ ക്രിയന്താം നഗരാദ്ബഹിഃ
പാളയങ്ങൾ വിവിധ ആയുധങ്ങൾ നിറയ്ക്കുകയും പതാകകളും കൊടികളും അലങ്കരിക്കുകയും വേണം; നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോകുന്ന വഴികൾ എല്ലാം ഒരുക്കണം.
തേ തഥേതി പ്രതിജ്ഞായ ശ്വോഭൂതേ ചക്രിരേ തഥാ
അവർ അതിന് സമ്മതം പറഞ്ഞ്, അടുത്ത ദിവസം അതുപോലെ ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങി.
ഹൃഷ്ടരൂപാ മഹാത്മാനോ നിവാസായ മഹീക്ഷിതാമ് । തതസ്തേ പാര്ഥിവാഃ സര്വേ തച്ഛ്രുത്വാ രാജശാസനമ്
പ്രസന്നമായ മനസ്സോടെ മഹാത്മാക്കളായ രാജാക്കന്മാർ താമസത്തിനായി ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തി; രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ കേട്ട ശേഷം അവരൊക്കെയും
ആസനേഭ്യോ മഹാര്ഹേഭ്യ ഉദതിഷ്ഠന്നമര്ഷിതാഃ । ബാഹൂന്പരിഘസങ്കാശാന്സംസ്പൃശന്തഃ ശനൈഃ ശനൈഃ
അത്യന്തം വിലയേറിയ ഇരിപ്പിടങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉണർന്ന്, ഉഗ്രതയോടെ, ഇരുമ്പ് ദണ്ഡംപോലെയുള്ള കൈകൾ പതിയെ സ്പർശിച്ചു.
കാഞ്ചനാങ്ഗദദീപ്താംശ്ച ചന്ദനാഗരുഭൂഷിതാന്। ഉഷ്ണീഷാണി നിയച്ഛന്തഃ പുണ്ഡരീകനിഭൈ കരൈഃ। അന്തരീയോത്തരീയാണി ഭൂഷണാനി ച സര്വശഃ
കാന്തിയുള്ള പൊൻകങ്കണങ്ങളും ചന്ദനവും അഗരുവും അണിഞ്ഞ ആഭരണങ്ങളും ശരിയാക്കി, താമരപോലെയുള്ള കൈകളാൽ ഉഷ്ണീഷം ക്രമപ്പെടുത്തി, അകത്തും പുറത്തുമുള്ള വസ്ത്രങ്ങളും എല്ലാ ആഭരണങ്ങളും ഒരുക്കി,
തേ രഥാന്രഥിനഃ ശ്രേഷ്ഠാ ഹയാംശ്ച ഹയകോവിദാഃ। സജ്ജയന്തി സ്മ നാഗാംശ്ച നാഗശിക്ഷാസ്വനുഷ്ഠിതാഃ
ശ്രേഷ്ഠരായ രഥികർ രഥങ്ങൾ ഒരുക്കി, കുതിരക്കളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ കുതിരകളും, ആനയുദ്ധത്തിൽ പരിശീലനം നേടിയവർ ആനകളും ഒരുക്കി.
അഥ വര്മാണി ചിത്രാണി കാഞ്ചനാനി ബഹൂനി ച । വിവിധാനി ച ശസ്ത്രാണി ചക്രുഃ സര്വാണി സര്വശഃ
പിന്നീട് അവർ നിരവധി മനോഹരമായ പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കാവചങ്ങളും വിവിധ ആയുധങ്ങളും ഒരുക്കി.
പദാതയശ്ച പുരുഷാഃ ശസ്ത്രാണി വിവിധാനി ച। ഉപാജഹ്രുഃ ശരീരേഷു ഹേമചിത്രാണ്യനേകശഃ
കാലാളുകൾ പലവിധ ആയുധങ്ങളും, പൊന്നുകൊണ്ടു അലങ്കരിച്ച പലതും, ശരീരത്തിൽ ധരിക്കാൻ കൊണ്ടുവന്നു.
തദുത്സവ ഇവോദഗ്രം സംപ്രഹൃഷ്ടനരാവൃതമ് । നഗരം ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ ഭാരതാസീത്സമാകുലമ്
ആ ധാർതരാഷ്ട്രരുടെ നഗരം ഉത്സവംപോലെ ആവേശം നിറഞ്ഞ ശബ്ദങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതായി തിരക്കേറിയതായി മാറി.
ജനൌഘസലിലാവര്തോ രഥനാഗാശ്വമീനവാന് । ശങ്ഖദുന്ദുഭിനിര്ഘോഷഃ കോശസഞ്ചയരത്നവാന്
ജനങ്ങളുടെ തിര, രഥങ്ങൾ, ആനകൾ, കുതിരകൾ, മീനുകൾ, ശംഖം, മദ്ധളങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ഗംഭീരശബ്ദം, ധനസമ്പത്ത് നിറഞ്ഞ വസ്തുക്കൾ എല്ലാം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ചിത്രാഭരണവര്മോര്മിഃ ശസ്ത്രനിര്മലഫേനവാന് । പ്രാസാദമാലാദ്രിവൃതോ രഥ്യാപണമഹാഹ്രദഃ
മണിമുത്തുകളും കാവചങ്ങളും നിറഞ്ഞ തിരമാലകൾ, തെളിഞ്ഞ ആയുധങ്ങളുടെ അഗ്നിപോലുള്ള തൂവൽ, മലപോലെയുള്ള കൊട്ടാരങ്ങൾ ചുറ്റിയതും, തെരുവുകളും ചന്തകളും വലിയ തടാകങ്ങൾപോലെയും കാണപ്പെട്ടു.
യോധചന്ദ്രോദയോദ്ഭൂതഃ കുരുരാജമഹാര്ണവഃ । വ്യദൃശ്യത തദാ രാജംശ്ചന്ദ്രോദയ ഇവോദധിഃ
യോദ്ധാക്കളുടെ ഉദയത്തോടെ കുരുരാജാവിന്റെ മഹാസമുദ്രം, അന്നത്തെ രാജാവേ, സമുദ്രത്തിൽ ചന്ദ്രോദയംപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
വാസുദേവസ്യ തദ്വാക്യമനുസ്മൃത്യ യുധിഷ്ഠിരഃ। പുനഃ പപ്രച്ഛ വാര്ഷ്ണേയം കഥം മന്ദോഽഽബ്രവീദിദമ്
വാസുദേവന്റെ വാക്കുകൾ ഓർത്ത്, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ വീണ്ടും വൃഷ്ണികുലജാതനായവനോടു ചോദിച്ചു: 'അവൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞത് എങ്ങനെ?'
അസ്മിന്നഭ്യാഗതേ കാലേ കിംച നഃ ക്ഷമമച്യുത । കഥം ച വര്തമാനാ വൈ സ്വധര്മാന്ന ച്യവേമഹി
ഇപ്പോള് ഈ സമയത്ത്, അച്യുതാ, ഞങ്ങള്ക്കു എന്താണ് ശരിയെന്ന് പറയാമോ? ഞങ്ങള് നമ്മുടെ കടമയില് നിന്ന് വഴിതെറ്റാതെ എങ്ങനെ തുടരാം എന്ന് അറിയാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ദുര്യോധനസ്യ കര്ണസ്യ ശകുനേഃ സൌബലസ്യ ച । വാസുദേവ മതജ്ഞോഽസി മമ സഭ്രാതൃകസ്യ ച
ദുര്യോധനന്റെയും കർണ്ണന്റെയും ശകുനി സൌബലന്റെയും ഉദ്ദേശങ്ങൾ നിനക്ക് നന്നായി അറിയാം, വാസുദേവാ, ഞാനും എന്റെ സഹോദരന്മാരും എന്ത് ആലോചിക്കുന്നു എന്നും നിനക്ക് അറിയാം.
വിദുരസ്യാപി തദ്വാക്യം ശ്രുതം ഭീഷ്മസ്യ ചോഭയോഃ । കുന്ത്യാശ്ച വിപുലപ്രജ്ഞ പ്രജ്ഞാ കാര്ത്സ്ന്യേന തേ ശ്രുതാ
വിദുരനും ഭീഷ്മനും പറഞ്ഞതും നീ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. വലിയ ബുദ്ധിയുള്ളവളായ കുന്തിയുടെ ഉപദേശം മുഴുവൻ നീ മനസ്സിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്.
സര്വമേതദതിക്രമ്യ വിചാര്യ ച പുനഃ പുനഃ । ക്ഷമം യന്നോ മഹാബാഹോ തദ്ബ്രവീഹ്യവിചാരയന്
ഇവയൊക്കെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ചശേഷം, മഹാബാഹുവായവനേ, ഞങ്ങള്ക്കു എന്താണ് ഉചിതമെന്ന് നീ ഭയക്കാതെ തുറന്നു പറയണം.
ശ്രുത്വൈതദ്ധര്മരാജസ്യ ധര്മാര്ഥസഹിതം വചഃ। മേഘദുന്ദുഭിനിര്ഘോഷഃ കൃഷ്ണോ വാക്യമഥാബ്രവീത്
ധർമ്മരാജാവിന്റെ ധർമ്മത്തോടും ലാഭത്തോടും കൂടിയ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, മേഘവും മൃദംഗവും പോലെ ഗംഭീരമായ ശബ്ദമുള്ള കൃഷ്ണൻ അപ്പോൾ സംസാരിച്ചു.
ഉക്തവാനസ്മി യദ്വാക്യം ധര്മാര്ഥസഹിതം ഹിതമ്। ന തു തന്നികൃതിപ്രജ്ഞേ കൌരവ്യേ പ്രതിതിഷ്ഠതി
ഞാൻ പറഞ്ഞത്, ധർമ്മത്തോടും ലാഭത്തോടും കൂടിയ ഉത്തമമായത്, കപടബുദ്ധിയുള്ള കൌരവന് അതിനെ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല.
ന ച ഭീഷ്മസ്യ ദുര്മേധാഃ ശൃണോതി വിദുരസ്യ വാ। മമ വാ ഭാഷിതം കിംചിത്സര്വമേവാതിവര്തതേ
ഭീഷ്മന്റെയും വിദുരന്റെയും എന്റെ വാക്കുകളും ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ളവൻ ഒന്നും കേൾക്കുന്നില്ല; എല്ലാം അവൻ അവഗണിക്കുന്നു.
നൈഷ കാമയതേ ധര്മം നൈഷ കാമയതേ യശഃ । ജിതം സ മന്യതേ സര്വം ദുരാത്മാ കര്ണമാശ്രിതഃ
അവന് ധർമ്മം വേണ്ട, പ്രശസ്തിയും വേണ്ട; ദുഷ്ടഹൃദയനായ അവൻ കർണ്ണനെ ആശ്രയിച്ച് എല്ലാം ജയിച്ചുവെന്ന് കരുതുന്നു.