ബ്രാഹ്മണഃ പ്രചരേദ്ഭൈക്ഷം ക്ഷത്രിയഃ പരിപാലയേത്। വൈശ്യോ ധനാര്ജനം കുര്യാച്ഛൂദ്രഃ പരിചരേച്ച താന്
ബ്രാഹ്മണൻ ഭിക്ഷയെടുക്കണം, ക്ഷത്രിയൻ സംരക്ഷണം നടത്തണം, വൈശ്യൻ സമ്പത്ത് സമ്പാദിക്കണം, ശൂദ്രൻ അവരെ സേവിക്കണം.
ഭൈക്ഷം വിപ്രതിഷിദ്ധം തേ കൃഷിര്നൈവോപപദ്യതേ । ക്ഷത്രിയോഽസി ക്ഷതാത്രാതാ ബാഹുവീര്യോപജീവിതാ
നിനക്ക് ഭിക്ഷയെടുക്കുന്നത് വിലക്കിയിരിക്കുന്നു; കൃഷിയും യോജിച്ചില്ല. നീ ക്ഷത്രിയനാണ്, പരിരക്ഷകൻ, കൈവശമുള്ള ബലത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവൻ.
പിത്ര്യമംശം മഹാബാഹോ നിമഗ്നം പുനരുദ്ധര । സാമ്നാ ഭേദേന ദാനേന ദണ്ഡേനാഥ നയേന വാ
മഹാബാഹുവായവനേ, മുങ്ങിപ്പോയ പിതൃഭാഗം വീണ്ടും ഉയർത്തിക്കൊൾക്കണം—സമാധാനത്തോടെ, വിഭജനത്തിലൂടെ, ദാനത്തിലൂടെ, ശിക്ഷയിലൂടോ നയത്തിലൂടോ.
ഇതോ ദുഃഖതരം കിം നു യദഹം ദീനബാന്ധവാ। പരപിണ്ഡമുദീക്ഷേ വൈ ത്വാം സൂത്വാ മിത്രനന്ദന
ഞാൻ ദുർബലരായ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം നിന്നു, നിന്നെ പ്രസവിച്ചിട്ടും മറ്റൊരാളുടെ അന്നം നോക്കേണ്ടി വരുന്നത് ഇതിൽക്കാൾ വേദനയുള്ളത് എന്താണ്, സുഹൃത്തുക്കളുടെ സന്തോഷമേ?
യുധ്യസ്വ രാജധര്മേണ മാ നിമഞ്ജീഃ പിതാമഹാന് । മാ ഗമഃ ക്ഷീണപുണ്യസ്ത്വം സാനുജഃ പാപികാം ഗതിം
രാജധർമ്മം അനുസരിച്ച് യുദ്ധം ചെയ്യണം; പിതാമഹന്മാർ മുങ്ങിപ്പോകാൻ അനുവദിക്കരുത്; നീയും സഹോദരന്മാരും പുണ്യം തീർന്നവനായി ദുഷ്പഥത്തിലേക്ക് പോകരുത്.
അത്രാപ്യുദാഹരന്തീമമിതിഹാസം പുരാതനമ് । വിദുലായാശ്ച സംവാദം പുത്രസ്യ ച പരന്തപ
ഇവിടെയും ഒരു പുരാതന കഥ ഉദാഹരിക്കപ്പെടുന്നു, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ, വിദുലയും അവളുടെ പുത്രനും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണം.
തതഃ ശ്രേയശ്ച ഭൂയശ്ച യഥാവദ്വക്തുമര്ഹസി । യശസ്വിനീ മന്യുമതീ കുലേ ജാതാ വിഭാവരീ
അതുകൊണ്ട്, ഉത്തമവും കൂടുതൽ ഗുണമുള്ളതുമായത് യഥാവിധി പറയേണ്ടത് നിനക്കാണ്; പ്രശസ്തയും ബുദ്ധിമാനുമായും ഉന്നത കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച പ്രകാശമുള്ളവളും.
ക്ഷത്രധര്മരതാ ദാന്താ വിദുലാ ദീര്ഘദര്ശിനീ । വിശ്രുതാ രാജസംസത്സു ശ്രുതവാക്യാ ബഹുശ്രുതാ
ക്ഷത്രധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനമുള്ള, ആത്മസംയമനം ഉള്ള, വിദൂരദർശനം ഉള്ള, രാജസഭകളിൽ പ്രശസ്തയായ, പല വാക്കുകളും പഠിച്ച വിദുല.
വിദുലാ നാമ രാജന്യാ ജഗര്ഹേ പുത്രമൌരസമ് । നിര്ജിതം സിന്ധുരാജേന ശയാനം ദീനചേതസമ്
വിദുല എന്ന രാജകുമാരിയ് തന്റെ സ്വന്തം പുത്രനെ, സിന്ധുരാജാവിനാൽ തോറ്റു നിരാശയോടെ കിടന്നിരുന്നവനെ ശാസിച്ചു.
അനന്ദന മയാ ജാത ദ്വിഷതാം ഹര്ഷവര്ധന । ന മയാ ത്വം ന പിത്രാ ച ജാതഃ ക്വാഭ്യാഗതോഹ്യസി
അദൃഷ്ടശാലിയായവനേ, നീ എന്നിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്, പക്ഷേ ശത്രുക്കളുടെ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു; ഞാൻ നിന്നെ പ്രസവിച്ചതുമല്ല, നിന്റെ പിതാവും അല്ല—നീ എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്?
നിര്മന്യുശ്ചാപ്യസങ്ഖ്യേയഃ പുരുഷഃ ക്ലീബസാധനഃ । യാവജ്ജീവം നിരാശോഽസി കല്യാണായ ധുരം വഹ
കോപമില്ലാതെ, എണ്ണാനാവാത്തവനായി, ശക്തിയില്ലാതെ, ഒരുപാട് പ്രതീക്ഷയില്ലാതെ ജീവിക്കുന്നവൻ ജീവിതം മുഴുവൻ നിരാശയിലാകും. നീ നല്ലതിന്റെ ഭാരമേറ്റു മുന്നോട്ട് പോവണം.
മാഽഽത്മാനമവമന്യസ്വ മൈനമല്പേന ബീഭരഃ । മനഃ കൃത്വാ സുകല്യാണം മാ ഭൈസ്ത്വം പ്രതിസംഹര
നീ സ്വയം അവമതിക്കരുത്, ചെറിയ കാരണത്തിന് ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല. മനസ്സിൽ നല്ലതിനെ മാത്രം ആലോചിക്കണം. ഭയപ്പെടാതെ, മനസ്സിനെ പിൻവലിക്കൂ.
ഉത്തിഷ്ഠ ഹേ കാപുരുഷ മാ ശേഷ്വൈവം പരാജിതഃ। അമിത്രാന്നന്ദയന്സര്വാന്നിര്മാനോ ബന്ധുശോകദഃ
ഏ കയര്മനസ്സുള്ളവാ, എഴുന്നേല്ക്കു, ഇങ്ങനെ തോറ്റു കിടക്കരുത്. നീ ശത്രുക്കളെ സന്തോഷിപ്പിച്ച്, ബാന്ധവരെ ദുഃഖത്തിലാക്കുന്നു, മാനം നഷ്ടപ്പെട്ടവനായി.
സുപൂരാ വൈ കുനദികാ സുപൂരോ മുഷികാഞ്ജലിഃ । സുസംതോഷഃ കാപുരുഷഃ സ്വല്പകേനൈവ തുഷ്യതി
ചെറിയ ഒരു നദി നിറയാം, ഒരു എലി handful അരി കൊണ്ടു തൃപ്തരാകും. അങ്ങനെ, ഭയക്കുന്നവന് ചെറിയതിൽ തന്നെ സന്തോഷം കിട്ടും.
അപ്യഹേരാരുജന്ദംഷ്ട്രാമാശ്വേവ നിധനം വ്രജ । അപി വാ സംശയം പ്രാപ്യ ജീവിതേഽപി പരാക്രമേഃ
പാമ്പ് പല്ല് കാട്ടുന്നതുപോലോ, കുതിര മരണത്തിലേക്ക് ഓടുന്നതുപോലോ, മരണം നേരിട്ടാലും, സംശയം വന്നാലും, ജീവിക്കുമ്പോഴും ധൈര്യം കാണിക്കണം.
അപ്യരേഃ ശ്യേനവച്ഛിദ്രം പശ്യേസ്ത്വം വിപരിക്രമന് । വിവദന്വാഽഥവാ തൂഷ്ണീം വ്യോമ്നീവാപരിശങ്കിതഃ
ശത്രുവിന്റെ നിരയിൽ ഒരു പൊത്തൽ കണ്ടാലും, പരുന്തുപോലെ മുന്നോട്ട് പോവണം. വാദിച്ചാലും, മിണ്ടാതിരുന്നാലും, ആകാശംപോലെ ഭയമില്ലാതെ നിലകൊള്ളണം.
ത്വമേവം പ്രേതവച്ഛേഷേ കസ്മാദ്വജ്രഹതോ യഥാ। ഉത്തിഷ്ഠ ഹേ കാപുരുഷ മാ സ്വാപ്സീഃ ശത്രുനിര്ജിതഃ
നീ മരിച്ചവനെപ്പോലെ, ഇടിയേറ്റ് വീണവനെപ്പോലെ കിടക്കുന്നത് എന്തിനാണ്? എഴുന്നേല്ക്കു കയര്മനസ്സുള്ളവാ, ശത്രുക്കളാൽ തോറ്റു ഉറങ്ങരുത്.
മാഽസ്തം ഗമസ്ത്വം കൃപണോ വി ശ്രൂയസ്വ സ്വകര്മണാ । മാ മധ്യേ മാ ജഘന്യേ ത്വം മാഽധോ ഭൂസ്തിഷ്ഠ ഗര്ജിതഃ
നീ ദു:ഖത്തിൽ അസ്തമിക്കരുത്, നിന്റെ പ്രവൃത്തികൾകൊണ്ട് കെടുതിയെന്നു കേൾക്കരുത്. നടുവിലും താഴിലും നില്ക്കരുത്; ഉയർന്ന്, ഗൗരവത്തോടെ നില്ക്കണം.
അലാതം തിന്ദുകസ്യേവ മുഹൂര്തമപി ഹി ജ്വല । മാ തുഷാഗ്നിരിവാനര്ചിര്ധൂമായസ്വ ജിജീവിഷുഃ
തിണ്ടുക്കമരത്തിന്റെ ചുട്ടകഷ്ണംപോലെ, ഒരു നിമിഷം പോലും കത്തണം. ജീവിക്കണമെന്നു ആഗ്രഹിച്ച്, തൂവാലിന്റെ തീപോലെ പുക മാത്രം ആയിക്കൊണ്ടിരിക്കരുത്.
മുഹൂര്തം ജ്വലിതം ശ്രേയോ ന ച ധൂമായിതം ചിരമ് । മാ ഹ സ്മ കസ്യചിദ്ഗേഹേ ജനീ രാജ്ഞഃ സ്വരീമൃദുഃ
ഒരു നിമിഷം കത്തുന്നത് ദീർഘകാലം പുകവീഴുന്നതിൽക്കാൾ നല്ലത്. രാജാവിന്റെ വീട്ടിൽ ആരും മൃദുലഹൃദയമുള്ള സ്ത്രീയായി ജനിക്കരുത്.
കൃത്വാ മാനുഷ്യകം കര്മ സൃത്വാഽഽജിം യാവദുത്തമമ് । ധര്മസ്യാനൃണ്യമാപ്നോതി ന ചാത്മാനം വിഗര്ഹതേ
മനുഷ്യന്റെ കടമ നിർവഹിച്ച്, ഉത്തമമായ യുദ്ധം നടത്തി, ധർമ്മത്തോട് കടം തീർത്ത്, സ്വയം കുറ്റം പറയേണ്ടതില്ല.
അലബ്ധ്വാ യദി വാ ലബ്ധ്വാ നാനുശോചതി പണ്ഡിതഃ । ആനന്തര്യം ചാരഭതേ ന പ്രാണാനാം ധനായതേ
ലഭിച്ചാലും, ലഭിക്കാതിരുന്നാലും, ജ്ഞാനികൾ ദുഃഖിക്കാറില്ല. അവർ സ്ഥിരമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു; ജീവൻ സമ്പത്തിനായി വിലയിടാറില്ല.
ഉദ്ഭാവയസ്വം വീര്യം വാ താം വാ ഗച്ഛ ധ്രുവാം ഗതിമ് । ധര്മം പുത്രാഗ്രതഃ കൃത്വാ കിംനിമിത്തം ഹി ജീവസി
നിന്റെ ശക്തി ഉണർത്തുക, അല്ലെങ്കിൽ ആ ഉറപ്പുള്ള അവസാനം നേരിടുക. പുത്രന്മാരെക്കാൾ മുന്നിൽ ധർമ്മം വച്ച്, നീ എന്തിനാണ് ജീവിക്കുന്നത്?
ഇഷ്ടാപൂര്തം ഹി തേ ക്ലീബ കീര്തിശ്ച സകലാ ഹതാ । വിച്ഛിന്നം ഭോഗമൂലം തേ കിംനിമിത്തം ഹി ജീവസി
നിന്റെ യാഗങ്ങളും ദാനങ്ങളും, കയര്മനസ്സുള്ളവാ, നിന്റെ എല്ലാ പ്രശസ്തിയും നശിച്ചു. നിന്റെ ആനന്ദത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം മുറിഞ്ഞു; നീ എന്തിനാണ് ഇപ്പോഴും ജീവിക്കുന്നത്?
ശത്രുര്നിമഞ്ജതാ ഗ്രാഹ്യോ ജങ്ഘായാം പ്രപതിഷ്യതാ। വിപരിച്ഛിന്നമൂലോഽപി ന വിഷീദേത്കഥംചന
ശത്രു മുങ്ങുമ്പോഴും പിടിക്കണം; വീഴുമ്പോഴും ശ്രമിക്കണം. അടിസ്ഥാനം മുറിഞ്ഞാലും, ഒരിക്കലും നിരാശപ്പെടരുത്.
ഉദ്യമ്യ ധുരമുത്കര്ഷേദാജാനേയകതം സ്മരന്। കുരു സത്വം ച മാനം ച വിദ്ധി പൌരുഷമാത്മനഃ
ഭാരം ഏറ്റു ശ്രമിക്കണം, അജായുടെ പുത്രന്മാരുടെ വീര്യം ഓർമ്മിക്കണം. ധൈര്യവും മാനവും കാണിക്കണം; നിന്റെ പുരുഷാർത്ഥം അറിയണം.
ഉദ്ഭാവയ കുലം മഗ്നം ത്വത്കൃതേ സ്വയമേവ ഹി। യസ്യ വൃത്തം ന ജല്പന്തി മാനവാ മഹദദ്ഭുതമ്
നിന്റെ കാരണം താഴ്ന്ന കുടുംബത്തെ നീ തന്നെയാണു ഉയർത്തേണ്ടത്. ആരുടെ പ്രവർത്തിയും മനുഷ്യർ വലിയതും അത്ഭുതകരവുമെന്നു പറയുന്നില്ലേ?
രാശിവര്ധനമാത്രം സ നൈവ സ്ത്രീ ന പുനഃ പുമാന് । ദാനേ തപസി സത്യേ ച യസ്യ നോച്ചരിതം യശഃ
ദാനം, തപസ്സ്, സത്യം എന്നിവയിൽ പ്രശസ്തിയില്ലാത്തവൻ, സ്ത്രീയല്ല, പുരുഷനുമല്ല, വെറും മാംസക്കൂട്ടം മാത്രമാണ്.
വിദ്യായാമര്ഥലാഭേ വാ മാതുരുച്ചാര ഏവ സഃ। ശ്രുതേന തപസാ വാഽപി ശ്രിയാ വാ വിക്രമേണ വാ
വിദ്യയിലോ സമ്പാദ്യത്തിലോ ലഭിക്കുന്ന വിജയം, അമ്മയുടെ വാക്കുപോലെയാണ്; പഠനത്തിലോ തപസ്സിലോ ഐശ്വര്യത്തിലോ ധൈര്യത്തിലോ ലഭിക്കുന്നതും അതുപോലെ തന്നെയാണ്.
ജനാന്യോഽഭിഭവത്യന്യാന്കര്മണാ ഹി സ വൈ പുമാന് । ന ത്വേവ ജാല്മീം കാപാലീം വൃത്തിമേഷിതുമര്ഹസി
ഒരു പുരുഷന് തന്റെ പ്രവൃത്തിയാല് മറ്റുള്ളവരെ മറികടക്കുന്നു; പക്ഷേ നീ നിന്ദ്യവും ലജ്ജാജനകവുമായ ഉപജീവനമാര്ഗം അന്വേഷിക്കരുത്.