തതഃ സ്വരഥാമസ്ഥായ ജാമ്ബൂനദവിഭൂഷിതമ്। മഹാത്മാ വൈ നിവവൃതേ രാധേയോ ദീനമാനസഃ
അതിനുശേഷം, മഹാത്മാവായ രാധേയൻ, മനസ്സിൽ ദു:ഖത്തോടെ, പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ച തന്റെ രഥത്തിൽ കയറി പിന്നോട്ട് തിരിഞ്ഞു.
തതഃ ശീഘ്രതരം പ്രായാത്കേശവഃ സഹസാത്യകിഃ। പുനരുച്ചാരയന്വാണീം യാഹി യാഹീതി സാരഥിമ്
അതിനുശേഷം, കേശവനും സത്യകിയും അതിവേഗം പുറപ്പെട്ടു. കേശവൻ തന്റെ സാരഥിയോട് വീണ്ടും വീണ്ടും, "പോകൂ, പോകൂ" എന്ന് ഉത്സാഹിപ്പിച്ചു.
അസിദ്ധാനുനയേ കൃഷ്ണേ കുരുഭ്യഃ പാണ്ഡവാന്ഗതേ। അഭിഗമ്യ പൃഥാം ക്ഷത്താ ശനൈഃ ശോചന്നിവാബ്രവീത്
കൃഷ്ണന്റെ ശ്രമം കുരുക്കളെ ഒത്തുതീർപ്പിക്കാൻ പരാജയപ്പെട്ട്, പാണ്ഡവരോടൊപ്പം തിരിച്ചു പോയപ്പോൾ, വിദുരൻ ദു:ഖത്തോടെ പൃഥയെ സമീപിച്ചു, മൃദുവായി പറഞ്ഞു.
ജാനാസി മേ ജീവപുത്രീ ഭാവം നിത്യമവിഗ്രഹേ । ക്രോശതോ നച ഗൃഹ്ണീതേ വചനം മേ സുയോധനഃ
നിന്റെ മക്കളോടുള്ള എന്റെ മനോഭാവം എപ്പോഴും ശാന്തമാണെന്ന് നീ അറിയുന്നു. എത്ര വിളിച്ചാലും, സുയോധനൻ എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുന്നില്ല.
ഉപപന്നോ ഹ്യസൌ രാജാ ചേദിപാഞ്ചാലകേകയൈഃ । ഭീമാര്ജുനാഭ്യാം കൃഷ്ണേന യുയുധാനയമൈരപി
അവൻ രാജാവിന് ചേദികൾ, പാഞ്ചാലർ, കേകയർ, ഭീമൻ, അർജുനൻ, കൃഷ്ണൻ, യുയുധാനൻ, യാദവർ എന്നിവരുടെ പിന്തുണയുണ്ട്.
ഉപപ്ലാവ്യേ നിവിഷ്ടോഽപി ധര്മമേവ യുധിഷ്ഠിരഃ। കാങ്ക്ഷതേ ജ്ഞാതിസൌഹാര്ദാദ്ബലവാന്ദുര്ബലോ യഥാ
ഉപപ്ലവ്യയിൽ താമസിച്ചിരുന്നെങ്കിലും, ശക്തനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ബന്ധുക്കളോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ, ദുർബലന്മാർ പോലെ, ധർമ്മം മാത്രം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
രാജാ തു ധൃതരാഷ്ട്രോഽയം വയോവൃദ്ധോ ന ശാമ്യതി। മത്തഃ പുത്രമദേനൈവ വിധര്മേ പഥി വര്തതേ
പഴക്കമുള്ള രാജാവായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ പോലും ശമിക്കുന്നില്ല. മകനോടുള്ള അനുരാഗത്തിൽ മയങ്ങി, അവൻ അധർമ്മത്തിന്റെ വഴിയിലാണ്.
ജയദ്രഥസ്യ കര്ണസ്യ തഥാ ദുഃശാസനസ്യ ച। സൌബലസ്യ ച ദുര്ബുദ്ധ്യാ മിഥോ ഭേദഃ പ്രപത്സ്യതേ
ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ള ജയദ്രഥൻ, കര്ണ്ണന്, ദുഃശാസനൻ, സൗബലൻ എന്നിവരുടെ കാരണത്താൽ അവരിൽ ഭിന്നത ഉണ്ടാകും.
അധര്മേമ ഹി ധര്മിഷ്ഠം ഹ്രിയതേ രാജ്യമീദൃശമ്। യേഷാം തേഷാമയം ധര്മഃ സാനുബന്ധോ ഭവിഷ്യതി
അധർമ്മം കൊണ്ട്, ഇങ്ങനെ ഒരു രാജ്യം ധാർമ്മികരിൽ നിന്ന് നഷ്ടപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവർക്കും അവരുടെ കൂട്ടുകാര്ക്കും ഇതാണ് വിധി.
ക്രിയമാണേ ബലാദ്ധര്മേ കുരുഭിഃ കോ ന സംജ്വരേത്। അസാമ്നാ കേശവേ യാതേ സമുദ്യോക്ഷ്യന്തി പാണ്ഡവാഃ
കുരുക്കൾ ബലപ്രയോഗം ചെയ്ത് അധർമ്മം ചെയ്യുമ്പോൾ ആരാണ് ദു:ഖത്തിൽ കത്താത്തത്? കേശവൻ പരാജയപ്പെട്ട് പോയതോടെ, പാണ്ഡവർ ഉണരുന്നുണ്ട്.
തതഃ കുരൂണാമനയോ ഭവിതാ വീരനാശനഃ। ചിന്തയന്ന ലഭേ നിദ്രാമഹഃസു ച നിശാസു ച
അതിനുശേഷം, കുരുക്കൾക്ക് വിനയുണ്ടാകും; വീരന്മാർ നശിക്കും. ഇത് ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, പകലും രാത്രിയും എനിക്ക് ഉറക്കം വരുന്നില്ല.
ശ്രുത്വാ തു കുന്തീ തദ്വാക്യമര്ഥകാമേന ഭാഷിതമ്। സാ നിഃശ്വസന്തീ ദുഃഖാര്താ മനസാ വിമമര്ശ ഹ
അവരുടെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ച് വിദുരൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ദു:ഖത്തിൽ ആഹ്വാസം വിട്ട്, കുന്തി മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.
ധിഗസ്ത്വര്ഥം യത്കൃതേയം സുമഹാഞ്ജ്ഞാതിസംക്ഷയഃ। വര്ത്സ്യതേ സുഹൃദാം ചൈവ യുദ്ധേഽസ്മിന്വൈ പരാഭവഃ
എന്തിനാണ് ആ നേട്ടം, അതിനുവേണ്ടി ഇങ്ങനെ വലിയ ബന്ധുക്കളുടെ നാശവും സുഹൃത്തുക്കളുടെ പരാജയവും യുദ്ധത്തിൽ സംഭവിക്കേണ്ടത്!
പാണ്ഡവാശ്ചേദിപഞ്ചാലാ യാദവാശ്ച സമാഗതാഃ। ഭാരതൈഃ സഹ യോത്സ്യന്തി കിം നു ദുഃഖമതഃപരമ്
പാണ്ഡവർ, ചേദികൾ, പാഞ്ചാലർ, യാദവർ, ഭാരതന്മാരുമായി ചേർന്ന് യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ, അതിനേക്കാൾ വലിയ ദു:ഖം എന്താണ്?
പശ്യേ ദോഷം ധ്രുവം യുദ്ധേ തഥാഽയുദ്ധേ പരാഭവമ് । അധനസ്യ മൃതം ശ്രേയോ ന ഹി ജ്ഞാതിക്ഷയോ ജയഃ। ഇതി മേ ചിന്തയന്ത്യാ വൈ ഹൃദി ദുഃഖം പ്രവര്തതേ
ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ ഉറപ്പായ ദോഷവും, യുദ്ധം ഒഴിവാക്കിയാൽ തോൽവിയും കാണുന്നു. ദരിദ്രർക്കു, ബന്ധുക്കളുടെ നാശം കൊണ്ടുള്ള ജയത്തെക്കാൾ മരണം നല്ലത്. ഇങ്ങനെ ചിന്തിക്കുമ്പോൾ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ദു:ഖം നിറയുന്നു.
പിതാമഹഃ ശാന്തനവ ആചാര്യശ്ച യുധാം പതിഃ। കര്ണശ്ച ധാര്തരാഷ്ട്രാര്ഥം വര്ധയന്തി ഭയം മമ
ശാന്തനുവിന്റെ മകനായ പിതാമഹനും, അചാര്യനും, യുദ്ധശൂരനായ കര്ണ്ണനും, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മക്കളുടെ വേണ്ടി നിലകൊള്ളുമ്പോൾ എന്റെ ഭയം കൂടുന്നു.
നാചാര്യഃ കാമവാഞ്ശിഷ്യൈദ്രൌണോയുദ്ധ്യേത ജാതുചിത്। പാണ്ഡവേഷു കഥം ഹാര്ദം കുര്യാന്ന ച പിതാമഹഃ
ആചാര്യനും ദ്രോണപുത്രനും സ്വകാര്യം ഒന്നുമില്ലാത്തവർ ആയതിനാൽ, അവർ ശിഷ്യന്മാരെതിരേ യുദ്ധം ചെയ്യില്ല. അങ്ങനെ കാണുമ്പോൾ, പിതാമഹൻ പാണ്ഡവന്മാരോടു ശത്രുത കാണിക്കുമോ?
അയം ത്വേകോ വൃഥാദൃഷ്ടിര്ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ ദുര്മതേഃ। മോഹാനുവര്തീ സതതം പാപോ ദ്വേഷ്ടി ച പാണ്ഡവാന്
പക്ഷേ, ഈ ഒരാളാണ്, ദുര്യോധനന്റെ തെറ്റായ വഴികളിൽ നിന്ന് പ്രേരിതനായ്, എല്ലായ്പ്പോഴും ഭ്രമത്തിലും ദുഷ്പ്രവൃത്തിയിലും ആകുന്നു; പാണ്ഡവന്മാരെ വെറുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
മഹത്യനര്ഥേ നിര്ബന്ധീ ബലവാംശ്ച വിശേഷതഃ। കര്ണഃ സദാ പാണ്ഡവാനാം തന്മേ ദഹതി സംപ്രതി
ഈ വലിയ ദുരന്തത്തിൽ കര്ണൻ അത്യന്തം ഉറച്ച മനസ്സോടെ, വലിയ ശക്തിയോടെ, പാണ്ഡവന്മാരെ എപ്പോഴും എതിർക്കുന്നു. ഇതാണ് ഇപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സിൽ ദഹനം ഉണ്ടാക്കുന്നത്.
ആശംസേ ത്വദ്യ കര്ണസ്യ മനോഽഹം പാണ്ഡവാന്പ്രതി । ഗ്രസാദയിതുമാസാദ്യ ദര്ശയന്തീ യഥാതഥമ്
ഇന്ന് കര്ണന്റെ മനസ്സ് പാണ്ഡവന്മാരെ നശിപ്പിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് എനിക്ക് സംശയമുണ്ട്; അവസരം കിട്ടിയപ്പോൾ അവൻ തന്റെ ഉദ്ദേശം തുറന്നുപറയും.
തോഷിതോ ഭഗവാന്യത്ര ദുര്വാസാ മേ വരം ദദൌ । ആഹ്വാനം മന്ത്രസംയുക്തം വസന്ത്യാഃ പിതൃവേശ്മനി
ഒരു ദിവസം, ദുർവാസാസ്വാമി സന്തോഷത്തോടെ എന്നെ അനുഗ്രഹിച്ച്, ഞാൻ അച്ഛന്റെ വീട്ടിൽ താമസിക്കുമ്പോൾ, മന്ത്രങ്ങളോടുകൂടിയ ഒരു ആഹ്വാനശക്തി എന്നെക്കൊടുത്തു.
സാഹമന്തഃപുരേ രാജ്ഞഃ കുന്തിഭോജപുരസ്കൃതാ । ചിന്തയന്തീ ബഹുവിധം ഹൃദയേന വിദൂയതാ
അപ്പോൾ ഞാൻ, രാജാവിന്റെ അന്തപ്പുരത്തിൽ, കുന്തിഭോജന്റെ ആദരവോടെ, പലതരം കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, ഹൃദയം വേദനയോടെ ഇരുന്നു.
ബലാബലം ച മന്ത്രാണാം ബ്രാഹ്മണസ്യ ച വാഗ്ബലമ് । സ്ത്രീഭാവാദ്ബാലഭാവാച്ച ചിന്തയന്തീ പുനഃ പുനഃ
മന്ത്രങ്ങളുടെ ശക്തിയും ദൗർബല്യവും, ബ്രാഹ്മണന്റെ വാക്കിന്റെ ശക്തിയും, സ്ത്രീയായതിന്റെ കാരണവും ബാല്യത്തിന്റെ കാരണവും വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ചു.
ധാത്ര്യാ വിസ്രബ്ധയാ ഗുപ്താ സഖീജനവൃതാ തദാ। ദോഷം പരിഹരന്തീ ച പിതുശ്ചാരിത്ര്യരക്ഷിണീ
അന്നത്തെ കാലത്ത് വിശ്വസനീയയായ ദായയും സുഹൃത്തുക്കളും എന്നെ കാത്തു നിന്നു; പിതാവിന്റെ മാനവും സംരക്ഷിച്ച്, തെറ്റുകൾ ഒഴിവാക്കി ഞാൻ ജീവിച്ചു.
കഥം നു സുകൃതം മേ സ്യാന്നാപരാധവതീ കഥമ്। ഭവേയമിതി സംചിന്ത്യ ബ്രാഹ്മണം തം നമസ്യ ച
എങ്ങനെ നല്ലത് ചെയ്യാം? എങ്ങനെ കുറ്റം വരാതിരിക്കും? എന്നിങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, ആ ബ്രാഹ്മണനോട് ഞാൻ വണങ്ങി.
കൌതൂഹലാത്തു തം ലബ്ധാ ബാലിശ്യാദാചരം തദാ। കന്യാ സതീ ദേവമര്കമാസാദയമഹം തതഃ
കൗതുകത്താലും ബാല്യത്താലും ഞാൻ അന്ന് ആ ആചരണം ചെയ്തു; കന്യകയായിരുന്ന ഞാൻ ദേവനായ സൂര്യനെ ആഹ്വാനിച്ചു, അപ്പോൾ അദ്ദേഹം പ്രത്യക്ഷനായി.
യോഽസൌ കാനീനഗര്ഭോ മേ പുത്രവത്പരിരക്ഷിതഃ । കസ്മാന്ന കുര്യാദ്വചനം പഥ്യം ഭ്രാതൃഹിതം തഥാ
വിവാഹത്തിന് മുമ്പ് ജനിച്ച എന്റെ മകനായ അവനെ ഞാൻ മകനെന്നപോലെ സംരക്ഷിച്ചു. അങ്ങനെയുള്ളവൻ സഹോദരന്മാർക്ക് നല്ലതും ഉചിതവും ചെയ്യാതിരിക്കും എന്തുകൊണ്ട്?
ഇതി കുന്തീ വിനിശ്ചിത്യ കാര്യനിശ്ചയമുത്തമമ് । കാര്യാര്ഥമഭിനിശ്ചിത്യ യയൌ ഭാഗീരഥീം പ്രതി
ഇങ്ങനെ കുന്തി മനസ്സിൽ ഉറപ്പിച്ച്, ഏറ്റവും നല്ല തീരുമാനത്തിൽ എത്തി, ലക്ഷ്യം മനസ്സിൽ വെച്ച് ഭാഗീരഥി നദിയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.
ആത്മജസ്യ തതസ്തസ്യ ഘൃണിനഃ സത്യസങ്ഗിനഃ । ഗങ്ഗാതീരേ പൃഥാപശ്യഞ്ജപസ്ഥാനമനുത്തമമ്
അവിടെ ഗംഗാതീരത്ത്, സത്യവ്രതനായ, ദയയുള്ള തന്റെ മകൻ ജപത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നതിനെ കുന്തി കണ്ടു.
പ്രാങ്മുഖസ്യോര്ധ്വബാഹോഃ സാ പര്യതിഷ്ഠത പൃഷ്ഠതഃ। ജപ്യാവസാനം കാര്യാര്ഥം പ്രതീക്ഷന്തീ തപസ്വിനീ
കണ്ണൻ കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് കൈകൾ ഉയർത്തി ജപം ചെയ്യുമ്പോൾ, കുന്തി അവന്റെ പിന്നിൽ നിന്നു, ജപം തീരാൻ കാത്തു നിന്നു, മനസ്സിൽ ലക്ഷ്യം ഉറപ്പിച്ച്, വ്രതം പാലിക്കുന്നവളായി.