താസാം യേ പതയഃ സപ്ത വിഖ്യാതാസ്താന്നിബോധത। ദ്രുപദശ്ച വിരാടശ്ച ധൃഷ്ടദ്യുമ്നശിഖണ്ഡിനൌ
ഈ ഏഴ് സൈന്യങ്ങൾക്ക് പ്രശസ്തനായ നായകരാരെന്ന് കേൾക്കൂ: ദ്രുപദൻ, വിരാടൻ, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, ശിഖണ്ഡിൻ,
സാത്യകിശ്ചേകിതാനശ്ച ഭീമസേനശ്ച വീര്യവാന് । ഏതേ സേനാപ്രണേതാരോ വീരാഃ സര്വേ തനുത്യജഃ
സാത്യകി, ചെകിതാനൻ, ശക്തനായ ഭീമസേനൻ—ഇവരാണ് സൈന്യങ്ങളുടെ വീരനായകർ, എല്ലാവരും ധൈര്യത്തോടെ പോരാടാൻ തയ്യാറാണ്.
സര്വേ വേദവിദഃ ശൂരാഃ സര്വേ സുചിരിതവ്രതാഃ । ഹ്രീമന്തോ നീതിമന്തശ്ച സര്വേ യുദ്ധവിശാരദാഃ
എല്ലാവരും വേദപണ്ഡിതരും വീരരുമാണ്; എല്ലാവരും വ്രതങ്ങൾ നന്നായി പാലിച്ചവരും, ലജ്ജയും വിവേകവും ഉള്ളവരും, യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരുമാണ്.
ഇഷ്വസ്ത്രകുശലാഃ സര്വേ തഥാ സര്വാസ്ത്രയോധിനഃ । സപ്താനാമപി യോ നേതാ സേനാനാം പ്രവിഭാഗവിത്
എല്ലാവർക്കും വില്ലിനും ആയുധങ്ങൾക്കും പ്രാവീണ്യമുണ്ട്; ഈ ഏഴുപേരിൽ സൈന്യങ്ങളുടെ വിഭജനത്തിൽ പരിചയമുള്ളവനാണ് പ്രധാനനായകൻ.
യഃ സഹേത രണേ ഭീഷ്ണം ശരാര്ചിഃപാവകോപമമ് । തം താവത്സഹദേവാത്ര പ്രബ്രൂഹി കുരുനന്ദന। സ്വഗതം പുരുഷവ്യാഘ്ര കോ നഃ സേനാപതിഃ ക്ഷമഃ
കുരുവംശത്തിലെ സന്തോഷമേ, സഹദേവാ, ഈ യുദ്ധഭൂമിയിൽ അഗ്നിപോലെ കത്തുന്ന അമ്പുകൾ എറിയുന്ന ഭീഷ്മനെ എതിർക്കാൻ ഞങ്ങളിലാരാണ് യോഗ്യൻ എന്ന് പറയൂ. പുരുഷസിംഹനായ നീ പറയൂ, നമ്മുടെ സൈന്യത്തിന് അദ്ധ്യക്ഷനായിരിക്കുവാൻ ഏറ്റവും അനുയോജ്യനായവൻ ആരാണ് എന്ന്.
സംയുക്ത ഏകദുഃഖശ്ച വീര്യവാംശ്ച മഹീപതിഃ। യം സമാശ്രിത്യ ധര്മജ്ഞം സ്വമംശമനുയുഞ്ജ്മഹേ
ആൾക്കൂട്ടത്തിൽ സന്തോഷത്തിലും ദുഃഖത്തിലും ഒരുപോലെ ഒന്നാകുന്ന, ധൈര്യവും വീര്യവും ഉള്ള, ഭൂമിയിലെ രാജാവായ, നാം ആശ്രയിക്കാവുന്ന, ധർമ്മം പാലിക്കുന്നവനാണ് നമ്മുടേതായ ഭാഗം നയിക്കാൻ യോഗ്യൻ.
മത്സ്യോ വിരാടോ ബലവാന്കൃതാസ്ത്രോ യുദ്ധദുര്മദഃ । പ്രസഹിഷ്യതി സങ്ഗ്രാമേ ഭീഷ്മം താംശ്ച മഹാരഥാന്
മത്സ്യരാജാവായ വീരാടൻ, ശക്തനും ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും യുദ്ധത്തിൽ അഭിമാനമുള്ളവനും ആകയാൽ, ഭീഷ്മനെയും ആ മഹാരഥന്മാരെയും യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കും.
തഥോക്തേ സഹദേവേന വാക്യേ വാക്യവിശാരദഃ । നകുലോഽനന്തരം തസ്മാദിദം വചനമാദദേ
സഹദേവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, വാക്കിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള നകുലൻ ഉടൻ തന്നെ ഈ വാക്കുകൾ എടുത്തു പറഞ്ഞു.
വയസാ ശാസ്ത്രതോ ധൈര്യാത്കുലേനാഭിജനേന ച । ഹ്രീമാന്ബലാന്വിതഃ ശ്രീമാന്സര്വശാസ്ത്രവിശാരദഃ
വയസ്സിലും ശാസ്ത്രജ്ഞാനത്തിലും ധൈര്യത്തിലും കുടുംബത്തിൽ ഉന്നതതയിലും, ലജ്ജയും ശക്തിയും ഐശ്വര്യവും ഉള്ളവനും, എല്ലാശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും ആണവൻ.
വേദ ചാസ്ത്രം ഭാരദ്വാജാഹുര്ധര്ഷഃ സത്യസങ്ഗരഃ । യോ നിത്യം സ്പര്ധതേ ദ്രോണം ഭീഷ്മം ചൈവ മഹാബലമ്
ഭാരദ്വാജഗോത്രക്കാരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, ധൈര്യശാലിയും സത്യവ്രതനുമാണ്, ദ്രോണനെയും മഹാബലശാലിയായ ഭീഷ്മനെയും എല്ലായ്പ്പോഴും മത്സരിക്കുന്നവനാണ്.
ശ്ലാഘ്യഃ പാര്ഥിവവംശസ്യ പ്രമുഖേ വാഹിനീപതിഃ। പുത്രപൌത്രേഃ പരിവൃതഃ ശതശാഖ ഇവ ദ്രുമഃ
രാജവംശത്തിന്റെ മുന്നിൽ സൈന്യാധിപതിയായിരിക്കുവാൻ അർഹനാണ് അവൻ. മകന്മാരും മുമ്മക്കളും ചുറ്റി നിൽക്കുന്ന, നൂറു ശാഖകളുള്ള വൃക്ഷംപോലെ ആനന്ദം പകരുന്നവനാണ്.
യസ്തതാപ തപോ ഘോരം സദാരഃ പൃഥിവീപതിഃ । രോഷാദ്ദ്രോണവിനാശായ വീരഃ സമിതിശോഭനഃ
ഭാര്യയോടൊപ്പം കഠിനമായ തപസ്സ് ചെയ്ത ഭൂമിയുടെ രാജാവാണ് അവൻ. ദ്രോണനെ നശിപ്പിക്കാൻ കോപത്തോടെ യുദ്ധത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന വീരനാണ്.
പിതേവാസ്മാന്സമാധത്തേ യഃ സദാ പാര്ഥിവര്ഷഭഃ । ശ്വശുരോ ദ്രുപദോഽസ്മാകം സേനാഗ്രം സ പ്രകര്ഷതു
രാജശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ എപ്പോഴും അച്ഛനെപ്പോലെ ഞങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഞങ്ങളുടെ മാമനായ ദ്രുപദൻ സൈന്യത്തിന്റെ മുന്നിൽ നയിക്കട്ടെ.
സ ദ്രോണഭീഷ്മാവായാതൌ സഹേദിതി മതിര്മമ । സ ഹി ദിവ്യാസ്ത്രവിദ്രാജാ സഖാ ചാങ്ഗിരസോ നൃപഃ
ദ്രോണനും ഭീഷ്മനും മുന്നേറുമ്പോൾ അവൻ അവരെ എതിർക്കാൻ കഴിയും എന്നതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം. ദിവ്യായുധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള രാജാവും, ആംഗിരസഗോത്രത്തിലെ സുഹൃത്തുമാണ് അവൻ.
മാദ്രീസുതാഭ്യാമുക്തേ തു സ്വമതേ കുരുനന്ദനഃ। വാസവിര്വാസവസമഃ സവ്യസാച്യബ്രവീദ്വചഃ
മാദ്രിദേവിമാരുടെ മക്കൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, വാസവനോടു തുല്യശക്തിയുള്ള കുരുവംശപുത്രനായ സവ്യാസാചി ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
യോയം തപഃപ്രഭാവേന ഋഷിസന്തോഷണേന ച । ദിവ്യഃ പുരുഷ ഉത്പന്നോ ജ്വാലാവര്ണോ മഹാഭുജഃ
തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ, ഋഷിമാരെ സന്തോഷിപ്പിച്ച് ജനിച്ച, അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന, ബലവാനായ ദിവ്യപുരുഷനാണ് അവൻ.
ധനുഷ്മാന്കവചീ ഖങ്ഗീ രഥമാരുഹ്യ ദംശിതഃ । ദിവ്യൈര്ഹയവരൈര്യുക്തമഗ്നികുണ്ഡാത്സമുത്ഥിതഃ
വില്ലും കവർച്ചയും ഖഡ്ഗവും ധരിച്ച്, രഥത്തിൽ കയറി, ഭയങ്കരനായവൻ, ദിവ്യകുതിരകളാൽ കൂട്ടിയ രഥത്തിൽ, യാഗകുണ്ടിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചവനാണ്.
ഗര്ജന്നിവ മഹാമേഘോ രഥഘോഷേണ വീര്യവാന് । സിംഹസംഹനനോ വീരഃ സിംഹതുല്യപരാക്രമഃ
രഥത്തിന്റെ ശബ്ദത്തോടെ വലിയ മേഘം പോലെ ഗർജ്ജിക്കുന്ന, ധൈര്യശാലിയും സിംഹസമാനമായ ഭുജങ്ങൾ ഉള്ള വീരനും, സിംഹത്തിൻറെ ധൈര്യത്തോടുകൂടിയവനുമാണ്.
സിംഹോരസ്കഃ സിംഹഭുജഃ സിംഹവക്ഷാ മഹാബലഃ । സിംഹപ്രഗര്ജനോ വീരഃ സംഹസ്കന്ധോ മഹാദ്യുതിഃ
സിംഹവക്ഷസ്സും സിംഹബാഹുവും സിംഹമാര്ബ്ബവും വലിയ ശക്തിയും, സിംഹംപോലെ ഗർജ്ജിക്കുന്നവനും, വിശാലമായ ഭുജങ്ങൾ ഉള്ള മഹാതേജസ്സുള്ളവനുമാണ്.
ശുഭ്രൂഃ സുദംഷ്ട്രഃ സുഹനുഃ സുബാഹുഃ സുമുഖോഽകൃശഃ । സുജത്രുഃ സുവിശാലാക്ഷഃ സുപാദഃ സുപ്രതിഷ്ഠിതഃ
സുന്ദരമായ കണ്മൂക്കുകളും ഉഗ്രമായ പല്ലുകളും നല്ല താടിയും ശക്തമായ കൈകളും മനോഹരമായ മുഖവും, ദേഹത്തിൽ ക്ഷീണമില്ലാത്തവനും, നല്ല ചുവടുകളും വിശാലമായ കണ്ണുകളും ഉറപ്പുള്ള ശരീരവും ഉള്ളവനാണ്.
അഭേദ്യഃ സര്വശസ്ത്രാണാം പ്രഭിന്ന ഇവ വാരണഃ । ജജ്ഞേ ദ്രോണവിനാശായ സത്യവാദീ ജിതേന്ദ്രിയഃ
ഏതായുധം കൊണ്ടും തകർക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ, പക്ഷേ പിളർന്നാനയുള്ള ആനപോലെയും, ദ്രോണനെ നശിപ്പിക്കാൻ ജനിച്ച സത്യവാനും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവനും ആണവൻ.
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നമഹം മന്യേ സഹേദ്ഭീഷ്മസ്യ സായകാന്। വജ്രാശനിസമസ്പര്ശാന്ദീപ്താസ്യാനുരഗാനിവ
ഞാൻ കരുതുന്നു, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ ഭീഷ്മന്റെ അമ്പുകൾ എതിർക്കാൻ കഴിയും. വജ്രവും ഇടിയും പോലുള്ള സ്പർശവും, തീപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന ശക്തിയും അവനുണ്ട്.
യമദൂതസമാന്വേഗേ നിപാതേ പാവകോപമാന് । രാമേണാജൌ വിഷിഹിതാന്വജ്രനിഷ്പേഷദാരുണാന്
യമദൂതന്മാരുടെ വേഗതപോലെയും പാവകന്റെ വീഴ്ചപോലെയും രാമൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ആ വിഷമുള്ളവരെ വജ്രംപോലെയുള്ള ശക്തിയാൽ തകർത്തു.
പുരുഷ തം ന പശ്യാമി യഃ സഹേത മഹാവ്രതമ്। ധൃഷ്ടദ്യുമ്നമൃതേ രാജന്നിതി മേ ധീയതേ മതിഃ
രാജാവേ, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ ഒഴികെ ആ മഹാനിയമം സഹിക്കാനാവുന്ന ആരെയും ഞാൻ കാണുന്നില്ല; ഇതാണ് എന്റെ ഉറച്ച വിശ്വാസം.
ക്ഷിപ്രഹസ്തശ്ചിത്രയോധീ മതഃ സേനാപതിര്മമ । അഭേദ്യകവചഃ ശ്രീമാന്മാതങ്ഗ ഇവ യൂഥപഃ
വേഗത്തിൽ കൈകൊണ്ടു പ്രവർത്തിക്കുന്ന, യുദ്ധത്തിൽ പ്രശസ്തനായ, എന്റെ സേനാനായകനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന, തകർപ്പില്ലാത്ത കവചം ധരിച്ച, ആനകളുടെ കൂട്ടത്തെ നയിക്കുന്നവനെപ്പോലെയുള്ള മഹത്വമുള്ളവൻ.
അര്ജുനേനൈവമുക്തേ തു ഭീമോ വാക്യം സമാദദേ।' വധാര്ഥം യഃ സമുത്പന്നഃ ശിഖണ്ഡീ ദ്രുപദാത്മജഃ । വദന്തി സിദ്ധാ രാജേന്ദ്ര ഋഷയശ്ച സമാഗതാഃ
അർജുനൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഭീമൻ വാക്കെടുത്തു: കൊല്ലലിനായി ദ്രുപദന്റെ മകനായ ശിഖണ്ഡി ജനിച്ചവനാണ്; ഇതാണ് സിദ്ധന്മാരും മഹർഷിമാരും രാജാവേ, പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത്.
യസ്യ സങ്ഗ്രാമമധ്യേ തു ദിവ്യമസ്ത്രം പ്രകുര്വതഃ । രൂപം ദ്രക്ഷ്യന്തി പുരുഷാ രാമസ്യേവ മഹാത്മനഃ
യുദ്ധത്തിന്റെ നടുവിൽ ദിവ്യായുധം ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ, ആ മഹാത്മാവായ രാമനെപ്പോലെ അവന്റെ രൂപം മനുഷ്യർ കാണും.
ന തം യുദ്ധേ പ്രപശ്യാമി യോ ഭിന്ദ്യാത്തു ശിഖണ്ഡിനാമ് । ശസ്ത്രേണ സമരേ രാജന്സന്നദ്വം സ്യന്ദനേ സ്ഥിതമ്
സമരത്തിൽ ആയുധങ്ങൾകൊണ്ട്, സജ്ജമായ് രഥത്തിൽ നില്ക്കുന്ന ശിഖണ്ഡിയെ തകർക്കാൻ ആരെയും ഞാൻ കാണുന്നില്ല, രാജാവേ.
ദ്വൈരഥേ സമരേ നാന്യോ ഭീഷ്മം ഹന്യാന്മഹാവ്രതമ് । ശിഖണ്ഡിനമൃതേ വീരം സ മേ സേനാപതിര്മതഃ
യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഇരട്ടയുദ്ധത്തിൽ, മഹാനിയമം പാലിക്കുന്ന ഭീഷ്മനെ ശിഖണ്ഡിയെ ഒഴികെ ആരും കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല; അതുകൊണ്ടാണ് അവനെ ഞാൻ സേനാനായകനായി കരുതുന്നത്.
സര്വസ്യ ജഗതസ്താത സാരാസാരം ബാലാബലമ് । സര്വം ജാനാതി ധര്മാത്മാ മതമേഷാം ച കേശവഃ
അപ്പാ, ഈ ലോകത്തിന്റെ സാരവും അസാരവും, ശക്തിയും ദൗർബല്യവും എല്ലാം ധർമ്മാത്മാവായ കേശവൻ അറിയുന്നു; അവരവരുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ മുഴുവൻ അവൻ അറിയുന്നു.