അതോ മേ ഭൂയസീ നന്ദിര്യദേവമനുപശ്യസി। ചോദ്യം മാം ചോദയസ്യേതദ്ഭൃശം വൈ ചോദയാമി തേ
ഇതെല്ലാം നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ചാൽ എനിക്ക് കൂടുതൽ സന്തോഷം; നിങ്ങൾ എന്നെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ഞാനും നിങ്ങളെ ശക്തമായി പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.
അഥ ത്വാം പൂജയിഷ്യാമി ഹത്വാ വൈ സര്വസൈന്ധവാന്। അഹം പശ്യാമി വിജയം കൃച്ഛ്രഭാവിനമേവ തേ
എല്ലാ സൈന്ധവന്മാരെയും ജയിച്ചശേഷം ഞാൻ നിങ്ങളെ ആദരിക്കും; ജയം നിങ്ങൾക്കു വരും, എങ്കിലും അതിന് കഷ്ടം ഉണ്ടാകും എന്ന് ഞാൻ കാണുന്നു.
അകോശസ്യാസഹായസ്യ കുതഃ സിദ്ധിര്ജയോ മമ। ഇത്യവസ്ഥാം വിദിത്വൈതാമാത്മനാത്മനി ദാരുണാമ്
ധനം ഇല്ലാതെ, കൂട്ടുകാർ ഇല്ലാതെ എനിക്ക് വിജയം എങ്ങനെയാകും? ഈ കഠിനമായ അവസ്ഥ ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു—
രാജ്യാദ്ഭാവോ നിവൃത്തോ മേ ത്രിദിവാദിവ ദൃഷ്കൃതഃ । ഈദൃശം ഭവതീ കംചിദുപായമനുപശ്യതി
രാജ്യത്തിനുള്ള ആഗ്രഹം എനിക്ക് അവസാനിച്ചു, സ്വർഗത്തിൽ കാണുന്നതുപോലെ; ഇത്തരമൊരു അവസ്ഥയിൽ എന്തെങ്കിലും മാർഗം നിങ്ങൾ കാണുന്നുണ്ടോ?
തന്മേ പരിണതപ്രജ്ഞേ സമ്യക്പ്രബ്രൂഹി പൃച്ഛതേ। കരിഷ്യാമി ഹി തത്സര്വം യഥാവദനുശാസനമ്
അതിനാൽ, പക്വമായ ബുദ്ധിയുള്ളവളേ, ഞാൻ ചോദിക്കുമ്പോൾ ശരിയായി പറഞ്ഞുതരിക; നിങ്ങൾ പറയുന്നതെല്ലാം ഞാൻ യഥാവിധി ചെയ്യാം.
പുത്ര നാത്മാവമന്തവ്യഃ പൂര്വാഭിരസമൃദ്ധിഭിഃ । അഭൂത്വാ ഹി ഭവന്ത്യര്ഥാ ഭൂത്വാ നശ്യന്തി ചാപരേ। അമര്ഷേണൈവ ചാപ്യര്ഥാ നാരബ്ധവ്യാഃ സുബാലിശൈഃ
മകനേ, മുൻകാലത്തിലെ പരാജയങ്ങൾ കാരണം സ്വയം അവഹേളിക്കരുത്; ചില കാര്യങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു, ചിലത് നശിക്കുന്നു, അത്രേ; ക്ഷമയില്ലാതെ, മൂഢന്മാർ കാര്യങ്ങൾ തുടങ്ങരുത്.
സര്വേഷാം കര്മണാം താത ഫലേ നിത്യമനിത്യതാ। അനിത്യമിതി ജാനന്തോ ന ഭവന്തി ഭവന്തി ച
എല്ലാ പ്രവൃത്തികളുടെയും ഫലം, മകനേ, എപ്പോഴും നശ്വരമാണ്; അതു നശ്വരമാണെന്ന് അറിഞ്ഞാൽ, ചിലത് സംഭവിക്കാറില്ല, ചിലത് സംഭവിക്കും.
അഥ യേ നൈവ കുര്വന്തി നൈവ ജാതു ഭവന്തി തേ। ഐകഗുണ്യമനീഹായാമഭാവഃ കര്മണാം ഫലമ്
എന്നാൽ, പ്രവർത്തിക്കാത്തവർക്ക് ഒന്നും സംഭവിക്കില്ല; ഒരേ ഗുണം മാത്രം ഉണ്ടാകുമ്പോഴും ശ്രമം ഇല്ലാത്തപ്പോൾ പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലം ശൂന്യമാണ്.
അഥ ദ്വൈഗുണ്യമീഹായാം ഫലം ഭവതി വാ നവാ । യസ്യ പ്രാഗേവ വിദിതാ സര്വാര്ഥാനാമനിത്യതാ
എവിടെ എല്ലാവസ്തുക്കളുടെയും നാശം അനിവാര്യമാണെന്ന് മുമ്പേ മനസ്സിലാക്കിയവനു, ഫലമൊട്ടും ഇരട്ടിയാകണമെന്നില്ല, അതാവശ്യമായിരിക്കണമെന്നുമില്ല.
നുദേദ്വൃദ്ധിസമൃദ്ധീ സ പ്രതികൂലേ നൃപാത്മജ । ഉത്ഥാതവ്യം ജാഗൃതവ്യം യോക്തവ്യം ഭൂതികര്മസു
രാജകുമാരാ, വളർച്ചയും ഐശ്വര്യവും തടസ്സപ്പെടുമ്പോൾ, എഴുന്നേറ്റ് ജാഗ്രതയോടെ നില്ക്കണം, വിജയത്തിനായി വേണ്ട പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടണം.
ഭവിഷ്യതീത്യേവ മനഃ കൃത്വാ സതതമവ്യഥൈഃ । മങ്ഗലാനി പുരസ്കൃത്യ ബ്രാഹ്മണാംശ്ചേശ്വരൈഃ സഹ
എല്ലാവേളയും 'ഇത് സംഭവിക്കും' എന്ന ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ, ഭയമോ ആശങ്കയോ ഇല്ലാതെ, നല്ല കാര്യങ്ങളും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും രാജന്മാരെയും മുൻപിൽ വച്ച് പ്രവർത്തിക്കണം.
പ്രാജ്ഞസ്യ നൃപതേരാശു വൃദ്ധിര്ഭവതി പുത്രക । അഭിവര്തതി ലക്ഷ്മീസ്തം പ്രാചീമിവ ദിവാകരഃ
മനസ്സുള്ള രാജാവിന്, മകനേ, ഐശ്വര്യം വേഗത്തിൽ ലഭിക്കും; ഭാഗ്യം കിഴക്കേ ദിക്കിൽ സൂര്യൻ ഉദിക്കുന്നതുപോലെ അവനെ സമീപിക്കും.
നിദര്ശനാന്യുപായാംശ്ച ബഹൂന്യുദ്ധര്ഷണാനി ച। അനുദര്ശിതരൂപോഽസി പശ്യാമി കുരു പൌരുഷമ്
നിനക്ക് പല ഉദാഹരണങ്ങളും മാർഗങ്ങളും പ്രോത്സാഹനങ്ങൾ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു; നീ അവയെ ജീവിതത്തിൽ നടപ്പിലാക്കുന്നവനാണ് എന്ന് ഞാൻ കാണുന്നു. ഇപ്പോൾ നീ ശക്തി കാണിക്കണം.
പുരുഷാര്ഥമഭിപ്രേതം സമാഹര്തുമിഹാര്ഹസി। ക്രുദ്ധാന്ലുബ്ധാന്പരിക്ഷീണാനവലിപ്താന്വിമാനിതാന്
നിനക്ക് മനുഷ്യശ്രമംകൊണ്ട് നേടാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നതെല്ലാം ഇവിടെ സമാഹരിക്കണം; കോപമുള്ളവരും, സ്വാർത്ഥികളും, ക്ഷയിച്ചവരും, അഹങ്കാരമുള്ളവരും, അപമാനിതരായവരും ഉൾപ്പെടെ.
സ്പര്ധിനശ്ചൈവ യേ കേചിത്താന്യുക്ത ഉപധാരയ। ഏതേന ത്വം പ്രകാരേണ മഹതോ ഭേത്സ്യസേ ഗണാന്। മഹാവേഗ ഇവോദ്ധൂതോ മാതരിശ്വാ ബലാഹകാന്
മത്സരമനസ്സുള്ള മറ്റുള്ളവരെയും ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ ശ്രദ്ധിക്കണം; ഇങ്ങനെ നീ വലിയ കൂട്ടങ്ങളെ തകർക്കും, ശക്തിയോടെ കാറ്റ് മേഘങ്ങളെ തള്ളിപ്പോകുന്നതുപോലെ.
തേഷാമഗ്രപ്രദായീ സ്യാഃ കല്പോത്ഥായീ പ്രിയംവദഃ । തേ ത്വാം പ്രിയം കരിഷ്യന്തി പുരോധാസ്യന്തി ച ധ്രുവമ്
അവരിൽ നീ ആദ്യം ദാനം ചെയ്യുന്നവനും, സമയത്ത് എഴുന്നേൽക്കുന്നവനും, സ്നേഹത്തോടെ സംസാരിക്കുന്നവനും ആകണം; അങ്ങനെ അവർ നിന്നെ സ്നേഹിക്കുകയും മുൻപിൽ വയ്ക്കുകയും ചെയ്യും.
യദൈവ ശത്രുര്ജാനീയാത്സപത്നം ത്യക്തജീവിതമ്। തദൈവാസ്മാദുദ്വിജേത സര്പാദ്വേശ്മഗതാദിവ
ശത്രു തന്റെ എതിരാളി ജീവൻ ഉപേക്ഷിച്ചതായി അറിഞ്ഞാൽ, ഉടൻ തന്നെ അവനെ ഭയപ്പെടണം; വീട്ടിൽ കയറിയ പാമ്പിനെപോലെ.
തം വിദിത്വാ പരാക്രാന്തം വശേ ന കുരുതേ യദി। നിര്വാദൈര്നിര്വദേദേനമന്തതസ്തദ്ഭവിഷ്യതി
അവൻ ധൈര്യശാലിയാണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും, അവനെ കീഴടക്കാൻ ശ്രമിക്കാതിരുന്നാൽ, കുറ്റമില്ലാത്ത മാർഗങ്ങളിൽ അവനെ ജയിക്കണം; അവസാനം അതാണ് ഫലം.
നിര്വാദാദാസ്പദം ലബ്ധാ ധനവൃദ്ധിര്ഭവിഷ്യതി। ധനവന്തം ഹി മിത്രാണി ഭജന്തേ ചാശ്രയന്തി ച
കുറ്റമില്ലായ്മയിലൂടെ ഉറച്ച നിലപാട് നേടുമ്പോൾ, ധനം വർധിക്കും; ധനികരെ സുഹൃത്തുക്കൾ ചുറ്റി നിൽക്കും, ആശ്രയിക്കും.
സ്ഖലിതാര്ഥം പുനസ്താനി സന്ത്യജന്തി ച ബാന്ധവാഃ । നഹ്യസ്മിന്നാശ്രയന്തേ ച ജുഗുപ്സന്തേ ച താദൃശമ്
പക്ഷേ, ധനം നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ, അതേ ബന്ധുക്കൾ അവനെ ഉപേക്ഷിക്കും; അങ്ങനെയുള്ളവനെ അവർ ആശ്രയിക്കുകയുമില്ല, ആദരിക്കുകയുമില്ല.
ശത്രും കൃത്വാ യഃ സഹായം വിശ്വാസമുപഗച്ഛതി। സ ന സംഭാവ്യമേവൈതദ്യദ്രാജ്യം പ്രാപ്നുയാദിതി
ശത്രുവിനെ കൂട്ടുകാരനാക്കി അവനിൽ വിശ്വാസം വെക്കുന്നവൻ, രാജ്യം നേടുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കേണ്ടതില്ല.
നൈവ രാജ്ഞാ ദരഃ കാര്യോ ജാതു കസ്യാംചിദാപദി। അഥ ചേദപി ദീര്ണഃ സ്യാന്നൈവ വര്തേത ദീര്ണവത്
ഒരു രാജാവിന് യാതൊരു ദുരിതത്തിലും ഭയപ്പെടാൻ പാടില്ല; ഭയപ്പെട്ടാലും, ഭയപ്പെട്ടവനെന്നപോലെ പെരുമാറരുത്.
ദീര്ണം ഹി ദൃഷ്ട്വാ രാജാനം സര്വമേവാനുദീര്യതേ। രാഷ്ട്രം ബലമമാത്യാശ്ച പൃഥക്കുര്വന്തി തേ മതീഃ
രാജാവിനെ ഭയപ്പെട്ടവനായി കണ്ടാൽ, എല്ലാം അശാന്തിയാകും; രാജ്യം, സൈന്യം, മന്ത്രിമാർ ഇവർ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ നില്ക്കും.
ശത്രുനേകേ പ്രപദ്യന്തേ പ്രജഹത്യപരേ പുനഃ । അന്യേ തു പ്രജിഹീര്ഷന്തി യേ പുരസ്താദ്വിമാനിതാഃ
ചിലർ ശത്രുവിനോടൊപ്പം ചേരും, മറ്റുചിലർ രാജാവിനെ ഉപേക്ഷിക്കും, മുൻകാലത്ത് അപമാനിതരായവർ ഇപ്പോൾ പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ നോക്കും.
യ ഏവാത്യന്തസുഹൃദസ്ത ഏനം പര്യുപാസതേ। അശക്തയഃ സ്വസ്തികാമാ ബദ്ധവത്സാ ഇലാ ഇവ
ഏറ്റവും വിശ്വസ്തരായവർ മാത്രമേ അവനോടൊപ്പം നില്ക്കൂ; അവർക്കു ശക്തിയില്ലെങ്കിലും, അവൻ നന്നാകണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നവരാണ്, വയലിൽ കെട്ടിയ പശുക്കളെപ്പോലെ.
ശോചന്തമനുശോചന്തി പതിതാനിവ ബാന്ധവാന് । അപി തേ പൂജിതാഃ പൂര്വമപി തേ സുഹൃദോ മതാഃ
അവൻ ദുഃഖിക്കുമ്പോൾ, അവരും ബന്ധുക്കളെ നഷ്ടപ്പെട്ടവരെപ്പോലെ ദുഃഖിക്കും; മുമ്പ് ആദരിക്കപ്പെട്ടവരും സുഹൃത്തുക്കളായി കരുതപ്പെട്ടവരും ഉൾപ്പെടെ.
യേ രാഷ്ട്രമഭിമന്യന്തേ രാജ്ഞോ വ്യസനമീയുഷഃ । മാ ദീദരസ്ത്വം സുഹൃദോ മാ ത്വാം ദീര്ണം പ്രഹാസിഷുഃ
രാജാവിന് കഷ്ടകാലം വന്നപ്പോൾ രാജ്യം നഷ്ടമായെന്ന് കരുതുന്നവർ നിന്നെ ഉപേക്ഷിക്കരുതേ, സുഹൃത്തേ. നീ തകർന്നുപോയപ്പോൾ നിന്റെ കൂട്ടുകാരും നിന്നെ വിട്ടുപോകരുത്.
പ്രഭാവം പൌരുഷം ബുദ്ധിം ജിജ്ഞാസന്ത്യാ മയാ തവ। വിദധത്യാ സമാശ്വാസമുക്തം തേജോവിവൃദ്ധയേ
നിന്റെ ശക്തിയും ധൈര്യവും ബുദ്ധിയും അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ചാണ് ഞാൻ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞത്. ഇതു കേട്ടാൽ നിന്റെ തേജസ്സ് കൂടട്ടെ എന്നുള്ളത് തന്നെയാണ് എന്റെ ഉദ്ദേശ്യം.
യദേതത്സംവിജാനാസി യദി സമ്യഗ്ബ്രവീമ്യഹമ്। കൃത്വാ സൌമ്യമിവാത്മാനം ജായായോത്തിഷ്ഠ സഞ്ജയ
നീ ഇതിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഞാൻ ശരിയായി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, മനസ്സ് ശാന്തമാക്കി, സഞ്ജയ, ഭാര്യയ്ക്കായി എഴുന്നേൽക്കു.
അസ്തി നഃ കോശനിചയോ മഹാനവിദിതസ്തവ। തമഹം വേദ നാന്യസ്തമുപസംപാദയാമി തേ
നമുക്ക് വലിയൊരു രഹസ്യധനം ഉണ്ട്, അതിന്റെ വിവരം നിനക്ക് അറിയില്ല. അതിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ മാത്രം അറിയുന്നു, അത് ഞാൻ നിനക്ക് നൽകാം.