തതസ്തേ പൃഥിവീപാലാഃ പ്രയയുഃ സഹസൈനികാഃ । ഭീഷ്മം സേനാപതിം കൃത്വാ സംഹൃഷ്ടാഃ കാലചോദിതാഃ
അപ്പോൾ ഭൂമിയുടെ ആ ഭരണാധികാരികൾ സൈന്യങ്ങളോടൊപ്പം, ഭീഷ്മനെ സേനാനായകനാക്കി, സന്തോഷത്തോടെ, വിധിയുടെ പ്രേരണയാൽ പുറപ്പെട്ടു.
അക്ഷൌഹിണ്യോ ദശൈകാ ച കൌരവാണാം സമാഗതാഃ । താസാം പ്രമുഖതോ ഭീഷ്മസ്താലകേതുര്വ്യരോചത
കൗരവരുടെ പതിനൊന്ന് അക്ഷൗഹിണി സൈന്യങ്ങൾ ഒന്നിച്ചു. അവയുടെ മുൻപിൽ ഉയർന്ന കൊടിയുമായി ഭീഷ്മൻ പ്രകാശിച്ചു.
യദത്ര യുക്തം പ്രാപ്തം ച തദ്വിധത്സ്വ വിശാംപതേ । ഉക്തം ഭീഷ്മേണ യദ്വാക്യം ദ്രോണേന വിദുരേണ ച
ഇവിടെ യുക്തമായതും സംഭവിച്ചതും നീ ചെയ്യുക, മഹാരാജാവേ; ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും വിദുരനും പറഞ്ഞതുപോലെ.
ഗാന്ധാര്യാ ധൃതരാഷ്ട്രേണ സമക്ഷം മമ ഭാരത । ഏതത്തേ കഥിതം രാജന്യദ്വൃത്തം കുരുസംസദി
ഗാന്ധാരിയും ധൃതരാഷ്ട്രനും എന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ, ഭാരതാ, കുരുസഭയിൽ സംഭവിച്ചതെല്ലാം നിനക്കു പറഞ്ഞുതന്നിട്ടുണ്ട്.
സാമ ചാദൌ പ്രയുക്തം മേ രാജന്സൌഭ്രാത്രമിച്ഛതാ । അഭേദായാസ്യ വംശസ്യ പ്രജാനാം ച വിവൃദ്ധയേ
ആദ്യത്തിൽ ഞാൻ സൗഹൃദം ആഗ്രഹിച്ച്, ഈ വംശത്തിന്റെ ഐക്യത്തിനും ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനും വേണ്ടി സമാധാനമാർഗ്ഗം സ്വീകരിച്ചു.
പുനര്ഭേദശ്ച മേ യുക്തോ യദാ സാമ ന ഗൃഹ്യതേ। കര്മാനുകീര്തനം ചൈവ ദേവമാനുപസംഹിതമ്
പിന്നീട് സമാധാനം സ്വീകരിക്കപ്പെടാതെ വന്നപ്പോൾ, ഭേദം വേണ്ടിവന്നു; ദൈവാനുഗ്രഹം ഉദ്ദേശിച്ച് ഞാൻ ചെയ്ത പ്രവൃത്തികൾ പറഞ്ഞുപറഞ്ഞു.
യദാ നാദ്രിയതേ വാക്യം സാമപൂര്വം സുയോധനഃ । തദാ മയാ സമാനീയ ഭേദിതാഃ സര്വപാര്ഥിവാഃ
സുയോധനൻ സാന്ത്വനത്തോടെ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾക്ക് മാന്യം കാണിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ, ഞാൻ എല്ലാ രാജാക്കളെയും കൂട്ടി, അവരെ വേർതിരിച്ചു.
അദ്ഭുതാനി ച ഘോരാണി ദാരുണാനി ച ഭാരത। അമാനുഷാണി കര്മാണി ദര്ശിതാനി മയാ വിഭോ
ഭാരതാ, ഞാൻ അത്ഭുതകരമായും ഭയങ്കരമായും ക്രൂരമായും മനുഷ്യരല്ലാത്ത പ്രവർത്തികൾ കാണിച്ചു.
നിര്ഭര്ത്സയിത്വാ രാജ്ഞസ്താംസ്തൃണീകൃത്യ സുയോധനമ് । രാധേയം ഭീഷയിത്വാ ച സൌബലം ച പുനഃ പുനഃ
ആ രാജാക്കളെ ഞാൻ ശാസിച്ച്, സുയോധനനെ അവഗണിച്ച്, രാധേയനെയും സൗബലനെയും വീണ്ടും വീണ്ടും ഭയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.
ദ്യൂതതോ ധാര്തരാഷ്ട്രാണാം നിന്ദാം കൃത്വാ തഥാ പുനഃ। ഭേദയിത്വാ നൃപാസ്നര്വാന്വാഗ്ഭിര്മന്ത്രേമ ചാസകൃത്
ധാർതരാഷ്ട്രന്മാരുടെ പാശക്രീഡയെ ഞാൻ കുറ്റപ്പെടുത്തി, വാക്കുകളും ഉപദേശവും കൊണ്ട് രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ഭിന്നത വിതറി.
പുനഃ സാമാഭിസംയുക്തം സംപ്രദാനമഥാബ്രുവമ്। അഭേദാത്കുരുവംശസ്യ കാര്യയോഗാത്തഥൈവ ച
പിന്നീട് വീണ്ടും സാന്ത്വനത്തോടെ, കുരുവംശത്തിന്റെ ഐക്യത്തിനും കര്ത്തവ്യനിർവഹണത്തിനും വേണ്ടി ദാനത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറഞ്ഞു.
തേ ശൂരാ ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ ഭീഷ്മസ്യ വിദുരസ്യ ച । തിഷ്ഠേയുഃ പാണ്ഡവാഃ സര്വേ ഹിത്വാ മാനമധശ്ചരാഃ
ധൃതരാഷ്ട്രനും ഭീഷ്മനും വിദുരനും അടങ്ങിയ വീരന്മാർ, പാണ്ഡവർ എല്ലാവരും മാനഭാവം വിട്ട് വിനയത്തോടെ നിലകൊള്ളണം.
പ്രയച്ഛന്തു ച തേ രാജ്യമനീശാസ്തേ ഭവന്തു ച। യഥാഹ രാജാ ഗാങ്ഗേയോ വിദുരശ്ച ഹിതം തവ
അവർ രാജ്യം പാണ്ഡവർക്ക് നൽകുകയും, തങ്ങളെത്തന്നെ കീഴടങ്ങുകയും ചെയ്യണം; രാജാവായ ഭീഷ്മനും വിദുരനും നിന്റെ ഭാവി ഭാവിച്ചിട്ടാണ് ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ചത്.
സര്വം ഭവതു തേ രാജ്യം പഞ്ച ഗ്രാമാന്വിസര്ജയ। അവശ്യം ഭരണീയാ ഹി പിതുസ്തേ രാജസത്തമ
സകല രാജ്യവും നിനക്കായിരിക്കട്ടെ; അഞ്ചു ഗ്രാമങ്ങൾ മാത്രം കൊടുക്കണം. രാജസത്തമാ, നിന്റെ അച്ഛനെ നിർബന്ധമായും പോഷിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ഏവമുക്തോഽപി ദുഷ്ടാത്മാ നൈവ ഭാഗം വ്യമുഞ്ചത। ദണ്ഡം ചതുര്ഥം പശ്യാമി തേഷു പാപേഷു നാന്യഥാ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും, ദുഷ്ടഹൃദയനായവൻ ഒരു പങ്ക് പോലും വിട്ടുകൊടുത്തില്ല; ആ പാപികൾക്ക് ശിക്ഷ മാത്രമേ ഞാൻ കാണുന്നുള്ളൂ, മറ്റൊന്നുമില്ല.
നിര്യാതാശ്ച വിനാശായ കുരുക്ഷേത്രം നരാധിപാഃ । ഏതത്തേ കഥിതം രാജന്യദ്വൃത്തം കുരുസംസദി
രാജാക്കന്മാർ നാശത്തിനായി കുരുക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു; കുരുസഭയിൽ സംഭവിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു.
ന തേ രാജ്യം പ്രയച്ഛന്തി വിനാ യുദ്ധേന പാണ്ഡവ । വിനാശഹേതവഃ സര്വേ പ്രത്യുപസ്ഥിതമൃത്യവഃ
പാണ്ഡവാ, യുദ്ധം കൂടാതെ അവർ രാജ്യം നിനക്കു നൽകില്ല; എല്ലാവരും നാശത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്, മരണവും നേരിൽ കാത്തിരിക്കുന്നു.
ജനാര്ദനവചഃ ശ്രുത്വാ ധര്മരാജോ യുധിഷ്ഠിരഃ। ഭ്രാതൄനുവാച ധര്മാത്മാ സമക്ഷം കേശവസ്യ ഹ
ജനാർദ്ദനന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ധർമ്മരാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, ധാർമ്മികസ്വഭാവമുള്ളവൻ, കേശവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ സഹോദരന്മാരോട് പറഞ്ഞു.
ശ്രുതം ഭവദ്ഭിര്യദ്വൃത്തം സഭായാം കുരുസംസദി । കേശവസ്യാപി യദ്വാക്യം തത്സര്വമവധാരിതമ്
കുരുസഭയിൽ സംഭവിച്ചതും കേശവൻ പറഞ്ഞതും നിങ്ങൾ എല്ലാവരും കേട്ടിട്ടുണ്ട്; അതെല്ലാം നമുക്ക് മനസ്സിലായിട്ടുണ്ട്.
തസ്മാത്സേനാവിഭാഗം മേ കുരുധ്വം നരസത്തമാഃ । അക്ഷൌഹിണ്യശ്ച സപ്തൈതാഃ സമേതാ വിജയായ വൈ
അതിനാൽ, മാന്യരേ, എന്റെ വേണ്ടി സൈന്യത്തെ വിഭജിക്കൂ; വിജയത്തിനായി ഈ ഏഴ് അക്ഷൗഹിണികൾ ഒരുമിച്ചിരിക്കുന്നു.
താസാം യേ പതയഃ സപ്ത വിഖ്യാതാസ്താന്നിബോധത। ദ്രുപദശ്ച വിരാടശ്ച ധൃഷ്ടദ്യുമ്നശിഖണ്ഡിനൌ
ഈ ഏഴ് സൈന്യങ്ങൾക്ക് പ്രശസ്തനായ നായകരാരെന്ന് കേൾക്കൂ: ദ്രുപദൻ, വിരാടൻ, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, ശിഖണ്ഡിൻ,
സാത്യകിശ്ചേകിതാനശ്ച ഭീമസേനശ്ച വീര്യവാന് । ഏതേ സേനാപ്രണേതാരോ വീരാഃ സര്വേ തനുത്യജഃ
സാത്യകി, ചെകിതാനൻ, ശക്തനായ ഭീമസേനൻ—ഇവരാണ് സൈന്യങ്ങളുടെ വീരനായകർ, എല്ലാവരും ധൈര്യത്തോടെ പോരാടാൻ തയ്യാറാണ്.
സര്വേ വേദവിദഃ ശൂരാഃ സര്വേ സുചിരിതവ്രതാഃ । ഹ്രീമന്തോ നീതിമന്തശ്ച സര്വേ യുദ്ധവിശാരദാഃ
എല്ലാവരും വേദപണ്ഡിതരും വീരരുമാണ്; എല്ലാവരും വ്രതങ്ങൾ നന്നായി പാലിച്ചവരും, ലജ്ജയും വിവേകവും ഉള്ളവരും, യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരുമാണ്.
ഇഷ്വസ്ത്രകുശലാഃ സര്വേ തഥാ സര്വാസ്ത്രയോധിനഃ । സപ്താനാമപി യോ നേതാ സേനാനാം പ്രവിഭാഗവിത്
എല്ലാവർക്കും വില്ലിനും ആയുധങ്ങൾക്കും പ്രാവീണ്യമുണ്ട്; ഈ ഏഴുപേരിൽ സൈന്യങ്ങളുടെ വിഭജനത്തിൽ പരിചയമുള്ളവനാണ് പ്രധാനനായകൻ.
യഃ സഹേത രണേ ഭീഷ്ണം ശരാര്ചിഃപാവകോപമമ് । തം താവത്സഹദേവാത്ര പ്രബ്രൂഹി കുരുനന്ദന। സ്വഗതം പുരുഷവ്യാഘ്ര കോ നഃ സേനാപതിഃ ക്ഷമഃ
കുരുവംശത്തിലെ സന്തോഷമേ, സഹദേവാ, ഈ യുദ്ധഭൂമിയിൽ അഗ്നിപോലെ കത്തുന്ന അമ്പുകൾ എറിയുന്ന ഭീഷ്മനെ എതിർക്കാൻ ഞങ്ങളിലാരാണ് യോഗ്യൻ എന്ന് പറയൂ. പുരുഷസിംഹനായ നീ പറയൂ, നമ്മുടെ സൈന്യത്തിന് അദ്ധ്യക്ഷനായിരിക്കുവാൻ ഏറ്റവും അനുയോജ്യനായവൻ ആരാണ് എന്ന്.
സംയുക്ത ഏകദുഃഖശ്ച വീര്യവാംശ്ച മഹീപതിഃ। യം സമാശ്രിത്യ ധര്മജ്ഞം സ്വമംശമനുയുഞ്ജ്മഹേ
ആൾക്കൂട്ടത്തിൽ സന്തോഷത്തിലും ദുഃഖത്തിലും ഒരുപോലെ ഒന്നാകുന്ന, ധൈര്യവും വീര്യവും ഉള്ള, ഭൂമിയിലെ രാജാവായ, നാം ആശ്രയിക്കാവുന്ന, ധർമ്മം പാലിക്കുന്നവനാണ് നമ്മുടേതായ ഭാഗം നയിക്കാൻ യോഗ്യൻ.
മത്സ്യോ വിരാടോ ബലവാന്കൃതാസ്ത്രോ യുദ്ധദുര്മദഃ । പ്രസഹിഷ്യതി സങ്ഗ്രാമേ ഭീഷ്മം താംശ്ച മഹാരഥാന്
മത്സ്യരാജാവായ വീരാടൻ, ശക്തനും ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും യുദ്ധത്തിൽ അഭിമാനമുള്ളവനും ആകയാൽ, ഭീഷ്മനെയും ആ മഹാരഥന്മാരെയും യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കും.
തഥോക്തേ സഹദേവേന വാക്യേ വാക്യവിശാരദഃ । നകുലോഽനന്തരം തസ്മാദിദം വചനമാദദേ
സഹദേവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, വാക്കിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള നകുലൻ ഉടൻ തന്നെ ഈ വാക്കുകൾ എടുത്തു പറഞ്ഞു.
വയസാ ശാസ്ത്രതോ ധൈര്യാത്കുലേനാഭിജനേന ച । ഹ്രീമാന്ബലാന്വിതഃ ശ്രീമാന്സര്വശാസ്ത്രവിശാരദഃ
വയസ്സിലും ശാസ്ത്രജ്ഞാനത്തിലും ധൈര്യത്തിലും കുടുംബത്തിൽ ഉന്നതതയിലും, ലജ്ജയും ശക്തിയും ഐശ്വര്യവും ഉള്ളവനും, എല്ലാശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും ആണവൻ.
വേദ ചാസ്ത്രം ഭാരദ്വാജാഹുര്ധര്ഷഃ സത്യസങ്ഗരഃ । യോ നിത്യം സ്പര്ധതേ ദ്രോണം ഭീഷ്മം ചൈവ മഹാബലമ്
ഭാരദ്വാജഗോത്രക്കാരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, ധൈര്യശാലിയും സത്യവ്രതനുമാണ്, ദ്രോണനെയും മഹാബലശാലിയായ ഭീഷ്മനെയും എല്ലായ്പ്പോഴും മത്സരിക്കുന്നവനാണ്.