നാഗപൃഷ്ഠേഽശ്വപൃഷ്ഠേ ച ബഭൂവ പരിനിഷ്ഠതഃ। ബലേ വിഷ്ണുസമശ്ചാസീത്തേജസാ ഭാസ്കരോപമഃ
ആനയുടെ പിഠത്തിലും കുതിരയുടെ പിഠത്തിലും അവൻ നിപുണനായിരുന്നു; ശക്തിയിൽ വിഷ്ണുവിനോടു തുല്യനും, തേജസ്സിൽ സൂര്യനോടു സമാനനുമായിരുന്നു.
അക്ഷോഭ്യത്വേഽര്ണവസമഃ സഹിഷ്ണുത്വേ ധരാസമഃ। സംമതഃ സ മഹീപാലഃ പ്രസന്നപുരരാഷ്ട്രവാന്
അവൻ സ്ഥിരതയിൽ സമുദ്രത്തോടു തുല്യനും, ക്ഷമയിൽ ഭൂമിയോടു സമാനനുമായിരുന്നു; ആ മഹാരാജാവ് എല്ലാവരുടെയും അംഗീകാരം നേടിയവനും, സമൃദ്ധിപൂർണ്ണമായ നഗരങ്ങളും രാജ്യങ്ങളും ഉള്ളവനുമായിരുന്നു.
ഭൂയോ ധര്മപരൈര്ഭാവൈര്മുദിതം ജനമാദിശത്
അവൻ തന്റെ സന്തോഷഭരിതരായ ജനങ്ങളെ കൂടുതൽ ധർമ്മപരമായ ജീവിതത്തിലേക്ക് നയിച്ചു.
സംഭവം ഭരതസ്യാഹം ചരിതം ച മഹാമതേഃ। ശകുന്തലായാശ്ചോത്പത്തിം ശ്രോതുമിച്ഛാമി തത്ത്വതഃ
മഹാമതിയായ ഭാരതന്റെയും ശകുന്തളയുടെയും ജനനവും ജീവിതവും ഞാൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ദുഷ്യന്തേന ച വീരേണ യഥാ പ്രാപ്താ ശകുന്തലാ। തം വൈ പുരുഷസിംഹസ്യ ഭഗവന്വിസ്തരം ത്വഹമ്
വീരനായ ദുഷ്യന്തൻ എങ്ങനെയാണ് ശകുന്തളയെ സ്വന്തമാക്കിയതെന്ന്, ആ പുരുഷസിംഹന്റെ കഥയെല്ലാം വിശദമായി ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ഭഗവാനേ.
ശ്രോതുമിച്ഛാമി തത്ത്വജ്ഞ സര്വം മതിമതാം വര
സത്യം അറിയുന്നവനേ, ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഇതെല്ലാം ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
വനം ജഗാമ ഗഹനം ഹയനാഗശതൈര്വൃതഃ। ബലേന ചതുരങ്ഗേണ വൃതഃ പരമവല്ഗുനാ
അവൻ കാട്ടിലേക്കു കടന്നു, നൂറുകണക്കിന് കുതിരകളും ആനകളും ചുറ്റിപ്പറ്റി, അതിമനോഹരമായ നാലു വിഭാഗങ്ങളുള്ള സൈന്യത്തോടൊപ്പം.
ഖഡ്ഗശക്തിധരൈര്വീരൈര്ഗദാമുസലപാണിഭിഃ। പ്രാസതോമരഹസ്തൈശ്ച യയൌ യോധശതൈര്വൃതഃ
വാളുകളും കുന്തങ്ങളും കൈവശമുള്ള വീരന്മാരും, ഗദയും മുഷ്ടിയും പിടിച്ചവരും, കുന്തം, വില്ല് തുടങ്ങിയ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള യോദ്ധാക്കളും അവനെ ചുറ്റി നൂറുകണക്കിന് പോരാളികൾ.
സിംഹനാദൈശ്ച യോധാനാം ശങ്ഖദുനദുഭിനിഃസ്വനൈഃ। രഥനേമിസ്വനൈശ്ചൈവ സനാഗവരബൃംഹിതൈഃ
യോദ്ധാക്കളുടെ സിംഹഘോഷവും ശംഖം, മൃദംഗം എന്നിവയുടെ ശബ്ദവും, രഥചക്രങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനവും, ആനകളുടെ കൂക്കളുമൊക്കെയായി,
നാനായുധധരൈശ്ചാപി നാനാവേഷധരൈസ്തഥാ। ഹ്രേഷിതസ്വനമിശ്രൈശ്ച ക്ഷ്വേഡിതാസ്ഫോടിതസ്വനൈഃ
വിവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ളവരും, വിവിധ വേഷങ്ങൾ ധരിച്ചവരും, കുതിരകളുടെ കുരൽ, കൂവൽ, കൈയടികൾ എന്നിവയുടെ ശബ്ദം കലർന്നതും,
ആസീത്കിലകിലാശബ്ദസ്തസ്മിന്ഗച്ഛതി പാര്ഥിവേ। പ്രാസാദവരശൃങ്ഗസ്ഥാഃ പരയാ നൃപശോഭയാ
രാജാവ് കടന്നുപോകുമ്പോൾ, ഉയർന്ന കൊട്ടാരശൃംഗങ്ങളിൽ നിന്നു നിന്ന രാജകീയ ഭംഗിയോടെ നിന്നവർ ഉണ്ടാക്കിയ കിലകില ശബ്ദം മുഴുവൻ പരന്നു.
ദദൃശുസ്തം സ്ത്രിയസ്തത്ര ശൂരമാത്മയശസ്കരമ്। ശക്രോപമമമിത്രഘ്നം പരവാരണവാരണമ്
അവിടെ സ്ത്രീകൾ അവനെ കണ്ടു—വീരനായ, സ്വന്തം കീർത്തിയാൽ പ്രശസ്തനായ, ഇന്ദ്രനോടു തുല്യനായ, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവനും, ശത്രുവായ ആനകളെ അടക്കുന്നവനും.
പശ്യന്തഃ സ്ത്രീഗണാസ്തത്ര വജ്രപാണിം സ്മ മേനിരേ। അയം സ പുരുഷവ്യാഘ്രോ രണേ വസുപരാക്രമഃ
അവനെ നോക്കി സ്ത്രീകൾക്കുള്ള കൂട്ടങ്ങൾ, 'ഇവൻ വജ്രം കൈവശമുള്ളവനല്ലേ?' എന്നു വിചാരിച്ചു; 'ഇവൻ തന്നെയാണ് പുരുഷസിംഹൻ, യുദ്ധത്തിൽ വസുവിനെപ്പോലെയുള്ളവൻ.'
യസ്യ ബാഹുബലം പ്രാപ്യ ന ഭവന്ത്യസുഹൃദ്ഗണാഃ। ഇതി വാചോ ബ്രുവന്ത്യസ്താഃ സ്ത്രിയഃ പ്രേമ്ണാ നരാധിപം
'ഇവന്റെ ഭുജബലം അനുഭവിക്കുന്നവർക്ക് ഇനി ശത്രുത്വം ഇല്ല,' എന്ന് സ്നേഹത്തോടെ സ്ത്രീകൾ ആ രാജാവിനെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു.
തുഷ്ടുവുഃ പുഷ്പവൃഷ്ടീശ്ച സസൃജുസ്തസ്യ മൂര്ധനി। തത്രതത്ര ച വിപ്രേന്ദ്രൈഃ സ്തൂയമാനഃ സമന്തതഃ
അവർ അവനെ സ്തുതിച്ചു, അവന്റെ തലയിൽ പുഷ്പങ്ങൾ ചൊരിഞ്ഞു; എല്ലായിടത്തും ബ്രാഹ്മണപ്രമുഖന്മാർ അവനെ സ്തുതിച്ചു.
നിര്യയൌ പരമപ്രീത്യാ വനം മൃഗജിഘാംസയാ। തം ദേവരാജപ്രതിമം മത്തവാരണധൂര്ഗതമ്
ദേവേന്ദ്രനോടു തുല്യനായ രാജാവ്, ഉല്ലാസത്തോടെ കാട്ടിലേക്കു വേട്ടയ്ക്കായി പുറപ്പെട്ടു; മദം കയറിയ ആനപ്പുറത്ത് ഇരുന്നു.
ദ്വിജക്ഷത്രിയവിട്ശൂദ്രാ നിര്യാന്തമനുജഗ്മിരേ। ദദൃശുര്വര്ധമാനാസ്തേ ആശീര്ഭിശ്ച ജയേന ച
ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ—all അവനെ പിന്തുടർന്നു; അവർ അവനെ നോക്കി, ആശംസകളും ജയവും നേരുന്നു.
സുദൂരമനുജഗ്മുസ്തം പൌരജാനപദാസ്തഥാ। ന്യവര്തന്ത തതഃ പശ്ചാദനുജ്ഞാതാ നൃപേണ ഹ
നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും ദൂരത്തോളം അവനെ പിന്തുടർന്നു; പിന്നെ രാജാവിന്റെ അനുമതിയോടെ അവർ മടങ്ങി.
സുപര്ണപ്രതിമേനാഥ രഥേന വസുധാധിപഃ। മഹീമാപൂരയാമാസ ഘോഷേണ ത്രിദിവം തഥാ
പക്ഷിരാജനോടു സമമായ രഥത്തിൽ ഇരുന്ന ഭൂമിയുടെ അധിപൻ, തന്റെ ഗർജ്ജനശബ്ദം കൊണ്ട് ഭൂമിയും സ്വർഗ്ഗവും മുഴുവൻ നിറച്ചു.
സ ഗച്ഛന്ദദൃശേ ധീമാന്നന്ദനപ്രതിമം വനമ്। ബില്വാര്കഖദിരാകീര്ണം കപിത്ഥധവസംകുലമ്
അവൻ യാത്രചെയ്യുമ്പോൾ, ബുദ്ധിമാൻ രാജാവ്, നന്ദനവനത്തിനെപ്പോലെയുള്ള, ബില്വം, അർക്കം, കടിരം, കപിത്തം, ധവം എന്നിവ നിറഞ്ഞ കാട് കണ്ടു.
വിഷമം പര്വതസ്രസ്തൈ രശ്മഭിശ്ച സമാവൃതമ്। നിര്ജലം നിര്മനുഷ്യം ച ബഹുയോജനമായതമ്
പർവ്വതശിഖരങ്ങൾ കൊണ്ട് ഉരുണ്ടതും, സൂര്യപ്രകാശം നിറഞ്ഞതും, വെള്ളം ഇല്ലാത്തതും, മനുഷ്യർ ഇല്ലാത്തതും, അനേകം യോജനങ്ങൾ നീളുന്നതുമായ കാടായിരുന്നു അത്.
മൃഗസിംഹൈര്വൃതം ഘോരൈരന്യൈശ്ചാപി വനേചരൈഃ। തദ്വനം മനുജവ്യാഘ്രഃ സഭൃത്യബലവാഹനഃ
ഭയാനകമായ മൃഗങ്ങളും സിംഹങ്ങളും മറ്റു വന്യജീവികളും നിറഞ്ഞ ആ കാട്ടിലേക്ക്, മനുഷ്യസിംഹനായ രാജാവ്, ഭൃത്യരും സൈന്യവും വാഹനങ്ങളും കൂട്ടി കടന്നു.
ലോഡയാമാസ ദുഷ്യന്തഃ സൂദയന്വിവിധാന്മൃഗാന്। ബാണഗോചരസംപ്രാപ്താംസ്തത്ര വ്യാഘ്രഗണാന്ബഹൂന്
ദുഷ്യന്തൻ അവിടെ വിവിധ മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടി സഞ്ചരിച്ചു; അമ്പിന്റെ പരിധിയിൽ വന്ന അനേകം കടുവകളെയും അവൻ സംഹരിച്ചു.
പാതയാമാസ ദുഷ്യന്തോ നിര്ബിഭേദ ച സായകൈഃ। ദൂരസ്ഥാന്സായകൈഃ കാംശ്ചിദഭിനത്സ നരാധിപഃ
ദുഷ്യന്തൻ അവയെ താഴെ വീഴ്ത്തി, അമ്പുകൾകൊണ്ട് തുളച്ചു; ദൂരത്തുണ്ടായവരെ പോലും രാജാവ് അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു.
അഭ്യാശമാഗതാംശ്ചാന്യാന്ഖഡ്ഗേന നിരകൃന്തത। കാംശ്ചിദേണാന്സമാജഘ്നേ ശക്ത്യാ ശക്തിമതാം വരഃ
അടുത്ത് വന്നവരെ വാൾകൊണ്ട് വീഴ്ത്തി, കുന്തത്തിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവനായി, ചില മൃഗങ്ങളെ തന്റെ ആയുധം കൊണ്ട് കൊല്ലുകയും ചെയ്തു.
ഗദാമണ്ഡലതത്ത്വജ്ഞശ്ചചാരാമിതവിക്രമഃ। തോമരൈരസിഭിശ്ചാപി ഗദാമുസലകമ്പനൈഃ
ഗദയുടെ യഥാർത്ഥ കലയിൽ നിപുണനായവൻ, അശ്രാന്തമായ ധൈര്യത്തോടെ കുന്തങ്ങൾ, വാളുകൾ, ഗദകളും മുഷലങ്ങളും കൈവശം വച്ച് അങ്ങ് ഇങ്ങ് സഞ്ചരിച്ചു.
ചചാര സ വിനിഘ്നന്വൈ വന്യാംസ്തത്ര മൃഗദ്വിജാന്। രാജ്ഞാ ചാദ്ഭുതവീര്യേണ യോധൈശ്ച സമരപ്രിയൈഃ
അവിടെ, വന്യമൃഗങ്ങളെയും പക്ഷികളെയും അടിച്ചുതകർത്തു, അത്ഭുതകരമായ ശക്തിയുള്ള രാജാവും യുദ്ധം ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന യോദ്ധാക്കളും കൂടെ സഞ്ചരിച്ചു.
ലോഡ്യമാനം മഹാരണ്യം തത്യജുഃ സ്മ മൃഗാധിപാഃ। തത്ര വിദ്രുതയൂഥാനി ഹതയൂഥപതീനി ച
വലിയ കാടിൽ കലഹം പടർന്നപ്പോൾ, മൃഗങ്ങളുടെ അധിപന്മാർ അവിടം വിട്ടുപോയി; അവിടെ, കൂട്ടങ്ങൾ ഭയന്ന് ഓടി, അവരുടെ നേതാക്കൾ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
മൃഗയൂഥാന്യഥൌത്സുക്യാച്ഛബ്ദം ചക്രുസ്തതസ്തതഃ। ശുഷ്കാശ്ചാപി നദീര്ഗത്വാ ജലനൈരാശ്യകര്ശിതാഃ
അവിടത്തെ മൃഗക്കൂട്ടങ്ങൾ ഉത്കണ്ഠയിൽ പലവശത്തും ശബ്ദം മുഴക്കി; ഉണക്കിയ നദികളിലേക്ക് ചെന്നു, വെള്ളം കിട്ടാതെ ക്ഷീണിച്ചു.
വ്യായാമക്ലാന്തഹൃദയാഃ പതന്തി സ്മ വിചേതസഃ। ക്ഷുത്പിപാസാപരീതാശ്ച ശ്രാന്താശ്ച പതിതാ ഭുവി
വലിയ പരിശ്രമത്തിൽ ഹൃദയം ക്ഷീണിച്ചവരും, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടവരും നിലംപതിച്ചു; വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ടും ക്ഷീണിച്ചവരും നിലത്ത് വീണു.