പ്രധര്ഷയന്മഹാബാഹും കൃഷ്ണമക്ലിഷ്ടകാരിണമ്। പതങ്ഗോഽഗ്നിമിവാസാദ്യ സാമാത്യോ നഭവിഷ്യസി
നീ മഹാബലശാലിയായ കൃഷ്ണനെ, നിർമലമായ പ്രവർത്തികളുള്ളവനെ, ആക്രമിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ, പറ്റയെന്നു തീയിൽ ചാടുന്നതുപോലെ, നീയും നിന്റെ മന്ത്രിമാരും നശിച്ചുപോകും.
വിദുരേണൈവമുക്തസ്തു കേശവഃ ശത്രുപൂഗഹാ । ദുര്യോധനം ധാര്തരാഷ്ട്രമഭ്യഭാഷത വീര്യവാന്
വിദുരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ശത്രുക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന വീരനായ കേശവൻ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രനായ ദുര്യോധനനോടു സംസാരിച്ചു.
ഏകോഽഹമിതി യന്മോഹാന്മന്യസേ മാം സുയോധന। പരിഭൂയ സുദുര്ബുദ്ധേ ഗ്രഹീതും മാം ചികീര്ഷസി
സുയോധനാ, നീ ഭ്രമത്തിൽ ഞാൻ ഒറ്റയാളാണെന്ന് കരുതുന്നു; അതുകൊണ്ട്, നീ ദുഷ്ടബുദ്ധിയോടെ എന്നെ അവഗണിച്ച് പിടികൂടാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നു.
ഇഹൈവ പാണ്ഡവാഃ സര്വേ തഥൈവാന്ധകവൃഷ്ണയഃ । ഇഹാദിത്യാശ്ച രുദ്രാശ്ച വസവശ്ച മഹര്ഷിഭിഃ
ഇവിടെ പാണ്ഡവന്മാരെല്ലാവരും ഉണ്ട്; അതുപോലെ അന്ധകരും വൃഷ്ണികളും ഉണ്ട്; ഇവിടെ ആദിത്യന്മാർ, രുദ്രന്മാർ, വസുക്കൾ, മഹർഷിമാരും ഉണ്ട്.
ഏവമുക്ത്വാ ജാഹാസോച്ചൈഃ കേശവഃ പരവീരഹാ । തസ്യ സംസ്മയതഃ ശൌരേര്വിദ്യുദ്രൂപാ മഹാത്മനഃ । `യുഗപച്ച വിനിഷ്പേതുഃ സാക്ഷാത്സര്വാസ്തു ദേവതാഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ശത്രുക്കളുടെ വീരന്മാരെ സംഹരിക്കുന്ന കേശവൻ ഉച്ചത്തിൽ ചിരിച്ചു; അവൻ പുഞ്ചിരിയോടെ നിന്നപ്പോൾ, മഹാത്മാവായ ശൗരിയുടെ ശരീരത്തിൽനിന്ന് മിന്നലുപോലെയുള്ള രൂപത്തിൽ ദേവതകൾ എല്ലാം ഒരുമിച്ച് അവിടെ പ്രത്യക്ഷമായി.
അങ്ഗുഷ്ഠമാത്രാസ്ത്രിദശാ ബഭൂവുഃ പാവകാര്ചിഷഃ । തസ്യ ബ്രഹ്മാ ലലാടസ്ഥോ രുദ്രോ വക്ഷസി ചാഭവത്
ദേവതകൾ ഓരോരുത്തരും അങ്ങുശ്ഠം വലിപ്പിൽ, അഗ്നിയുടെ ജ്വാലപോലെ പ്രകാശിച്ച് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; ബ്രഹ്മാവ് അവന്റെ നെറ്റിയിൽ, രുദ്രൻ നെഞ്ചിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ലോകപാലാ ഭുജേഷ്വാസന്നഗ്നിരാസ്യാദജായത। ആദിത്യാശ്ചൈവ സാധ്യാശ്ച വസവോഽഥാശ്വിനാവപി
ലോകപാലന്മാർ അവന്റെ കൈകളിൽ, അഗ്നി വായിൽ നിന്നു ഉദിച്ചു; ആദിത്യന്മാർ, സാദ്ധ്യന്മാർ, വസുക്കൾ, അശ്വിനീദേവന്മാർ ഇവരും അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
മരുതശ്ച സഹേന്ദ്രേണ വിശ്വേദേവാസ്തഥൈവ ച। ബഭൂവുശ്ചൈവ യക്ഷാശ്ച ഗന്ധര്വോരഗരാക്ഷസാഃ
മാരുതന്മാർ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം, വിശ്വദേവന്മാരും, യക്ഷന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, നാഗന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ ഇവരും അവിടെ പ്രത്യക്ഷമായി.
പ്രാദുരാസ്താം തഥാ ദോര്ഭ്യാം സങ്കര്ഷണധനഞ്ജയൌ। ദക്ഷിണേഽഥാര്ജുനോ ധന്വീ ഹലീ രാമശ്ച സവ്യതഃ
അവന്റെ രണ്ടു കൈകളിൽനിന്ന് സംകർഷണനും ധനഞ്ജയനും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; വലതുവശത്ത് വില്ലുമായ അർജുനനും ഇടതുവശത്ത് കുന്തിയുമായ ബാലരാമനും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഭീമോ യുധിഷ്ഠിരശ്ചൈവ മാദ്രീപുത്രൌ ച പൃഷ്ഠതഃ। അന്ധകാ വൃഷ്ണയശ്ചൈവ പ്രദ്യുമ്നപരമുഖാസ്തതഃ
ഭീമനും യുദ്ധിഷ്ഠിരനും, മാദ്രിദേവിയുടെ മക്കളും പിന്നിൽ നിന്നു; അന്ധകർ, വൃഷ്ണികൾ, പ്രദ്യുമ്നൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ചു.
അഗ്രേ ബഭൂവുഃ കൃഷ്ണസ്യ സമുദ്യതമഹായുധാഃ । ശങ്ഖചക്രഗദാശക്തിശാര്ങ്ഗലാങ്ഗലനന്ദകാഃ
കൃഷ്ണന്റെ മുന്നിൽ, ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച മഹായുധങ്ങൾ നിലകൊണ്ടിരുന്നു; ശംഖം, ചക്രം, ഗദ, ശക്തി, ശാർംഗം, കുന്തി, നന്ദകഖഡ്ഗം എന്നിവ അവിടെ പ്രത്യക്ഷമായി.
അദൃശ്യന്തോദ്യതാന്യേവ സര്വപ്രഹരണാനി ച। നാനാബാഹുഷു കൃഷ്ണസ്യ ദീപ്യമാനാനി സര്വശഃ
കൃഷ്ണന്റെ അനേകം കൈകളിൽ, എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ആയുധങ്ങളും ഉയർത്തി, എല്ലാടും പ്രകാശിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നത് കാണാമായിരുന്നു.
നേത്രാഭ്യാം നാസികാഭ്യാം ച ശ്രോത്രാഭ്യാം ച സമന്തതഃ । പ്രാദുരാസന്മഹാരൌദ്രാഃ സധൂമാഃ പാവകാര്ചിഷഃ
അവന്റെ കണ്ണുകളിൽനിന്നും മൂക്കിൽനിന്നും ചെവികളിൽനിന്നും എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും, ഭയാനകമായ പുകകൂടിയ അഗ്നിജ്വാലകൾ പുറത്ത് പടർന്നുവന്നു.
രോമകൂപേഷു ച തഥാ സൂര്യസ്യേവ മരീചയഃ । `സഹസ്രചരണഃ ശ്രീമാഞ്ശതബാഹുഃ സഹസ്രദൃക്
അവന്റെ രോമകൂപങ്ങളിൽനിന്ന് സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾപോലെയുള്ള പ്രകാശം പുറത്ത് വന്നിരുന്നു; ആയിരം കാലുകളും നൂറുകൈകളും ആയിരം കണ്ണുകളും ഉള്ളവനായി അവൻ തിളങ്ങി.
തസ്യ വൈ നാഗലോകശ്ച ഗുല്ഫാധോ ദദൃശേ തദാ। ചന്ദ്രസൂര്യൌ തഥാ നേത്രേ ഗ്രഹഃ വൈ സര്വതഃ സ്ഥിതാഃ
അവന്റെ കാൽചുവട്ടിൽ നാഗലോകം കാണാമായിരുന്നു; ചന്ദ്രനും സൂര്യനും അവന്റെ കണ്ണുകളായി, ഗ്രഹങ്ങൾ എല്ലാം ശരീരത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ഊര്ധ്വലോകാശ്ച സര്വേഽപി കുക്ഷൌ തസ്യ വ്യവസ്ഥിതാഃ । സരിതഃ സാഗരാശ്ചൈവ സ്വേദസ്തസ്യ മഹാത്മനഃ
മുകളിലുള്ള ലോകങ്ങൾ എല്ലാം അവന്റെ വയറിനകത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്തു; നദികളും സമുദ്രങ്ങളും അവന്റെ വിയർപ്പായിരുന്നു.
അസ്ഥീനി പര്വതാഃ സര്വേ വൃക്ഷാ രോമാണി തസ്യ ഹി। നിമേഷണം രാത്ര്യഹനീ ജിഹ്വായാം ശാരദാ തഥാ
പർവതങ്ങൾ അവന്റെ അസ്ഥികൾ, മരങ്ങൾ രോമങ്ങൾ; പകലും രാത്രിയും അവന്റെ കണ്ണടയ്ക്കലിൽ, ഋതുക്കൾ അവന്റെ നാവിൽ.
തം ദൃഷ്ട്വാ ഘോരമാത്മാനം കേശവസ്യ മഹാത്മനഃ । ന്യമീലയന്ത നേത്രാണി രാജാനസ്ത്രസ്തചേതസഃ
മഹാത്മാവായ കേശവന്റെ ആ ഭയാനകമായ രൂപം കണ്ട രാജാക്കന്മാർ ഭയത്താൽ ഹൃദയം വിറച്ച് കണ്ണുകൾ അടച്ചു.
ഋത ദ്രോണം ച ഭീഷ്മം ച വിദുരം ച മഹാമതിമ് । സംജയം ധൃതരാഷ്ട്രം ച ഋഷീംശ്ചൈവ തപോധനാന്
അദ്ദേഹം ഋതന്, ദ്രോണന്, ഭീഷ്മന്, പ്രജ്ഞാവാനായ വിദുരന്, സഞ്ജയന്, ധൃതരാഷ്ട്രന്, കൂടാതെ തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായ മഹർഷിമാരെയും ദൈവിക ദൃഷ്ടി നൽകി.
പ്രാദാത്തേഷാം സ ഭഗവാന്ദിവ്യം ചക്ഷുര്ജനാര്ദനഃ
അവർക്കെല്ലാം ഭഗവാൻ ജനാർദ്ദനൻ ദൈവിക ദൃഷ്ടി അനുഗ്രഹിച്ചു.
ധൃതരാഷ്ട്രായ പ്രദദൌ ഭഗവാന്ദിവ്യചക്ഷുഷീ । ദദര്ശ പരമം രൂപം ധൃതരാഷ്ട്രോഽമ്ബികാസുതഃ
അംബികയുടെ മകനായ ധൃതരാഷ്ട്രന് ഭഗവാൻ ദൈവിക ദൃഷ്ടി നൽകി; അപ്പോൾ ധൃതരാഷ്ട്രൻ പരമമായ ആ രൂപം കണ്ടു.
തതോ ദേവാഃ സഗന്ധര്വാഃ കിന്നരാശ്ച മഹോരഗാഃ । ഋഷയശ്ച മഹാഭാഗാ ലോകപാലൈഃ സമന്വിതാഃ । പ്രണമ്യ ശിരസാ ദേവം തുഷ്ടുവുഃ പ്രാഞ്ജലിസ്ഥിതാഃ
അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും കിന്നരന്മാരും മഹാസർപ്പന്മാരും മഹാഭാഗ്യശാലികളായ ഋഷിമാരും ലോകപാലന്മാരോടൊപ്പം ഭഗവാനെ വണങ്ങി, കൈകൂപ്പി നില്ക്കുമ്പോൾ തലകുനിഞ്ഞ് സ്തുതിച്ചു.
ക്രോധം പ്രഭോ സംഹര സംഹര സ്വം രൂപം ച യദ്ദര്ശിതമാത്മസംസ്ഥമ് । യാവത്ത്വിമേ ദേവഗണൈഃ സമേതാ ലോകാഃ സമസ്താ ഭുവി നാശമീയുഃ
പ്രഭോ, കോപം ദയവായി അടക്കൂ, സ്വരൂപം തിരിച്ചു വിളിക്കൂ; ഈ ദേവസംഘത്തോടൊപ്പം ലോകങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ നശിക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, അതിനെ അകറ്റണം.
ത്വം ച കര്താ വികര്താ ച ത്വമേവ പരിരക്ഷസേ। ത്വയാ വ്യാപ്തമിദം സര്വം ജഗത്സ്ഥാവരജങ്ഗമമ്
നീ തന്നെയാണ് സൃഷ്ടാവും സംഹാരകനും; നീ തന്നെയാണ് രക്ഷകൻ. നീയാൽ ഈ സകല ജഗത്തും ചലനശീലികളായവരും അചലന്മാരും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
കിയന്മാത്രാ മഹീപാലാഃ കിംവീര്യാഃ കിംപരാക്രമാഃ । തേഷാമര്ഥേ മഹാബാഹോ ദിവ്യം രൂപം പ്രദര്ശിവാന്। ഏവമുച്ചാരിതാ വാചഃ സഹ ദേവാര്വിഭും തദാ
ഈ രാജാക്കന്മാർ എത്ര വലിയവരും, എത്ര ശക്തിയും ധൈര്യവും ഉള്ളവരുമാണ്? അവർക്കുവേണ്ടി മഹാബാഹുവേ, നീ ഈ ദൈവിക രൂപം കാണിച്ചിരിക്കുന്നു. അങ്ങനെ ദേവന്മാരോടൊപ്പം ആ വാക്കുകൾ പ്രസ്താവിച്ചു.
തദ്ദൃഷ്ട്വാ മഹദാശ്ചര്യം മാധവസ്യ സഭാതലേ। ദേവദുന്ദുഭയോ നേദുഃ പുഷ്പവര്ഷം പപാത ച
മാധവന്റെ അത്ഭുതകരമായ മഹത്തായ ആ ദർശനം സഭയിൽ കണ്ടപ്പോൾ ദൈവീയമായ മൃദംഗങ്ങൾ മുഴങ്ങി, പൂവുകളുടെ മഴ പെയ്തു.
ത്വമേവ പുണ്ഡരീകാക്ഷ സര്വസ്യ ജഗതോ ഹിതഃ। തസ്മാന്മേ യാദവശ്രേഷ്ഠ പ്രസാദം കര്തുമര്ഹസി
പുണ്ഡരീകാക്ഷാ, നീയാണല്ലോ ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാവർക്കും ഹിതം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ; അതുകൊണ്ട് യാദവശ്രേഷ്ഠാ, ദയവായി എന്നോട് അനുഗ്രഹം കാണിക്കണം.
ഭഗവന്മമ നേത്രാഭ്യാമന്തര്ധാനം വൃണേ പുനഃ । ഭവന്തം ദൃഷ്ടവാനസ്മി നാന്യം ദ്രഷ്ടുമിഹോത്സഹേ
ഭഗവാൻ, എന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്നു ആ ദർശനം വീണ്ടും അകറ്റണമെന്നു ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു; നിങ്ങളെ കണ്ടശേഷം, ഇവിടെ മറ്റാരെയും കാണാൻ എനിക്ക് മനസ്സില്ല.
തതോഽബ്രവീന്മഹാബാഹുര്ധൃതരാഷ്ട്രം ജനാര്ദനഃ । അദൃശ്യമാനേ നേത്രേ ദ്വേ ഭവേതാം കുരുനന്ദന
അപ്പോൾ മഹാബാഹുവായ ജനാർദ്ദനൻ ധൃതരാഷ്ട്രനോടു പറഞ്ഞു: 'കുരുനന്ദനാ, ദർശനം അപ്രത്യക്ഷമായാൽ നിന്റെ കണ്ണുകൾ പഴയപോലെ ആയിരിക്കും.'
തത്രാദ്ഭുതം മഹാരാജ ധൃതരാഷ്ട്രശ്ച ചക്ഷുഷീ । ലബ്ധവാന്വാസുദേവാച്ച വിശ്വരൂപദിദൃക്ഷയാ
അവിടെ, മഹാരാജാവേ, ധൃതരാഷ്ട്രൻ വാസുദേവനിൽ നിന്ന് ദൈവിക ദൃഷ്ടി ലഭിച്ചു, വിശ്വരൂപം കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ—അതൊരു അത്ഭുതം തന്നെയായിരുന്നു.