നിര്മന്യുശ്ചാപ്യസങ്ഖ്യേയഃ പുരുഷഃ ക്ലീബസാധനഃ । യാവജ്ജീവം നിരാശോഽസി കല്യാണായ ധുരം വഹ
കോപമില്ലാതെ, എണ്ണാനാവാത്തവനായി, ശക്തിയില്ലാതെ, ഒരുപാട് പ്രതീക്ഷയില്ലാതെ ജീവിക്കുന്നവൻ ജീവിതം മുഴുവൻ നിരാശയിലാകും. നീ നല്ലതിന്റെ ഭാരമേറ്റു മുന്നോട്ട് പോവണം.
മാഽഽത്മാനമവമന്യസ്വ മൈനമല്പേന ബീഭരഃ । മനഃ കൃത്വാ സുകല്യാണം മാ ഭൈസ്ത്വം പ്രതിസംഹര
നീ സ്വയം അവമതിക്കരുത്, ചെറിയ കാരണത്തിന് ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല. മനസ്സിൽ നല്ലതിനെ മാത്രം ആലോചിക്കണം. ഭയപ്പെടാതെ, മനസ്സിനെ പിൻവലിക്കൂ.
ഉത്തിഷ്ഠ ഹേ കാപുരുഷ മാ ശേഷ്വൈവം പരാജിതഃ। അമിത്രാന്നന്ദയന്സര്വാന്നിര്മാനോ ബന്ധുശോകദഃ
ഏ കയര്മനസ്സുള്ളവാ, എഴുന്നേല്ക്കു, ഇങ്ങനെ തോറ്റു കിടക്കരുത്. നീ ശത്രുക്കളെ സന്തോഷിപ്പിച്ച്, ബാന്ധവരെ ദുഃഖത്തിലാക്കുന്നു, മാനം നഷ്ടപ്പെട്ടവനായി.
സുപൂരാ വൈ കുനദികാ സുപൂരോ മുഷികാഞ്ജലിഃ । സുസംതോഷഃ കാപുരുഷഃ സ്വല്പകേനൈവ തുഷ്യതി
ചെറിയ ഒരു നദി നിറയാം, ഒരു എലി handful അരി കൊണ്ടു തൃപ്തരാകും. അങ്ങനെ, ഭയക്കുന്നവന് ചെറിയതിൽ തന്നെ സന്തോഷം കിട്ടും.
അപ്യഹേരാരുജന്ദംഷ്ട്രാമാശ്വേവ നിധനം വ്രജ । അപി വാ സംശയം പ്രാപ്യ ജീവിതേഽപി പരാക്രമേഃ
പാമ്പ് പല്ല് കാട്ടുന്നതുപോലോ, കുതിര മരണത്തിലേക്ക് ഓടുന്നതുപോലോ, മരണം നേരിട്ടാലും, സംശയം വന്നാലും, ജീവിക്കുമ്പോഴും ധൈര്യം കാണിക്കണം.
അപ്യരേഃ ശ്യേനവച്ഛിദ്രം പശ്യേസ്ത്വം വിപരിക്രമന് । വിവദന്വാഽഥവാ തൂഷ്ണീം വ്യോമ്നീവാപരിശങ്കിതഃ
ശത്രുവിന്റെ നിരയിൽ ഒരു പൊത്തൽ കണ്ടാലും, പരുന്തുപോലെ മുന്നോട്ട് പോവണം. വാദിച്ചാലും, മിണ്ടാതിരുന്നാലും, ആകാശംപോലെ ഭയമില്ലാതെ നിലകൊള്ളണം.
ത്വമേവം പ്രേതവച്ഛേഷേ കസ്മാദ്വജ്രഹതോ യഥാ। ഉത്തിഷ്ഠ ഹേ കാപുരുഷ മാ സ്വാപ്സീഃ ശത്രുനിര്ജിതഃ
നീ മരിച്ചവനെപ്പോലെ, ഇടിയേറ്റ് വീണവനെപ്പോലെ കിടക്കുന്നത് എന്തിനാണ്? എഴുന്നേല്ക്കു കയര്മനസ്സുള്ളവാ, ശത്രുക്കളാൽ തോറ്റു ഉറങ്ങരുത്.
മാഽസ്തം ഗമസ്ത്വം കൃപണോ വി ശ്രൂയസ്വ സ്വകര്മണാ । മാ മധ്യേ മാ ജഘന്യേ ത്വം മാഽധോ ഭൂസ്തിഷ്ഠ ഗര്ജിതഃ
നീ ദു:ഖത്തിൽ അസ്തമിക്കരുത്, നിന്റെ പ്രവൃത്തികൾകൊണ്ട് കെടുതിയെന്നു കേൾക്കരുത്. നടുവിലും താഴിലും നില്ക്കരുത്; ഉയർന്ന്, ഗൗരവത്തോടെ നില്ക്കണം.
അലാതം തിന്ദുകസ്യേവ മുഹൂര്തമപി ഹി ജ്വല । മാ തുഷാഗ്നിരിവാനര്ചിര്ധൂമായസ്വ ജിജീവിഷുഃ
തിണ്ടുക്കമരത്തിന്റെ ചുട്ടകഷ്ണംപോലെ, ഒരു നിമിഷം പോലും കത്തണം. ജീവിക്കണമെന്നു ആഗ്രഹിച്ച്, തൂവാലിന്റെ തീപോലെ പുക മാത്രം ആയിക്കൊണ്ടിരിക്കരുത്.
മുഹൂര്തം ജ്വലിതം ശ്രേയോ ന ച ധൂമായിതം ചിരമ് । മാ ഹ സ്മ കസ്യചിദ്ഗേഹേ ജനീ രാജ്ഞഃ സ്വരീമൃദുഃ
ഒരു നിമിഷം കത്തുന്നത് ദീർഘകാലം പുകവീഴുന്നതിൽക്കാൾ നല്ലത്. രാജാവിന്റെ വീട്ടിൽ ആരും മൃദുലഹൃദയമുള്ള സ്ത്രീയായി ജനിക്കരുത്.
കൃത്വാ മാനുഷ്യകം കര്മ സൃത്വാഽഽജിം യാവദുത്തമമ് । ധര്മസ്യാനൃണ്യമാപ്നോതി ന ചാത്മാനം വിഗര്ഹതേ
മനുഷ്യന്റെ കടമ നിർവഹിച്ച്, ഉത്തമമായ യുദ്ധം നടത്തി, ധർമ്മത്തോട് കടം തീർത്ത്, സ്വയം കുറ്റം പറയേണ്ടതില്ല.
അലബ്ധ്വാ യദി വാ ലബ്ധ്വാ നാനുശോചതി പണ്ഡിതഃ । ആനന്തര്യം ചാരഭതേ ന പ്രാണാനാം ധനായതേ
ലഭിച്ചാലും, ലഭിക്കാതിരുന്നാലും, ജ്ഞാനികൾ ദുഃഖിക്കാറില്ല. അവർ സ്ഥിരമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു; ജീവൻ സമ്പത്തിനായി വിലയിടാറില്ല.
ഉദ്ഭാവയസ്വം വീര്യം വാ താം വാ ഗച്ഛ ധ്രുവാം ഗതിമ് । ധര്മം പുത്രാഗ്രതഃ കൃത്വാ കിംനിമിത്തം ഹി ജീവസി
നിന്റെ ശക്തി ഉണർത്തുക, അല്ലെങ്കിൽ ആ ഉറപ്പുള്ള അവസാനം നേരിടുക. പുത്രന്മാരെക്കാൾ മുന്നിൽ ധർമ്മം വച്ച്, നീ എന്തിനാണ് ജീവിക്കുന്നത്?
ഇഷ്ടാപൂര്തം ഹി തേ ക്ലീബ കീര്തിശ്ച സകലാ ഹതാ । വിച്ഛിന്നം ഭോഗമൂലം തേ കിംനിമിത്തം ഹി ജീവസി
നിന്റെ യാഗങ്ങളും ദാനങ്ങളും, കയര്മനസ്സുള്ളവാ, നിന്റെ എല്ലാ പ്രശസ്തിയും നശിച്ചു. നിന്റെ ആനന്ദത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം മുറിഞ്ഞു; നീ എന്തിനാണ് ഇപ്പോഴും ജീവിക്കുന്നത്?
ശത്രുര്നിമഞ്ജതാ ഗ്രാഹ്യോ ജങ്ഘായാം പ്രപതിഷ്യതാ। വിപരിച്ഛിന്നമൂലോഽപി ന വിഷീദേത്കഥംചന
ശത്രു മുങ്ങുമ്പോഴും പിടിക്കണം; വീഴുമ്പോഴും ശ്രമിക്കണം. അടിസ്ഥാനം മുറിഞ്ഞാലും, ഒരിക്കലും നിരാശപ്പെടരുത്.
ഉദ്യമ്യ ധുരമുത്കര്ഷേദാജാനേയകതം സ്മരന്। കുരു സത്വം ച മാനം ച വിദ്ധി പൌരുഷമാത്മനഃ
ഭാരം ഏറ്റു ശ്രമിക്കണം, അജായുടെ പുത്രന്മാരുടെ വീര്യം ഓർമ്മിക്കണം. ധൈര്യവും മാനവും കാണിക്കണം; നിന്റെ പുരുഷാർത്ഥം അറിയണം.
ഉദ്ഭാവയ കുലം മഗ്നം ത്വത്കൃതേ സ്വയമേവ ഹി। യസ്യ വൃത്തം ന ജല്പന്തി മാനവാ മഹദദ്ഭുതമ്
നിന്റെ കാരണം താഴ്ന്ന കുടുംബത്തെ നീ തന്നെയാണു ഉയർത്തേണ്ടത്. ആരുടെ പ്രവർത്തിയും മനുഷ്യർ വലിയതും അത്ഭുതകരവുമെന്നു പറയുന്നില്ലേ?
രാശിവര്ധനമാത്രം സ നൈവ സ്ത്രീ ന പുനഃ പുമാന് । ദാനേ തപസി സത്യേ ച യസ്യ നോച്ചരിതം യശഃ
ദാനം, തപസ്സ്, സത്യം എന്നിവയിൽ പ്രശസ്തിയില്ലാത്തവൻ, സ്ത്രീയല്ല, പുരുഷനുമല്ല, വെറും മാംസക്കൂട്ടം മാത്രമാണ്.
വിദ്യായാമര്ഥലാഭേ വാ മാതുരുച്ചാര ഏവ സഃ। ശ്രുതേന തപസാ വാഽപി ശ്രിയാ വാ വിക്രമേണ വാ
വിദ്യയിലോ സമ്പാദ്യത്തിലോ ലഭിക്കുന്ന വിജയം, അമ്മയുടെ വാക്കുപോലെയാണ്; പഠനത്തിലോ തപസ്സിലോ ഐശ്വര്യത്തിലോ ധൈര്യത്തിലോ ലഭിക്കുന്നതും അതുപോലെ തന്നെയാണ്.
ജനാന്യോഽഭിഭവത്യന്യാന്കര്മണാ ഹി സ വൈ പുമാന് । ന ത്വേവ ജാല്മീം കാപാലീം വൃത്തിമേഷിതുമര്ഹസി
ഒരു പുരുഷന് തന്റെ പ്രവൃത്തിയാല് മറ്റുള്ളവരെ മറികടക്കുന്നു; പക്ഷേ നീ നിന്ദ്യവും ലജ്ജാജനകവുമായ ഉപജീവനമാര്ഗം അന്വേഷിക്കരുത്.
നൃശംസ്യാമയശസ്യാം ച ദുഃഖാം കാപുരുഷോചിതാമ്। യമേനമഭിനന്ദേയുരമിത്രാഃ പുരുഷം കൃശമ്
ക്രൂരവും അപകീര്ത്തിയുള്ളതും ദുഃഖകരവും അയോഗ്യവുമായ ഉപജീവനം, ശത്രുക്കള് ഒരു ദുർബലനെ പ്രശംസിക്കുന്നതുപോലെയാണ്; അത്തരം വഴികളില് പോകരുത്.
ലോകസ്യ സമവജ്ഞാതം നിഹീനാസനവാസസമ് । അഹോലാഭകരം ഹീനമല്പജീവനമല്പകമ്
ലോകം അവഹേളിക്കുന്ന, താഴ്ന്ന വസ്ത്രം ധരിക്കുന്ന, ലഭിക്കേണ്ടതൊന്നും കിട്ടാത്ത, നിസ്സാരവും ചെറുതുമായ ജീവിതം നയിക്കുന്നവനാണ് അത്തരം ഒരാള്.
നേദൃശം ബന്ധുമാസാദ്യ ബാന്ധവഃ സുഖമേധതേ। അവൃത്ത്യൈവ വിപത്സ്യാമോ വയം രാഷ്ട്രാത്പ്രവാസിതാഃ
ഇത്തരം ഒരു ബന്ധുവിനെ കിട്ടിയാല് ആരും സന്തോഷം കണ്ടെത്തില്ല; ഉപജീവനം ഇല്ലാതെ, രാജ്യത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ട് ഞങ്ങൾ കഷ്ടപ്പെടും.
സര്വകാമരസൈര്ഹീനാഃ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടാ അകിംചനാഃ । അവല്ഗുകാരിണ സത്സു കുലവംശസ്യ നാശനമ്
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നഷ്ടപ്പെട്ട്, സ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് വീണു, ദരിദ്രരായി, നല്ലവരുടെ ഇടയിൽ നിയന്ത്രണം ഇല്ലാതെ പെരുമാറി, കുടുംബത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവരാണ് അത്തരം ആളുകൾ.
കലിം പുത്രപ്രവാദേന സഞ്ജയ ത്വാമജീജനമ് । നിരമര്ഷം നിരുത്സാഹം നിര്വീര്യമരിനന്ദനമ്
സഞ്ജയ, നിന്റെ മകന്റെ വഴി കൊണ്ട് കലിയുഗം നിന്നിൽ ജനിച്ചു; ക്രോധം ഇല്ലാതെ, ഉത്സാഹം ഇല്ലാതെ, ശക്തി ഇല്ലാതെ, ദുർബലന്റെ മകനായി.
മാ സ്മ സീമന്തിനീ കാചിഞ്ജനയേത്പുത്രമീദൃശമ്। മാ ധൂമായ ജ്വലാത്യന്തമാക്രമ്യ ജഹി ശാത്രവാന്
ഒരു സീമന്തിനിയും ഇങ്ങനെ ഒരു മകനെ ജനിപ്പിക്കരുത്; ജ്വാല പുകയായി തീരാതെ, ഉയർന്ന് ശത്രുക്കളെ തോൽപ്പിക്കണം.
ജ്വല മൂര്ധന്യമിത്രാണാം മുഹൂര്തമപി വാ ക്ഷണമ്। ഏതാവാനേവ പുരുഷോ യദമര്ഷീ യദക്ഷമീ
ശത്രുക്കളുടെ തലയിൽ പോലും ഒരു നിമിഷം അഗ്നിപോലെ കത്തണം; ക്രോധവും ദൃഢതയും ഉള്ളതാണു യഥാർത്ഥ പുരുഷത്വം.
ക്ഷമാവാന്നിരമര്ഷശ്ച നൈവ സ്ത്രീ ന പുനഃ പുമാന് । സംതോഷോ വൈ ശ്രിയം ഹന്തി തഥാഽനുക്രോശ ഏവ ച
ക്ഷമയും ക്രോധരഹിതത്വവും ഉള്ളവന് സ്ത്രീയോ പുരുഷനോ അല്ല; സംതൃപ്തിയും ദയയും ഐശ്വര്യത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നു.
അനുത്ഥാനഭയേ ചോഭേ നിരീഹോ നാശ്രുതേ മഹത്। ഏഭ്യോ നികൃതിപാപേഭ്യഃ പ്രമുഞ്ചാത്മാനമാത്മനാ
ഉയരാൻ പേടിയും താഴാൻ പേടിയും, ആസക്തിയില്ലായ്മയും വലിയ വിജ്ഞാനമില്ലായ്മയും — ഈ ദുഷ്പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്ന് നീ സ്വയം രക്ഷപ്പെടണം.
ആയസം ഹൃദയം കൃത്വാ മൃഗയസ്വ പുനഃ സ്വകമ് । പരം വിഷഹതേ യസ്മാത്തസ്മാത്പുരുഷ ഉച്യതേ
ഹൃദയം ഇരുമ്പുപോലെ ദൃഢമാക്കി, വീണ്ടും നിന്റെതായതു തേടണം; മറ്റുള്ളവരുടെ ദു:ഖം സഹിക്കുന്നതിനാലാണ് ഒരാളെ പുരുഷനെന്ന് വിളിക്കുന്നത്.