കൃത്വാ മാനുഷ്യകം കര്മ സൃത്വാഽഽജിം യാവദുത്തമമ് । ധര്മസ്യാനൃണ്യമാപ്നോതി ന ചാത്മാനം വിഗര്ഹതേ
മനുഷ്യന്റെ കടമ നിർവഹിച്ച്, ഉത്തമമായ യുദ്ധം നടത്തി, ധർമ്മത്തോട് കടം തീർത്ത്, സ്വയം കുറ്റം പറയേണ്ടതില്ല.
അലബ്ധ്വാ യദി വാ ലബ്ധ്വാ നാനുശോചതി പണ്ഡിതഃ । ആനന്തര്യം ചാരഭതേ ന പ്രാണാനാം ധനായതേ
ലഭിച്ചാലും, ലഭിക്കാതിരുന്നാലും, ജ്ഞാനികൾ ദുഃഖിക്കാറില്ല. അവർ സ്ഥിരമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു; ജീവൻ സമ്പത്തിനായി വിലയിടാറില്ല.
ഉദ്ഭാവയസ്വം വീര്യം വാ താം വാ ഗച്ഛ ധ്രുവാം ഗതിമ് । ധര്മം പുത്രാഗ്രതഃ കൃത്വാ കിംനിമിത്തം ഹി ജീവസി
നിന്റെ ശക്തി ഉണർത്തുക, അല്ലെങ്കിൽ ആ ഉറപ്പുള്ള അവസാനം നേരിടുക. പുത്രന്മാരെക്കാൾ മുന്നിൽ ധർമ്മം വച്ച്, നീ എന്തിനാണ് ജീവിക്കുന്നത്?
ഇഷ്ടാപൂര്തം ഹി തേ ക്ലീബ കീര്തിശ്ച സകലാ ഹതാ । വിച്ഛിന്നം ഭോഗമൂലം തേ കിംനിമിത്തം ഹി ജീവസി
നിന്റെ യാഗങ്ങളും ദാനങ്ങളും, കയര്മനസ്സുള്ളവാ, നിന്റെ എല്ലാ പ്രശസ്തിയും നശിച്ചു. നിന്റെ ആനന്ദത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം മുറിഞ്ഞു; നീ എന്തിനാണ് ഇപ്പോഴും ജീവിക്കുന്നത്?
ശത്രുര്നിമഞ്ജതാ ഗ്രാഹ്യോ ജങ്ഘായാം പ്രപതിഷ്യതാ। വിപരിച്ഛിന്നമൂലോഽപി ന വിഷീദേത്കഥംചന
ശത്രു മുങ്ങുമ്പോഴും പിടിക്കണം; വീഴുമ്പോഴും ശ്രമിക്കണം. അടിസ്ഥാനം മുറിഞ്ഞാലും, ഒരിക്കലും നിരാശപ്പെടരുത്.
ഉദ്യമ്യ ധുരമുത്കര്ഷേദാജാനേയകതം സ്മരന്। കുരു സത്വം ച മാനം ച വിദ്ധി പൌരുഷമാത്മനഃ
ഭാരം ഏറ്റു ശ്രമിക്കണം, അജായുടെ പുത്രന്മാരുടെ വീര്യം ഓർമ്മിക്കണം. ധൈര്യവും മാനവും കാണിക്കണം; നിന്റെ പുരുഷാർത്ഥം അറിയണം.
ഉദ്ഭാവയ കുലം മഗ്നം ത്വത്കൃതേ സ്വയമേവ ഹി। യസ്യ വൃത്തം ന ജല്പന്തി മാനവാ മഹദദ്ഭുതമ്
നിന്റെ കാരണം താഴ്ന്ന കുടുംബത്തെ നീ തന്നെയാണു ഉയർത്തേണ്ടത്. ആരുടെ പ്രവർത്തിയും മനുഷ്യർ വലിയതും അത്ഭുതകരവുമെന്നു പറയുന്നില്ലേ?
രാശിവര്ധനമാത്രം സ നൈവ സ്ത്രീ ന പുനഃ പുമാന് । ദാനേ തപസി സത്യേ ച യസ്യ നോച്ചരിതം യശഃ
ദാനം, തപസ്സ്, സത്യം എന്നിവയിൽ പ്രശസ്തിയില്ലാത്തവൻ, സ്ത്രീയല്ല, പുരുഷനുമല്ല, വെറും മാംസക്കൂട്ടം മാത്രമാണ്.
വിദ്യായാമര്ഥലാഭേ വാ മാതുരുച്ചാര ഏവ സഃ। ശ്രുതേന തപസാ വാഽപി ശ്രിയാ വാ വിക്രമേണ വാ
വിദ്യയിലോ സമ്പാദ്യത്തിലോ ലഭിക്കുന്ന വിജയം, അമ്മയുടെ വാക്കുപോലെയാണ്; പഠനത്തിലോ തപസ്സിലോ ഐശ്വര്യത്തിലോ ധൈര്യത്തിലോ ലഭിക്കുന്നതും അതുപോലെ തന്നെയാണ്.
ജനാന്യോഽഭിഭവത്യന്യാന്കര്മണാ ഹി സ വൈ പുമാന് । ന ത്വേവ ജാല്മീം കാപാലീം വൃത്തിമേഷിതുമര്ഹസി
ഒരു പുരുഷന് തന്റെ പ്രവൃത്തിയാല് മറ്റുള്ളവരെ മറികടക്കുന്നു; പക്ഷേ നീ നിന്ദ്യവും ലജ്ജാജനകവുമായ ഉപജീവനമാര്ഗം അന്വേഷിക്കരുത്.
നൃശംസ്യാമയശസ്യാം ച ദുഃഖാം കാപുരുഷോചിതാമ്। യമേനമഭിനന്ദേയുരമിത്രാഃ പുരുഷം കൃശമ്
ക്രൂരവും അപകീര്ത്തിയുള്ളതും ദുഃഖകരവും അയോഗ്യവുമായ ഉപജീവനം, ശത്രുക്കള് ഒരു ദുർബലനെ പ്രശംസിക്കുന്നതുപോലെയാണ്; അത്തരം വഴികളില് പോകരുത്.
ലോകസ്യ സമവജ്ഞാതം നിഹീനാസനവാസസമ് । അഹോലാഭകരം ഹീനമല്പജീവനമല്പകമ്
ലോകം അവഹേളിക്കുന്ന, താഴ്ന്ന വസ്ത്രം ധരിക്കുന്ന, ലഭിക്കേണ്ടതൊന്നും കിട്ടാത്ത, നിസ്സാരവും ചെറുതുമായ ജീവിതം നയിക്കുന്നവനാണ് അത്തരം ഒരാള്.
നേദൃശം ബന്ധുമാസാദ്യ ബാന്ധവഃ സുഖമേധതേ। അവൃത്ത്യൈവ വിപത്സ്യാമോ വയം രാഷ്ട്രാത്പ്രവാസിതാഃ
ഇത്തരം ഒരു ബന്ധുവിനെ കിട്ടിയാല് ആരും സന്തോഷം കണ്ടെത്തില്ല; ഉപജീവനം ഇല്ലാതെ, രാജ്യത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ട് ഞങ്ങൾ കഷ്ടപ്പെടും.
സര്വകാമരസൈര്ഹീനാഃ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടാ അകിംചനാഃ । അവല്ഗുകാരിണ സത്സു കുലവംശസ്യ നാശനമ്
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നഷ്ടപ്പെട്ട്, സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് വീണു, ദരിദ്രരായി, നല്ലവരുടെ ഇടയിൽ നിയന്ത്രണം ഇല്ലാതെ പെരുമാറി, കുടുംബത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവരാണ് അത്തരം ആളുകൾ.
കലിം പുത്രപ്രവാദേന സഞ്ജയ ത്വാമജീജനമ് । നിരമര്ഷം നിരുത്സാഹം നിര്വീര്യമരിനന്ദനമ്
സഞ്ജയ, നിന്റെ മകന്റെ വഴി കൊണ്ട് കലിയുഗം നിന്നിൽ ജനിച്ചു; ക്രോധം ഇല്ലാതെ, ഉത്സാഹം ഇല്ലാതെ, ശക്തി ഇല്ലാതെ, ദുർബലന്റെ മകനായി.
മാ സ്മ സീമന്തിനീ കാചിഞ്ജനയേത്പുത്രമീദൃശമ്। മാ ധൂമായ ജ്വലാത്യന്തമാക്രമ്യ ജഹി ശാത്രവാന്
ഒരു സീമന്തിനിയും ഇങ്ങനെ ഒരു മകനെ ജനിപ്പിക്കരുത്; ജ്വാല പുകയായി തീരാതെ, ഉയർന്ന് ശത്രുക്കളെ തോൽപ്പിക്കണം.
ജ്വല മൂര്ധന്യമിത്രാണാം മുഹൂര്തമപി വാ ക്ഷണമ്। ഏതാവാനേവ പുരുഷോ യദമര്ഷീ യദക്ഷമീ
ശത്രുക്കളുടെ തലയിൽ പോലും ഒരു നിമിഷം അഗ്നിപോലെ കത്തണം; ക്രോധവും ദൃഢതയും ഉള്ളതാണു യഥാർത്ഥ പുരുഷത്വം.
ക്ഷമാവാന്നിരമര്ഷശ്ച നൈവ സ്ത്രീ ന പുനഃ പുമാന് । സംതോഷോ വൈ ശ്രിയം ഹന്തി തഥാഽനുക്രോശ ഏവ ച
ക്ഷമയും ക്രോധരഹിതത്വവും ഉള്ളവന് സ്ത്രീയോ പുരുഷനോ അല്ല; സംതൃപ്തിയും ദയയും ഐശ്വര്യത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നു.
അനുത്ഥാനഭയേ ചോഭേ നിരീഹോ നാശ്രുതേ മഹത്। ഏഭ്യോ നികൃതിപാപേഭ്യഃ പ്രമുഞ്ചാത്മാനമാത്മനാ
ഉയരാൻ പേടിയും താഴാൻ പേടിയും, ആസക്തിയില്ലായ്മയും വലിയ വിജ്ഞാനമില്ലായ്മയും — ഈ ദുഷ്പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്ന് നീ സ്വയം രക്ഷപ്പെടണം.
ആയസം ഹൃദയം കൃത്വാ മൃഗയസ്വ പുനഃ സ്വകമ് । പരം വിഷഹതേ യസ്മാത്തസ്മാത്പുരുഷ ഉച്യതേ
ഹൃദയം ഇരുമ്പുപോലെ ദൃഢമാക്കി, വീണ്ടും നിന്റെതായതു തേടണം; മറ്റുള്ളവരുടെ ദു:ഖം സഹിക്കുന്നതിനാലാണ് ഒരാളെ പുരുഷനെന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
തമാഹുര്വ്യര്ഥനാമാനം സ്ത്രീവദ്യ ഇഹ ജീവതി। ശൂരസ്യോര്ജിതസത്വസ്യ സിംഹവിക്രാന്തചാരിണഃ
വ്യർത്ഥമായ പേരിൽ ജീവിക്കുന്നവനെ സ്ത്രീപോലെയാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്; പക്ഷേ ധൈര്യവും ശക്തിയും സിംഹത്തിന്റെ ചുവടുപോലുള്ളവനാണ് യഥാർത്ഥ പുരുഷന്.
ദിഷ്ടഭാവം ഗതസ്യാപി വിഷയേ മോദതേ പ്രജാ । യ ആത്മനഃ പ്രിയമുഖേ ഹിത്വാ മൃഗയതേ ശ്രിയമ്
വിധിയുടെ വഴിയിൽ എത്തിയാലും, തന്റെ പ്രദേശത്ത് സന്തോഷം കണ്ടെത്തുന്നു; സ്വയം ഇഷ്ടപ്പെട്ടതു ഉപേക്ഷിച്ച് ഐശ്വര്യം തേടുന്നവനാണ് അത്തരം പുരുഷന്.
അമാത്യാനാമഥോ ഹര്ഷമാദധാത്യചിരേണ സഃ
അത്തരം പുരുഷന് തന്റെ മന്ത്രിമാരെ ഉടനടി സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.
കിം നു മേ മാമപശ്യന്ത്യാഃ പൃഥിവ്യാ അപി സര്വയാ। കിമാഭരണകൃത്യം തേ കിം ഭോഗൈര്ജീവിതേന വാ
എനിക്ക് ഭൂമിയിലെ എല്ലാവരും എന്നെ കാണുന്നില്ലെങ്കിൽ, ആഭരണങ്ങൾക്കും സുഖങ്ങൾക്കും ജീവിക്കും എന്ത് പ്രയോജനം?
പൈരര്വിഹന്യമാനസ്യ ജീവിതേനാപി കിം ഫലമ്।' നിര്മന്യുകാനാം യേ ലോകാ ദ്വിഷന്തസ്താനവാപ്നുയുഃ । യേ ത്വാദൃതാത്മനാം ലോകാഃ സുഹൃദസ്താന്വ്രജന്തു നഃ
മറ്റുള്ളവരുടെ അടിയേറ്റവന് ജീവന് എന്ത് ഫലം? ഞങ്ങളെ വെറുക്കുന്നവർ നിരാശരായ ലോകങ്ങളിൽ എത്തട്ടെ; നമ്മുടെ സുഹൃത്തുക്കൾ ധൈര്യശാലികളുടെ ലോകങ്ങളിൽ എത്തട്ടെ.
ഭൃത്യൈര്വിഹീയമാനാനാം പരപിണ്ഡോപജീവിനാമ്। കൃപണാനാമസത്വാനാം മാ വൃത്തിമനുവര്തിഥാഃ
ദാസന്മാർ ഇല്ലാതെ, മറ്റുള്ളവരുടെ ഭക്ഷണത്തിൽ ആശ്രയിച്ചുള്ള, ദയനീയരും ശക്തിയില്ലാത്തവരുമായവരുടെ ഉപജീവനം നീ പിന്തുടരരുത്.
അനു ത്വാം താത ജീവന്തു ബ്രാഹ്മണാഃ സുഹൃദസ്തഥാ । പര്യന്യമിവ ഭൂതാനി ദേവാ ഇവ ശതക്രതുമ്
കുഞ്ഞേ, ബ്രാഹ്മണരും സുഹൃത്തുക്കളും നിന്റെ കാരണത്താൽ ജീവിക്കട്ടെ; മഴവില്ല് പോലെ എല്ലാ ജീവികളും ആശ്രയിക്കുന്നതുപോലെയും, ദേവന്മാർ ഇന്ദ്രനെ ആശ്രയിക്കുന്നതുപോലെയും.
യമാജീവന്തി പുരുഷം സര്വഭൂതാനി സംജയ। പക്വം ദ്രുമമിവാസാദ്യ തസ്യ ജീവിതമര്ഥവത്
സഞ്ജയ, എല്ലാ ജീവികളും ഒരു മനുഷ്യനിൽ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നു; പാകംവന്ന വൃക്ഷം ലഭിച്ചാൽ എല്ലാവർക്കും ഉപകാരപ്പെടുന്നതുപോലെ. അങ്ങനെയുള്ളവന്റെ ജീവിതം അർത്ഥവത്താണ്.
യസ്യ ശൂരസ്യ വിക്രാന്തൈരേധന്തേ ബാന്ധവാഃ സുഖമ്। ത്രിദശാ ഇവ ശക്രസ്യ സാധു തസ്യേഹ ജീവിതമ്
ധൈര്യവും വീര്യവും ഉള്ളവന്റെ ബന്ധുക്കൾ സന്തോഷത്തോടെ വളരുമ്പോൾ, ദേവന്മാർ ഇന്ദ്രന്റെ കീഴിൽ സന്തോഷിക്കുന്നതുപോലെ, അങ്ങനെയുള്ളവന്റെ ജീവിതം ഭാഗ്യവാനാണ്.
സ്വബാഹുബലമാശ്രിത്യ യോഹി ജീവതി മാനവഃ । സ ലോകേ ലഭതേ കീര്തിം പരത്ര ച ശുഭാം ഗതിമ്
സ്വന്തം കൈവശമുള്ള ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യന് ഈ ലോകത്ത് പ്രശസ്തിയും മരണത്തിന് ശേഷം നല്ല ഗതിയും ലഭിക്കും.