നൃശംസ്യാമയശസ്യാം ച ദുഃഖാം കാപുരുഷോചിതാമ്। യമേനമഭിനന്ദേയുരമിത്രാഃ പുരുഷം കൃശമ്
ക്രൂരവും അപകീര്ത്തിയുള്ളതും ദുഃഖകരവും അയോഗ്യവുമായ ഉപജീവനം, ശത്രുക്കള് ഒരു ദുർബലനെ പ്രശംസിക്കുന്നതുപോലെയാണ്; അത്തരം വഴികളില് പോകരുത്.
ലോകസ്യ സമവജ്ഞാതം നിഹീനാസനവാസസമ് । അഹോലാഭകരം ഹീനമല്പജീവനമല്പകമ്
ലോകം അവഹേളിക്കുന്ന, താഴ്ന്ന വസ്ത്രം ധരിക്കുന്ന, ലഭിക്കേണ്ടതൊന്നും കിട്ടാത്ത, നിസ്സാരവും ചെറുതുമായ ജീവിതം നയിക്കുന്നവനാണ് അത്തരം ഒരാള്.
നേദൃശം ബന്ധുമാസാദ്യ ബാന്ധവഃ സുഖമേധതേ। അവൃത്ത്യൈവ വിപത്സ്യാമോ വയം രാഷ്ട്രാത്പ്രവാസിതാഃ
ഇത്തരം ഒരു ബന്ധുവിനെ കിട്ടിയാല് ആരും സന്തോഷം കണ്ടെത്തില്ല; ഉപജീവനം ഇല്ലാതെ, രാജ്യത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ട് ഞങ്ങൾ കഷ്ടപ്പെടും.
സര്വകാമരസൈര്ഹീനാഃ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടാ അകിംചനാഃ । അവല്ഗുകാരിണ സത്സു കുലവംശസ്യ നാശനമ്
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നഷ്ടപ്പെട്ട്, സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് വീണു, ദരിദ്രരായി, നല്ലവരുടെ ഇടയിൽ നിയന്ത്രണം ഇല്ലാതെ പെരുമാറി, കുടുംബത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവരാണ് അത്തരം ആളുകൾ.
കലിം പുത്രപ്രവാദേന സഞ്ജയ ത്വാമജീജനമ് । നിരമര്ഷം നിരുത്സാഹം നിര്വീര്യമരിനന്ദനമ്
സഞ്ജയ, നിന്റെ മകന്റെ വഴി കൊണ്ട് കലിയുഗം നിന്നിൽ ജനിച്ചു; ക്രോധം ഇല്ലാതെ, ഉത്സാഹം ഇല്ലാതെ, ശക്തി ഇല്ലാതെ, ദുർബലന്റെ മകനായി.
മാ സ്മ സീമന്തിനീ കാചിഞ്ജനയേത്പുത്രമീദൃശമ്। മാ ധൂമായ ജ്വലാത്യന്തമാക്രമ്യ ജഹി ശാത്രവാന്
ഒരു സീമന്തിനിയും ഇങ്ങനെ ഒരു മകനെ ജനിപ്പിക്കരുത്; ജ്വാല പുകയായി തീരാതെ, ഉയർന്ന് ശത്രുക്കളെ തോൽപ്പിക്കണം.
ജ്വല മൂര്ധന്യമിത്രാണാം മുഹൂര്തമപി വാ ക്ഷണമ്। ഏതാവാനേവ പുരുഷോ യദമര്ഷീ യദക്ഷമീ
ശത്രുക്കളുടെ തലയിൽ പോലും ഒരു നിമിഷം അഗ്നിപോലെ കത്തണം; ക്രോധവും ദൃഢതയും ഉള്ളതാണു യഥാർത്ഥ പുരുഷത്വം.
ക്ഷമാവാന്നിരമര്ഷശ്ച നൈവ സ്ത്രീ ന പുനഃ പുമാന് । സംതോഷോ വൈ ശ്രിയം ഹന്തി തഥാഽനുക്രോശ ഏവ ച
ക്ഷമയും ക്രോധരഹിതത്വവും ഉള്ളവന് സ്ത്രീയോ പുരുഷനോ അല്ല; സംതൃപ്തിയും ദയയും ഐശ്വര്യത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നു.
അനുത്ഥാനഭയേ ചോഭേ നിരീഹോ നാശ്രുതേ മഹത്। ഏഭ്യോ നികൃതിപാപേഭ്യഃ പ്രമുഞ്ചാത്മാനമാത്മനാ
ഉയരാൻ പേടിയും താഴാൻ പേടിയും, ആസക്തിയില്ലായ്മയും വലിയ വിജ്ഞാനമില്ലായ്മയും — ഈ ദുഷ്പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്ന് നീ സ്വയം രക്ഷപ്പെടണം.
ആയസം ഹൃദയം കൃത്വാ മൃഗയസ്വ പുനഃ സ്വകമ് । പരം വിഷഹതേ യസ്മാത്തസ്മാത്പുരുഷ ഉച്യതേ
ഹൃദയം ഇരുമ്പുപോലെ ദൃഢമാക്കി, വീണ്ടും നിന്റെതായതു തേടണം; മറ്റുള്ളവരുടെ ദു:ഖം സഹിക്കുന്നതിനാലാണ് ഒരാളെ പുരുഷനെന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
തമാഹുര്വ്യര്ഥനാമാനം സ്ത്രീവദ്യ ഇഹ ജീവതി। ശൂരസ്യോര്ജിതസത്വസ്യ സിംഹവിക്രാന്തചാരിണഃ
വ്യർത്ഥമായ പേരിൽ ജീവിക്കുന്നവനെ സ്ത്രീപോലെയാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്; പക്ഷേ ധൈര്യവും ശക്തിയും സിംഹത്തിന്റെ ചുവടുപോലുള്ളവനാണ് യഥാർത്ഥ പുരുഷന്.
ദിഷ്ടഭാവം ഗതസ്യാപി വിഷയേ മോദതേ പ്രജാ । യ ആത്മനഃ പ്രിയമുഖേ ഹിത്വാ മൃഗയതേ ശ്രിയമ്
വിധിയുടെ വഴിയിൽ എത്തിയാലും, തന്റെ പ്രദേശത്ത് സന്തോഷം കണ്ടെത്തുന്നു; സ്വയം ഇഷ്ടപ്പെട്ടതു ഉപേക്ഷിച്ച് ഐശ്വര്യം തേടുന്നവനാണ് അത്തരം പുരുഷന്.
അമാത്യാനാമഥോ ഹര്ഷമാദധാത്യചിരേണ സഃ
അത്തരം പുരുഷന് തന്റെ മന്ത്രിമാരെ ഉടനടി സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.
കിം നു മേ മാമപശ്യന്ത്യാഃ പൃഥിവ്യാ അപി സര്വയാ। കിമാഭരണകൃത്യം തേ കിം ഭോഗൈര്ജീവിതേന വാ
എനിക്ക് ഭൂമിയിലെ എല്ലാവരും എന്നെ കാണുന്നില്ലെങ്കിൽ, ആഭരണങ്ങൾക്കും സുഖങ്ങൾക്കും ജീവിക്കും എന്ത് പ്രയോജനം?
പൈരര്വിഹന്യമാനസ്യ ജീവിതേനാപി കിം ഫലമ്।' നിര്മന്യുകാനാം യേ ലോകാ ദ്വിഷന്തസ്താനവാപ്നുയുഃ । യേ ത്വാദൃതാത്മനാം ലോകാഃ സുഹൃദസ്താന്വ്രജന്തു നഃ
മറ്റുള്ളവരുടെ അടിയേറ്റവന് ജീവന് എന്ത് ഫലം? ഞങ്ങളെ വെറുക്കുന്നവർ നിരാശരായ ലോകങ്ങളിൽ എത്തട്ടെ; നമ്മുടെ സുഹൃത്തുക്കൾ ധൈര്യശാലികളുടെ ലോകങ്ങളിൽ എത്തട്ടെ.
ഭൃത്യൈര്വിഹീയമാനാനാം പരപിണ്ഡോപജീവിനാമ്। കൃപണാനാമസത്വാനാം മാ വൃത്തിമനുവര്തിഥാഃ
ദാസന്മാർ ഇല്ലാതെ, മറ്റുള്ളവരുടെ ഭക്ഷണത്തിൽ ആശ്രയിച്ചുള്ള, ദയനീയരും ശക്തിയില്ലാത്തവരുമായവരുടെ ഉപജീവനം നീ പിന്തുടരരുത്.
അനു ത്വാം താത ജീവന്തു ബ്രാഹ്മണാഃ സുഹൃദസ്തഥാ । പര്യന്യമിവ ഭൂതാനി ദേവാ ഇവ ശതക്രതുമ്
കുഞ്ഞേ, ബ്രാഹ്മണരും സുഹൃത്തുക്കളും നിന്റെ കാരണത്താൽ ജീവിക്കട്ടെ; മഴവില്ല് പോലെ എല്ലാ ജീവികളും ആശ്രയിക്കുന്നതുപോലെയും, ദേവന്മാർ ഇന്ദ്രനെ ആശ്രയിക്കുന്നതുപോലെയും.
യമാജീവന്തി പുരുഷം സര്വഭൂതാനി സംജയ। പക്വം ദ്രുമമിവാസാദ്യ തസ്യ ജീവിതമര്ഥവത്
സഞ്ജയ, എല്ലാ ജീവികളും ഒരു മനുഷ്യനിൽ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നു; പാകംവന്ന വൃക്ഷം ലഭിച്ചാൽ എല്ലാവർക്കും ഉപകാരപ്പെടുന്നതുപോലെ. അങ്ങനെയുള്ളവന്റെ ജീവിതം അർത്ഥവത്താണ്.
യസ്യ ശൂരസ്യ വിക്രാന്തൈരേധന്തേ ബാന്ധവാഃ സുഖമ്। ത്രിദശാ ഇവ ശക്രസ്യ സാധു തസ്യേഹ ജീവിതമ്
ധൈര്യവും വീര്യവും ഉള്ളവന്റെ ബന്ധുക്കൾ സന്തോഷത്തോടെ വളരുമ്പോൾ, ദേവന്മാർ ഇന്ദ്രന്റെ കീഴിൽ സന്തോഷിക്കുന്നതുപോലെ, അങ്ങനെയുള്ളവന്റെ ജീവിതം ഭാഗ്യവാനാണ്.
സ്വബാഹുബലമാശ്രിത്യ യോഹി ജീവതി മാനവഃ । സ ലോകേ ലഭതേ കീര്തിം പരത്ര ച ശുഭാം ഗതിമ്
സ്വന്തം കൈവശമുള്ള ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യന് ഈ ലോകത്ത് പ്രശസ്തിയും മരണത്തിന് ശേഷം നല്ല ഗതിയും ലഭിക്കും.
അഥൈതസ്യാമവസ്ഥായാം പൌരുഷം ഹാതുമിച്ഛസി। നിഹീനസേവിതം മാര്ഗം ഗമിഷ്യസ്യചിരാദിവ
ഇപ്പോഴത്തെ ഈ അവസ്ഥയിൽ നീ പുരുഷാർത്ഥം ഉപേക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, നീ ചുരുങ്ങിയ കാലംകൊണ്ട് താഴ്ന്നവർ ഉപേക്ഷിച്ച വഴിയിലേക്ക് പോകും.
യോ ഹി തേജോ യഥാശക്തി ന കര്ശയതി വിക്രമാത്। ക്ഷത്രിയോ ജീവിതാകാങ്ക്ഷീ സ്തേന ഇത്യേവ തം വിദുഃ
ജീവിതം നിലനിറുത്താൻ തന്റെ ശക്തിയും ധൈര്യവും മുഴുവൻ പ്രയോജനപ്പെടുത്താത്ത ക്ഷത്രിയനെ, എല്ലാവരും കള്ളനെന്ന് അറിയുന്നു.
അര്ഥവന്ത്യുപപന്നാനി വാക്യാനി ഗുണവന്തി ച। നൈവ സംപ്രാപ്നുവന്തി ത്വാം മുമൂര്ഷുമിവ ഭേഷജമ്
അർത്ഥവത്തും ഉചിതവുമായ ഗുണമുള്ള വാക്കുകൾ പോലും, മരിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നവന് മരുന്ന് ഫലിക്കാത്തതുപോലെ, നിന്നിലേക്കെത്തുന്നില്ല.
സന്തി വൈ സിന്ധുരാജസ്യ സന്തുഷ്ടാ ന തഥാ ജനാഃ। ദൌര്ബല്യാദാസതേ മൂഢാ വ്യസതൌഘപതീക്ഷിണഃ
സിന്ദുരാജാവിന് സമ്പത്ത് ഉണ്ടെങ്കിലും, ജനങ്ങൾ അതിൽ സന്തുഷ്ടരല്ല; ശക്തിയില്ലായ്മ മൂലം, ഭ്രാന്തന്മാർ ദുരിതത്തിന്റെ ഒഴുക്കിനെ നോക്കി കാത്തിരിക്കുന്നു.
സഹായോപചിതിം കൃത്വാ വ്യവസായ്യ തതസ്തതഃ । അനുദുഷ്യേയുരപരേ പശ്യന്തസ്തവ പൌരുഷമ്
സഹായികൾ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് ഉറച്ച തീരുമാനമെടുത്താൽ, മറ്റുള്ളവർ നിന്റെ പുരുഷാർത്ഥം കണ്ടു നിന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തില്ല.
തൈഃ കൃത്വാ സഹ സംഘാതം ഗിരിദുര്ഗാലയം ചര । കാലേ വ്യസനമാകാങ്ക്ഷന്നൈവായമജരാമരഃ
അവരോടൊപ്പം ചേർന്ന് മലക്കോട്ടയിൽ താമസിക്കൂ; സമയമാകുമ്പോൾ കഷ്ടത നേരിടാൻ തയ്യാറാവൂ, കാരണം ഈ മനുഷ്യൻ അനശ്വരനോ അമരനോ അല്ല.
സഞ്ജയോ നാമതശ്ച ത്വം ന ച പശ്യാമി തത്ത്വയി । അന്വര്ഥനാമാ ഭവ മേ പുത്ര മാ വ്യര്ഥനാമകഃ
നിന്റെ പേര് സഞ്ജയ എന്നാണ്, പക്ഷേ ആ ഗുണം ഞാൻ നിന്നിൽ കാണുന്നില്ല; മകനേ, നിന്റെ പേര് അർത്ഥവത്താകട്ടെ, വെറുതെ പേരാകരുത്.
സമ്യഗ്ദൃഷ്ടിര്മഹാപ്രാജ്ഞോ ബാലം ത്വാം ബ്രാഹ്മണോഽബ്രവീത്। അയം പ്രാപ്യ മഹത്കൃച്ഛ്രം പുനര്വൃദ്ധിം ഗമിഷ്യതി
ഒരു വലിയ ജ്ഞാനിയായ ബ്രാഹ്മണൻ നന്നായി കണ്ടു, നീ ബാലനായിരിക്കുമ്പോൾ പറഞ്ഞു: 'വലിയ കഷ്ടതകൾ അനുഭവിച്ചിട്ടും, ഇദ്ദേഹം വീണ്ടും സമ്പത്തിലേക്ക് എത്തും.'
തസ്യ സ്മരന്തീ വചനമാശംസേ വിജയം തവ। തസ്മാത്താത ബ്രവീമി ത്വാം വക്ഷ്യാമി ച പുനഃപുനഃ
അവന്റെ വാക്കുകൾ ഓർത്ത്, ഞാൻ നിന്റെ വിജയത്തിനായി പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു; അതിനാൽ, കുഞ്ഞേ, ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു, വീണ്ടും വീണ്ടും പറയും.
യസ്യ ഹ്യര്ഥാഭിനിര്വൃത്തൌ ഭവന്ത്യാപ്യായിതാഃ പരേ । തസ്യാര്ഥസിദ്ധിര്നിയതാ നയേഷ്വര്ഥാനുസാരിണഃ
തന്റെ സമ്പത്ത് മറ്റുള്ളവരെ പോഷിപ്പിക്കുന്നവന് വിജയം ഉറപ്പാണ്; നല്ല വഴിയിൽ നടക്കുന്നവർക്കു സമ്പത്ത് നേടൽ തീർച്ചയാണ്.