ലബ്ധചക്ഷുഷമാസീനം ധൃതരാഷ്ട്രം നരാധിപാഃ । വിസ്മിതാ ഋഷിഭിഃ സാര്ധം തുഷ്ടുവുര്മധുസൂദനമ്
കണ്ണുകൾ വീണ്ടെടുത്ത് ഇരുന്ന ധൃതരാഷ്ട്രനെ രാജാക്കന്മാരും ഋഷിമാരുമൊത്ത് അത്ഭുതത്തോടെ മധുസൂദനനെ സ്തുതിച്ചു.
ചചാല ച മഹീ കൃത്സ്നാ സാഗരശ്ചാപി ചുക്ഷുഭേ । വിസ്മയം പരമം ജഗ്മുഃ പാര്ഥിവാ ഭരതര്ഷഭ
സകല ഭൂമിയും വിറച്ചു, സമുദ്രവും കലങ്ങിപ്പോയി; ഭാരതവംശത്തിലെ മഹാരഥന്മാർ അത്ഭുതത്തിൽ മുങ്ങി.
തതഃ സ പുരുഷവ്യാഘ്രഃ സഞ്ജഹാര വപുഃ സ്വകമ് । താം ദിവ്യാമദ്ഭുതാം ചിത്രാമൃദ്ധിമത്താമരിന്ദമഃ
അപ്പോൾ ആ പുരുഷസിംഹൻ തന്റെ ദൈവികമായ അത്ഭുതകരമായ ഭംഗിയുള്ള രൂപം പിൻവലിച്ചു.
തതഃ സാത്യകിമാദായ പാണൌ വിദുരമേവ ച । ഋഷിഭിസ്തൈരനുജ്ഞാതോ നിര്യയൌ മധുസൂദനഃ
അപ്പോൾ സത്യകിയെ കൈപിടിച്ച്, വിദുരനെയും കൂട്ടി, ആ മഹർഷിമാരുടെ അനുമതിയോടെ മധുസൂദനൻ പുറപ്പെട്ടു.
ഋഷയോഽന്തര്ഹിതാ ജഗ്മുസ്തതസ്തേ നാരദാദയഃ । തസ്മിന്കോലാഹലേ വൃത്തേ തദദ്ഭുതമിവാഭവത്
നാരദന്മാരടക്കമുള്ള ആ ഋഷിമാർ അപ്രത്യക്ഷരായി അകന്നു; ആ കലഹത്തിൽ അതൊരു അത്ഭുതംപോലെയായിരുന്നു.
തം പ്രസ്ഥിതമഭിപ്രേക്ഷ്യ കൌരവാഃ സഹ രാജഭിഃ । അനുജഗ്മുര്നരവ്യാഘ്രം ദേവാ ഇവ ശതക്രതമ്
അദ്ദേഹം പുറപ്പെട്ടത് കണ്ടു, കൌരവരും രാജാക്കന്മാരും ആ പുരുഷസിംഹനെ ഇന്ദ്രനെ ദേവന്മാർ പിന്തുടരുന്നതുപോലെ പിന്തുടർന്നു.
അചിന്തയന്നമേയാത്മാ സര്വം തദ്രാജമണ്ഡലമ് । നിശ്ചക്രാമ തതഃ ശൌരിഃ സധൂമ ഇവ പാവകഃ
എന്റെ മനസ്സിൽ ആ രാജധാനി മുഴുവൻ ചിന്തിച്ചശേഷം, ശൗരി അവിടെ നിന്ന് പുകയോടുകൂടിയ അഗ്നിപോലെ പുറപ്പെട്ടു.
തതോ രഥേന ശുഭ്രേണ മഹതാ കിങ്കിണീകിനാ । ഹേമജാലവിചിത്രേണ ലഘുനാ മേഘനാദിനാ
അതിനുശേഷം, വലിയതും മനോഹരവുമായ, മണിക്കൊലുകൾ മുഴങ്ങുന്ന, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള അലങ്കാരങ്ങൾ ചുറ്റിയ, ഇടിമേഘംപോലെ വേഗത്തിൽ ഓടുന്ന രഥത്തിൽ,
സൂപസ്കരേണ ശുഭ്രേണ വൈയാഘ്രേണ വരൂഥിനാ । ശൈബ്യസുഗ്രീവയുക്തേന പ്രത്യദൃശ്യത ദാരുകഃ
പുലിവരിയിട്ടും ഉത്തമമായ ആയുധങ്ങൾ装ിച്ചും, ശൈബ്യനും സുഗ്രീവനും എന്ന ഇരുതുരങ്ങുകൾ കെട്ടിയ രഥത്തിൽ ദാരുകൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
തഥൈവ രഥമാസ്ഥായ കൃതവര്മാ മഹാരഥഃ । വൃഷ്ണീനാം സംമതോ വീരോ ഹാര്ദിക്യഃ സമദൃശ്യത
അങ്ങനെ തന്നെ, തന്റെ രഥത്തിൽ കയറി, വൃഷ്ണികളിൽ പ്രശസ്തനായ, ധീരനായ ഹാർദിക്യൻ കൃതവർമ്മനും അവിടെ കാണപ്പെട്ടു.
ഉപസ്ഥിതരഥം ശൌരിം പ്രയാസ്യന്തമരിന്ദമമ് । ധൃതരാഷ്ട്രോ മഹാരാജഃ പുനരേവാഭ്യഭാഷത
ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്ന ശൗരി തന്റെ രഥത്തിൽ കയറി പുറപ്പെടാൻ തയ്യാറായപ്പോൾ, മഹാരാജാവ് ധൃതരാഷ്ട്രൻ വീണ്ടും അവനോട് പറഞ്ഞു.
യാവദ്ബലം മേ പുത്രേഷു പശ്യതസ്തേ ജനാര്ദന । പ്രത്യക്ഷം തേ ന തേ കിംചിത്പരോക്ഷം ശത്രുകര്ശന
ജനാർദ്ദനാ, എന്റെ മക്കളുടെ ശക്തി എത്രയാണെന്ന് നീ നേരിട്ട് കാണുക; ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവനേ, നിന്നിൽ ഒന്നും മറച്ചുവെച്ചിട്ടില്ല, എല്ലാം നിന്റെ മുമ്പിലാണ്.
കുരൂണാം ശമമിച്ഛന്തം യതമാനം ച കേശവ । വിദിത്വൈതാമവസ്ഥാം മേ നാതിശങ്കിതുമര്ഹസി
കേശവാ, കുരുക്കളുടെ ഇടയിൽ സമാധാനം ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ എത്ര ശ്രമിച്ചുവെന്ന് നീ അറിയുന്നു; എന്റെ സ്ഥിതി കണ്ടു നീ അത്രയും സംശയം പുലർത്തേണ്ടതില്ല.
ന മേ പാപോഽസ്ത്യഭിപ്രായഃ പാണ്ഡവാന്പ്രതി കേശവ । ജ്ഞാതമേവ ഹിതം വാക്യം യന്മയോക്തഃ സുയോധനഃ
കേശവാ, പാണ്ഡവന്മാരെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് ദുഷ്ടബോധമൊന്നുമില്ല; സുവ്യോധനൻ പറഞ്ഞത് എന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം അവൻ നല്ലതെന്നു കരുതിയതാണു മാത്രം.
ജാനന്തി കുരവഃ സര്വേ രാജാനശ്ചൈവ പാര്ഥിവാഃ । ശമേ പ്രയതമാനം മാം സര്വയത്നേന മാധവ
മാധവാ, കുരുക്കളും മറ്റു രാജാക്കന്മാരും എല്ലാവരും അറിയുന്നു, സമാധാനത്തിനായി ഞാൻ എല്ലാ ശ്രമവും ചെയ്തുവെന്ന്.
തതോഽബ്രവീന്മഹാബാഹുര്ധൃതരാഷ്ട്രം ജനാര്ദനഃ। ദ്രോണം പിതാമഹം ഭീഷ്മം ക്ഷത്താരം ബാഹ്ലികം കൃപമ്
അതിനുശേഷം, മഹാബാഹുവായ ജനാർദ്ദനൻ ധൃതരാഷ്ട്രനോടും, ദ്രോണനോടും, പിതാമഹനായ ഭീഷ്മനോടും, വിദുരനോടും, ബാഹ്ലികനോടും, കൃപാചാര്യനോടും പറഞ്ഞു.
പ്രത്യക്ഷമേതദ്ഭവതാം യദ്വൃത്തം കുരുസംസദി। യഥാ ചാശിഷ്ടവന്മന്ദോ രോഷാദദ്യ സമുത്ഥിതഃ
കുരുസഭയിൽ എന്തെല്ലാം സംഭവിച്ചുവെന്ന് നിങ്ങൾക്ക് എല്ലാവർക്കും വ്യക്തമാണ്; ഇന്ന് ഒരു മണ്ടൻപോലെ കോപം ഉയർന്നതും നിങ്ങൾ കണ്ടു.
വദത്യനീശമാത്മാനം ധൃതരാഷ്ട്രോ മഹീപതിഃ । ആപൃച്ഛേ ഭവതഃ സര്വാന്ഗമിഷ്യാമി യുധിഷ്ഠിരമ്
സ്വയം നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയാത്തവനായി ധൃതരാഷ്ട്രൻ സംസാരിച്ച്, നിങ്ങൾ എല്ലാവരെയും വിടപറഞ്ഞ്, യുദ്ധിഷ്ഠിരനോടു പോകുമെന്ന് പറഞ്ഞു.
ആമന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥിതം ശൌരിം രഥസ്ഥം പുരുഷര്ഷഭ । അനുജഗ്മുര്മഹേഷ്വാസാഃ പ്രവീരാ ഭരതര്ഷഭാഃ
പുറപ്പെടുന്ന രഥത്തിൽ ഇരുന്ന ശൗരിയോട് സംസാരിച്ചതിനുശേഷം, ഭാരതവംശത്തിലെ ധീരരും മഹാശരധാരികളും അവനെ പിന്തുടർന്നു.
ഭീഷ്മോ ദ്രോണഃ കൃപഃ ക്ഷത്താ ധൃതരാഷ്ട്രോഽഥ ബാഹ്ലികഃ। അശ്വത്ഥാമാ വികര്ണശ്ച യുയുത്സുശ്ച മഹാരഥഃ
ഭീഷ്മൻ, ദ്രോണൻ, കൃപാചാര്യൻ, വിദുരൻ, ധൃതരാഷ്ട്രൻ, ബാഹ്ലികൻ, അശ്വത്താമൻ, വികർണ്ണൻ, മഹാരഥിയായ യുയുത്സു എന്നിവരും അവിടുണ്ടായിരുന്നു.
തതോ രഥേന ശുഭ്രേണ മഹതാ കിങ്കിണീകിനാ । കുരൂണാം പശ്യതാം ദ്രഷ്ടും സ്വസാരം സ പിതുര്യയൌ
അതിനുശേഷം, വലിയതും മനോഹരവുമായ മണിക്കൊലികൾ മുഴങ്ങുന്ന രഥത്തിൽ, കുരുക്കൾക്കു മുന്നിൽ, അവൻ തന്റെ സഹോദരിയെയും പിതാവിനെയും കാണാൻ പോയി.
പ്രവിശ്യാഥ ഗൃഹം തസ്യാശ്ചരണാവഭിവാദ്യ ച। ആചഖ്യൌ തത്സമാസേന യദ്വൃത്തം കുരുസംസദി
അവളുടെ വീട്ടിൽ കയറി, അവളുടെ കാലിൽ വണങ്ങി, കുരുസഭയിൽ സംഭവിച്ചതെല്ലാം സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞു.
ഉക്തം ബഹുവിധം വാക്യം ഗ്രഹണീയം സഹേതുകമ്। ഋഷിഭിശ്ചൈവ ച മയാ ന ചാസൌ തദ്ഗൃഹീതവാന്
മുനികളുടെയും എന്റെയും ഭാഗത്തു നിന്ന് പലവിധം കാരണങ്ങൾ സഹിതം ഉപദേശം പറഞ്ഞുവെങ്കിലും, അവൻ അതൊന്നും സ്വീകരിച്ചില്ല.
കാലപക്വമിദം സര്വം സുയോധനവശാനുഗമ്। ` സര്വക്ഷത്രം ക്ഷണേനൈവ ദഹ്യതേ പാര്ഥവഹ്നിനാ ।' ആപൃച്ഛേ ഭവതീം ശീഘ്രം പ്രയാസ്യേ പാണ്ഡവാന്പ്രതി
ഇതെല്ലാം സമയത്തിന് അനുസരിച്ചാണ് പാകമായിരിക്കുന്നത്; സുവ്യോധനന്റെ ഇഷ്ടത്തിന് വിധേയമായിരിക്കുന്നു. ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് പാണ്ഡവന്മാരുടെ അഗ്നിയിൽ മുഴുവൻ ക്ഷത്രിയവർഗ്ഗവും കത്തിപ്പോകും. ഞാൻ നിങ്ങളെ വിടപറയുന്നു; ഉടൻ പാണ്ഡവന്മാരുടെ അടുക്കൽ പോകുന്നു.
കിം വാച്യാഃ പാണ്ഡവേയാസ്തേ ഭവത്യാ വചനാന്മയാ । തദ്ബ്രൂഹി ത്വം മഹാപ്രജ്ഞേ ശുശ്രൂഷേ വചനം തവ
പാണ്ഡുവംശജന്മാരോടു നിങ്ങളുടെ പേരിൽ ഞാൻ എന്ത് പറയണം? അതിനാൽ, മഹാഭാഗ്യവതിയായ ദേവി, നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് പറയേണ്ടത്; ഞാൻ നിങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കാൻ തയ്യാറാണ്.
ബ്രൂയാഃ കേശവ രാജാനം ധര്മാത്മാനം യുധിഷ്ഠിരമ് । ഭൂയാംസ്തേ ഹീയതേ ധര്മോ മാ പുത്രക വൃഥാ കൃഥാഃ
കേശവാ, നീ ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാജാവ് യുദ്ധിഷ്ഠിരനോട് പറയണം: 'നിന്റെ ധർമ്മം കുറയുകയാണ്; പ്രിയപ്പെട്ട മകനേ, വെറുതെ പ്രവർത്തിക്കരുത്.'
ശ്രോത്രിയസ്യേവ തേ രാജന്മന്ദകസ്യാവിപശ്ചിതഃ । അനുവാകഹതാ ബുദ്ധിര്ധര്മമേവൈകമീക്ഷതേ
രാജാവേ, ഒരു പഠനമില്ലാത്ത ബ്രാഹ്മണന്റെ മനസ്സു തെറ്റായ ഉച്ചാരണത്താൽ എങ്ങനെ മങ്ങിപ്പോകുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ, നീയും ധർമ്മത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം മാത്രം കാണുന്നു.
അങ്ഗാവേക്ഷസ്വ ധര്മം ത്വം യഥാ സൃഷ്ടഃ സ്വയംഭുവാ । ബാഹുഭ്യാം ക്ഷത്രിയാഃ സൃഷ്ടാ ബാഹുവീര്യോപജീവിനഃ
രാജാവേ, സ്വയംഭുവായ ദൈവം സൃഷ്ടിച്ച പോലെ നീ ധർമ്മം മനസ്സിലാക്കണം; ക്ഷത്രിയന്മാർ കൈകളിൽ നിന്നാണ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്, അവർ കൈവശമുള്ള ശക്തിയാൽ ജീവിക്കുന്നു.
ക്രൂരായ കര്മണേ നിത്യം പ്രജാനാം പരിപാലനേ। ശ്രൃണു ചാത്രോപമാമേകാം യാ വൃദ്ധേഭ്യഃ ശ്രുതാ മയാ
ജനങ്ങളുടെ രക്ഷയ്ക്കായി കഠിനമായ പ്രവൃത്തിയിൽ എപ്പോഴും ഏർപ്പെടുന്നവനേ, ഞാൻ മൂപ്പന്മാരിൽ നിന്ന് കേട്ട ഒരു ഉപമ നീ കേൾക്കണം.
മുചുകുന്ദസ്യ രാജര്ഷേരദദത്പൃഥിവീമിമാമ്। പുരാ വൈശ്രവണഃ പ്രീതോ ന ചാസൌ തദ്ഗൃഹീതവാന്
പണ്ടു, രാജർഷിയായ മുചുകുന്ദനോട് സന്തോഷത്തോടെ വൈശ്രവണൻ ഈ ഭൂമി നൽകാൻ ശ്രമിച്ചു; പക്ഷേ, മുചുകുന്ദൻ അത് സ്വീകരിച്ചില്ല.