കേശവസ്യ തു തദ്വാക്യം കര്ണഃ ശ്രുത്വാ ഹിതം ശുഭമ്। അബ്രവീദഭിസംപൂജ്യ കൃഷ്ണം തം മധുസൂദനമ്
കേശവന്റെ ആ ശുഭവും ഹിതവുമായ വാക്കുകൾ കേട്ട കർണ്ണൻ, മധുസൂദനനായ കൃഷ്ണനെ ആദരപൂർവ്വം അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് പറഞ്ഞു.
ജാനന്മാം കിം മഹാബാഹോ സംമോഹയിതുമിച്ഛസി। യോയം പൃഥിവ്യാഃ കാര്ത്സ്ന്യേന വിനാശഃ സമുപസ്ഥിതഃ
മഹാബാഹുവേ, നീ എന്നെ അറിയുമ്പോൾ, ഭൂമി മുഴുവൻ നാശം നേരിടുമ്പോൾ, എന്നെ ഭ്രമിപ്പിക്കാൻ നീ എന്തിന് ശ്രമിക്കുന്നു?
നിമിത്തം തത്ര ശകുനിരഹം ദുഃശാസനസ്തഥാ। ദുര്യോധനശ്ച നൃപതിര്ധൃതരാഷ്ട്രസുതോഽഭവത്
ഇവിടത്തെ കാരണം ശകുനിയും ഞാനും ദുഃശാസനനും ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രനായ രാജാവായ ദുര്യോധനനുമാണ്.
അസംശയമിദം കൃഷ്ണ മഹദ്യുദ്ധമുപസ്ഥിതമ്। പാണ്ഡവാനാം കുരൂണാം ച ഘോരം രുധിരകര്ദമമ്
കൃഷ്ണാ, സംശയമില്ല, പാണ്ഡവരും കുരുക്കളും തമ്മിൽ വലിയൊരു യുദ്ധം വരുന്നു, അതി ഭയങ്കരവും രക്തം നിറഞ്ഞതുമായതാണ് അത്.
രാജാനോ രാജപുത്രാശ്ച ദുര്യോധനവശാനുഗാഃ । രണേ ശസ്ത്രാഗ്നിനാ ദഗ്ധാഃ പ്രാപ്സ്യന്തി യമസാദനമ്
ദുര്യോധനന്റെ വശത്തുള്ള രാജാക്കന്മാരും രാജപുത്രന്മാരും യുദ്ധത്തിൽ ആയുധങ്ങളുടെ അഗ്നിയിൽ ചുട്ട്, യമലോകത്തിലേക്ക് പോകും.
സ്വപ്നാ ഹി ബഹവോ ഘോരാ ദൃശ്യന്തേ മധുസൂദന। നിമിത്താനി ച ഘോരാണി തഥോത്പാതാഃ സുദാരുണാഃ
മധുസൂദനാ, ഭയാനകമായ അനേകം സ്വപ്നങ്ങളും, ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ലക്ഷണങ്ങളും അതിശയകരമായ അനിശ്ചിത സംഭവങ്ങളും കാണപ്പെടുന്നു.
പരാജയം ധാര്തരാഷ്ട്രേ വിജയം ച യുധിഷ്ഠിരേ । സംസന്ത ഇവ വാര്ഷ്ണേയ വിവിധാ രോമഹര്ഷണാഃ
വാർഷ്ണേയാ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർക്ക് പരാജയവും യുദ്ധിഷ്ഠിരനു വിജയം എന്നതും പലവിധം രോമാഞ്ചം ഉണർത്തുന്ന അടയാളങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
പ്രാജാപത്യം ഹി നക്ഷത്രം ഗ്രഹസ്തീക്ഷ്ണോ മഹാദ്യുതിഃ । ശനൈശ്ചരഃ പീഡയതി പീഡയന്പ്രാണിനോഽധികമ്
പ്രജാപത്യ നക്ഷത്രം ഒരു ശക്തിയും പ്രകാശമുള്ള ഗ്രഹം ബാധിക്കുന്നു; ശനിദേവൻ ജീവികളെ അതിയായി പീഡിപ്പിക്കുന്നു.
കൃത്വാ ചാങ്ഗാരകോ വക്രം ജ്യേഷ്ഠായാം മധുസൂദന। അനുരാധാം പ്രാര്ഥയതേ മൈത്രം സംഗമയന്നിവ
മധുസൂദനാ, അങ്ങാരകൻ ജ്യേഷ്ഠയിൽ വക്രഗതിയിൽ എത്തിയിട്ട്, അനുരാധയെ തേടി, മൈത്രനക്ഷത്രത്തിൽ ചേർന്നുപോകാൻ ശ്രമിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
നൂനം മഹദ്ഭയം കൃഷ്ണ കുരൂണാം സമുപസ്ഥിതമ് । വിശേഷേണ ഹി വാര്ഷ്ണേയ ചിത്രാം പീഡയതേ ഗ്രഹഃ
കൃഷ്ണാ, കുരുക്കൾക്ക് വലിയ ഭയം അടുത്തിരിക്കുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച്, വാർഷ്ണേയാ, ഒരു ഗ്രഹം ചിത്രാനക്ഷത്രത്തെ ബാധിക്കുന്നു.
സോമസ്യ ലക്ഷ്മ വ്യാവൃത്തം രാഹുരര്കമുപൈതി ച। ദിവശ്ചോല്കാഃ പതന്ത്യേതാഃ സനിര്ഘാതാഃ സകംപനാഃ
ചന്ദ്രന്റെ കറക്കം മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, രാഹു സൂര്യനിലേക്ക് അടുക്കുന്നു, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഉല്കകൾ ഇടിമുഴക്കത്തോടെയും കുലുക്കത്തോടെയും വീഴുന്നു.
നിഷ്ടനന്തി ച മാതങ്ഗാ മുഞ്ചന്ത്യശ്രൂണി വാജിനഃ । പാനീയം യവസം ചാപി നാഭിനന്ദന്തി മാധവ
ആനകൾ ഗർജിക്കുന്നു, കുതിരകൾ കണ്ണുനീർ ഒഴിക്കുന്നു; അവർ വെള്ളവും യവവും ആസ്വദിക്കുന്നില്ല, മാധവാ.
പ്രാദുര്ഭൂതേഷു ചൈതേഷു ഭയമാഹുരുപാസ്ഥിതമ്। നിമിത്തേഷു മഹാബാഹോ ദാരുണം പ്രാണിനാശനമ്
ഈ അടയാളങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷമായപ്പോൾ, മഹാബാഹുവേ, അതിനൊപ്പം വലിയ ഭയം ഉയര്ന്നുവെന്ന് എല്ലാവരും പറയുന്നു. ജീവികളുടെ നാശം സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഭയങ്കരമായ ലക്ഷണങ്ങളാണിതു.
അല്പേ ഭുക്തേ പുരീഷം ച പ്രഭൂതമിഹ ദൃശ്യതേ। വാജിനാം വാരണാനാം ച മനുഷ്യാണാം ച കേശവ
കേശവാ, ഇവിടെ കുതിരകൾക്കും ആനകൾക്കും മനുഷ്യർക്കും വളരെ കുറച്ച് മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിച്ചിട്ടും വളരെ അധികം മല കാണപ്പെടുന്നു.
ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ സൈന്യേഷു സര്വേഷു മധുസൂദന। പരാഭവസ്യ തല്ലിങ്ഗമിതി പ്രാഹുര്മനീഷിണഃ
മധുസൂദനാ, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ സൈന്യത്തിലെ എല്ലാവർക്കും ഇതു പരാജയത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
പ്രഹൃഷ്ടം വാഹനം കൃഷ്ണ പാണ്ഡവാനാം പ്രചക്ഷതേ। പ്രദക്ഷിണാ മൃഗാശ്ചൈവ തത്തേഷാം ജയലക്ഷണമ്
കൃഷ്ണാ, പാണ്ഡവരുടെ രഥം സന്തോഷത്തോടെ കറങ്ങുന്നു എന്നും മൃഗങ്ങൾ അവരെ വലതുവശം ചുറ്റുന്നു എന്നും പറയുന്നു. ഇവ ജയത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്.
അപസവ്യാ മൃഗാഃ സര്വേ ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ കേശവ । വാചശ്ചാപ്യശരീരിണ്യസ്തകത്പരാഭവലക്ഷണമ്
കേശവാ, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ സൈന്യത്തിന് ഇടതുവശം മൃഗങ്ങൾ ചുറ്റുന്നു, ശരീരമില്ലാത്ത ശബ്ദങ്ങളും കേൾക്കുന്നു. ഇവ പരാജയത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്.
മയൂരാഃ പുണ്യശകുനാ ഹംസസാരസചാതകാഃ । ജീവഞ്ജീവകസങ്ഘാശ്ചാപ്യനുഗച്ഛന്തി പാണ്ഡവാന്
മയിലുകൾ, ശുഭപ്രതീകമായ പക്ഷികൾ, ഹംസം, സാരസങ്ങൾ, ചാതകങ്ങൾ, ജീവഞ്ജീവിക പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ പാണ്ഡവരെ പിന്തുടരുന്നു.
ഗൃധ്രാഃ കങ്കാ ബകാഃ ശ്യേനാ യാതുധാനാസ്തഥാ വൃകാഃ । മക്ഷികാണാം ച സങ്ഘാതാ അനുധാവന്തി കൌരവാന്
ഗൃധ്രങ്ങൾ, കങ്കകൾ, ബകകൾ, ശ്യേനങ്ങൾ, രാക്ഷസർ, കുറുക്കൻമാർ, ഈച്ചകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ കൌരവരെ പിന്തുടരുന്നു.
ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ സൈന്യേഷു ഭേരീണാം നാസ്തി നിഃസ്വനഃ । അനാഹതാഃ പാണ്ഡവാനാം നദന്തി പടഹാഃ കില
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ സൈന്യത്തിൽ ഭേരികൾക്ക് ശബ്ദമില്ല. പക്ഷേ, പാണ്ഡവരുടെ പടയിലകത്ത് തൊടാതെ തന്നെ പടഹങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്നു.
ഉദപാനാശ്ച നര്ദന്തി യഥാ ഗോവൃഷഭാസ്തഥാ । ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ സൈന്യേഷു തത്പരാഭവലക്ഷണമ്
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ സൈന്യത്തിൽ കിണറുകൾ കാളകളും പശുക്കളും പോലെ ഗർജിക്കുന്നു. ഇതും പരാജയത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്.
മാംസശോണിതവര്ഷം ച വൃഷ്ടം ദേവേന മാധവ । തഥാ ഗന്ധര്വനഗരം ഭാനുമത്സമുപസ്ഥിതമ്
മാധവാ, ദേവന്മാർ മാംസം രക്തം എന്നിവയുടെ മഴ പെയ്യിച്ചു. അതുപോലെ പ്രകാശമുള്ള ഗന്ധർവനഗരം പ്രത്യക്ഷമായി.
സപ്രാകാരം സപരിഖം സവപ്രം ചാരുതോരണമ് । കൃഷ്ണശ്ച പരിഘസ്തത്ര ഭാനുമാവൃത്യ തിഷ്ഠതി
കൃഷ്ണാ, മതിൽ, കുഴി, കുന്ന്, മനോഹരമായ ഗോപുരങ്ങൾ എന്നിവയോടെ കറുത്ത ഒരു തടയണ അവിടെ സൂര്യനെ മറച്ച് നില്ക്കുന്നു.
ഉദയാസ്തമനേ സംധ്യേ വേദയന്തീ മഹദ്ഭയമ് । ശിവാ ച വാശതേ ഘോരം തത്പരാഭവലക്ഷണമ്
ഉദയം അസ്തമനം സന്ധ്യാസമയങ്ങളിൽ വലിയ ഭയം അനുഭവപ്പെടുന്നു. അ울ും ഭയങ്കരമായി വിളിക്കുന്നു. ഇതും പരാജയത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്.
ഏകപക്ഷാക്ഷിചരണാഃ പക്ഷിണോ മധുസൂദന । ഉത്സൃജന്തി മഹദ്ധോരം തത്പരാഭവലക്ഷണമ്
മധുസൂദനാ, ഒരു ചിറകും ഒരു കണ്ണും ഒരു കാലും ഉള്ള പക്ഷികൾ വലിയ ഭയങ്കര ശബ്ദം പുറപ്പെടുവിക്കുന്നു. ഇതും പരാജയത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്.
കൃഷ്ണഗ്രീവാശ്ച ശകുനാ രക്തപാദാ ഭയാനകാഃ । സന്ധ്യാമിമുഖാ യാന്തി തത്പരാഭവലക്ഷണമ്
കറുത്ത കഴുത്തും ചുവന്ന കാലുകളും ഉള്ള ഭയപ്പെടുത്തുന്ന പക്ഷികൾ സന്ധ്യയുടെ ദിശയിലേക്ക് പോകുന്നു. ഇതും പരാജയത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്.
ബ്രാഹ്മണാന്പ്രഥമം ദ്വേഷ്ടി ഗുരൂംശ്ച മധുസൂദന । ഭൃത്യാന്ഭക്തിമതശ്ചാപി തത്പരാഭവലക്ഷണമ്
മധുസൂദനാ, ആദ്യം ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും, ഭക്തിയുള്ള ഭൃത്യന്മാരെയും അവൻ ദ്വേഷിക്കുന്നു. ഇതും പരാജയത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്.
പൂര്വാ ദിഗ്ലോഹിതാകാരാ ശസ്ത്രവര്ണാ ച ദക്ഷിണാ । ആമപാത്രപ്രതീകാശാ പശ്ചിമാ മധുസൂദന
മധുസൂദനാ, കിഴക്കൻ ദിശ ചുവപ്പാണ്, തെക്കൻ ദിശ ആയുധങ്ങളുടെ നിറംപോലെയാണ്, പടിഞ്ഞാറ് പാകം ചെയ്യാത്ത പാത്രംപോലെയാണ്.
ഉത്തരാ ശങ്ഖവര്ണാഭാ ദിശാം വര്ണാ ഉദാഹൃതാഃ ।। പ്രദീപ്താശ്ച ദിശഃ സര്വാ ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ മാധവ
വടക്കൻ ദിശ ശംഖത്തിന്റെ നിറംപോലെയാണ്. ദിശകളുടെ നിറങ്ങൾ ഇങ്ങനെ വിവരിക്കപ്പെടുന്നു. മാധവാ, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ ദിശകളെല്ലാം ജ്വലിക്കുന്നു.
മഹദ്ഭയം വേദയന്തി തസ്മിന്നുത്പാതദര്ശനേ ।। സഹസ്രപാദം പ്രാസാദം സ്വപ്നാന്തേ സ്മ യുധിഷ്ഠിരഃ
ഈ അപൂർവ്വലക്ഷണങ്ങൾ കണ്ടപ്പോൾ വലിയ ഭയം അനുഭവപ്പെട്ടു. സ്വപ്നത്തിന്റെ അവസാനം, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ആയിരം കാലുള്ള ഒരു കൊട്ടാരം കണ്ടു.