ശാലസ്കന്ധോ മഹാബഹുസ്ത്വാം സ്വജാനോ വൃകോദരഃ । സാമ്നാഽഭിവദതാം ചാപി ശാന്തയേ ഭരതര്ഷഭ
വൃക്കോദരൻ, വിശാലമായ ഭുജവും ശക്തമായ കൈകളും ഉള്ള നിന്റെ ബന്ധു, സമാധാനത്തിനായി സ്നേഹപൂർവ്വം നിന്നെ അഭിവാദ്യം ചെയ്യട്ടെ, ഭാരതവംശശ്രേഷ്ഠ.
അര്ജുനേന യമാഭ്യാം ച ത്രിഭിസ്തൈരഭിവാദിതഃ। മൂര്ധ്നി താന്സമുപാഘ്രായ പ്രേമ്ണാഽഭിവദ പാര്ഥിവ
അർജുനനും യമപുത്രന്മാരായ ഇരുവരും നിന്നെ അഭിവാദ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ, നീ തലകൂവിച്ച് അവരെ സ്നേഹത്തോടെ അഭിവാദ്യം ചെയ്യണം, രാജാവേ.
ദൃഷ്ട്വാ ത്വാം പാണ്ഡവൈര്വീരൈര്ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ സംഗതമ് । യാവദാനന്ദജാശ്രൂണി പ്രന്മുഞ്ചന്തു നരാധിപാഃ
പാണ്ഡവന്മാരായ വീരനായ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം നീ ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ രാജാക്കന്മാർ കണ്ടാൽ, അവർ സന്തോഷത്തിന്റെ കണ്ണുനീർ ഒഴിക്കും.
ഘുഷ്യതാം രാജധാനീഷു സര്വസംപന്മഹീക്ഷിതാമ് । പൃഥിവീ ഭ്രാതൃഭാവേന ഭുജ്യതാം വിജ്വരോ ഭവ
എല്ലാ മഹാരാജാക്കന്മാരുടെ രാജധാനികളിൽ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടട്ടെ: ഭൂമി സഹോദരഭാവത്തിൽ അനുഭവിക്കപ്പെടട്ടെ, ആശങ്കയില്ലാതെ ജീവിക്കട്ടെ.
ശ്രുത്വാ ദുര്യോധനോ വാക്യമപ്രിയം കുരുസംസദി। പ്രത്യുവാച മഹാബാഹും വാസുദേവം യശസ്വിനമ്
കുരുസഭയിൽ ദുര്യോധനന്റെ കടുത്ത വാക്കുകൾ കേട്ട വാസുദേവൻ, മഹാബാഹുവും പ്രശസ്തനും, അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
പ്രസമീക്ഷ്യ ഭവാനേതദ്വക്തുമര്ഹതി കേശവ। മാമേവ ഹി വിശേഷേണ വിഭാഷ്യ പരിഗര്ഹസേ
നീ ഈ കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കി ആലോചിച്ചശേഷം മാത്രം സംസാരിക്കേണ്ടതാണ്, കേശവാ. കാരണം നീ പ്രത്യേകമായി എന്നെ മാത്രം കുറ്റം പറയുകയാണ്.
ഭക്തിവാദേന പാര്ഥാനാമകസ്മാന്മധുസൂദന। ഭവാന്ഗര്ഹയതി നിത്യം കിം സമീക്ഷ്യ ബലാബലമ്
മധുസൂദനാ, നീ പൃഥയുടെ മക്കളെ ഭക്തിപൂർവ്വം പ്രശംസിച്ച് എപ്പോഴും എന്നെ കുറ്റം പറയുന്നു, ശക്തിയും ദൗർബല്യവും നോക്കാതെ എന്തുകൊണ്ടാണ് അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത്?
ഭവാന്ക്ഷത്താ ച രാജാ വാഽപ്യാചാര്യോ വാ പിതാമഹഃ । മാമേവ പരിഗര്ഹന്തേ നാന്യം കംചന പാണ്ഡവമ്
നീയും, സാരഥിയും, രാജാവും, ഗുരുവും, പിതാമഹനും—നിങ്ങൾ എല്ലാവരും എന്നെ മാത്രം കുറ്റം പറയുന്നു, പാണ്ഡവന്മാരിൽ ആരെയും കുറ്റം പറയുന്നില്ല.
ന ചാഹം ലക്ഷയേ കംചിദ്വ്യഭിചാരമിഹാത്മനഃ । അഥ സര്വേ ഭവന്തോ മാം വിദ്വിഷന്തി സരാജകാഃ
ഇവിടെ എനിക്ക് ഒരു തെറ്റും കാണുന്നില്ല; എന്നിരുന്നാലും നിങ്ങളും രാജാക്കന്മാരും എല്ലാവരും എന്നെ വെറുക്കുന്നു.
ന ചാഹം കംചിദത്യര്ഥമപരാധമരിന്ദമ । വിചിന്തയന്പ്രപശ്യാമി സുസൂക്ഷ്മമപി കേശവ
ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ, ഞാൻ വളരെ സൂക്ഷ്മമായി ആലോചിച്ചാലും എനിക്ക് വലിയ തെറ്റൊന്നും കാണുന്നില്ല, കേശവാ.
പ്രിയാഭ്യുപഗതേ ദ്യൂതേ പാണ്ഡവാ മധൂസൂദന। ജിതാഃ ശകുനിനാ രാജ്യം തത്ര കിം മമ ദുഷ്കൃതമ്
മധുസൂദനാ, പാണ്ഡവന്മാർ ക്ഷണിക്കപ്പെട്ട ജുവയിൽ പങ്കെടുത്ത് ശകുനിയുടെ കയ്യിൽ രാജ്യം തോറ്റപ്പോൾ, അവിടെ ഞാൻ എന്ത് തെറ്റാണ് ചെയ്തതെന്ന് പറയൂ.
യത്പുനര്ദ്രവിണം കിംചിത്തത്രാജീയന്ത പാണ്ഡവാഃ । തേഭ്യ ഏവാഭ്യനുജ്ഞാതം തത്തദ മധുസൂദന
അവരവിടെ വീണ്ടും എന്തെങ്കിലും സമ്പത്ത് പണയം വെച്ചതെല്ലാം അവരുടെ സമ്മതത്തോടെയാണ്, മധുസൂദനാ.
അപരാധോ ന ചാസ്മാകം യത്തേ ഹ്യക്ഷൈഃ പരാജിതാഃ। അജേയാ ജയതാം ശ്രേഷ്ഠ പാര്ഥാഃ പ്രവ്രാജിതാ വനമ്
അവരെ ജുവയിൽ തോൽപ്പിച്ചതിൽ ഞങ്ങളുടെ തെറ്റൊന്നുമില്ല; ജയത്തിൽ അതിപ്രധാനരും ജയിക്കാനാവാത്തവരുമായ പാണ്ഡവന്മാർ വനത്തിലേക്ക് പോയി.
കേന വാഽപ്യപവാദേന വിരുദ്ധ്യന്ത്യരിഭിഃ സഹ। അശക്താഃ പാണ്ഡവാഃ കൃഷ്ണ പ്രഹൃഷ്ടാഃ പ്രത്യമിത്രവത്
കൃഷ്ണാ, പാണ്ഡവന്മാർക്ക് ശക്തിയില്ലായിരുന്നിട്ടും, അവർ എതിരാളികളോടൊപ്പം നമ്മളെ എതിർക്കുന്നത് എന്ത് കുറ്റം ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചാണ്? അവർ ശത്രുവിനെ നേരിടുന്നപോലെ സന്തോഷിക്കുന്നു.
കിമസ്മാഭിഃ കൃതം തേഷാം കസ്മിന്വാ പുനരാഗസി। ധാര്തരാഷ്ട്രാഞ്ജിഘാംസന്തി പാണ്ഡവാഃ സൃഞ്ജയൈഃ സഹ
നാം അവർക്കെന്താണ് ചെയ്തതോ, അല്ലെങ്കിൽ ഏത് കാര്യത്തിലാണ് പാണ്ഡവരും സൃഞ്ജയന്മാരും ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത്?
ന ചാപി വയമുഗ്രേണ കര്മണാ വചനേന വാ। പ്രഭ്രഷ്ടാഃ പ്രണമാമേഹ ഭയാദപി ശതക്രതുമ്
നാം ഭയങ്കരമായ പ്രവൃത്തിയാലോ വാക്കിനാലോ താഴ്ത്തപ്പെട്ടിട്ടില്ല; ഞാൻ ഭയത്താലും ഇവിടെ ഇന്ദ്രനോട് വണങ്ങുന്നില്ല.
ന ച തം കൃഷ്ണ പശ്യാമി ക്ഷത്രധര്മമനുഷ്ഠിതമ് । ഉത്സഹേത യുധാ ജേതും യോ നഃ ശത്രുനിബര്ഹണ
കൃഷ്ണാ, ക്ഷത്രധർമ്മം പാലിക്കുന്ന യോദ്ധാവിൽ ആരും നമ്മളെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കാനാവില്ല, നമ്മളാണ് ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവർ.
ന ഹി ഭീഷ്മകൃപദ്രോണാഃ സകര്ണാ മധുസൂദന। ദേവൈരപി യുധാ ജേതും ശക്യാഃ കിമുത പാണ്ഡവൈഃ
മധുസൂദനാ, ഭീഷ്മനും കൃപനും ദ്രോണമും കർണ്ണനും ദേവന്മാർക്കു പോലും യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല—പാണ്ഡവന്മാരെന്ത് പറയണം.
സ്വധര്മമനുപശ്യന്തോ യദി മാധവ സംയുഗേ। അസ്ത്രേണ നിധനം കാലേ പ്രാപ്സ്യാമഃ സ്വര്ഗ്യമേവ തത്
മാധവാ, ഞങ്ങൾ ക്ഷത്രിയർ നമ്മുടെ ധർമ്മം അവഗണിച്ച് യുദ്ധത്തിൽ ആയുധംകൊണ്ട് മരണമേറ്റാൽ, അതു തന്നെ സ്വർഗ്ഗമാണ്.
മുഖ്യശ്ചൈവൈഷ നോ ധര്മഃ ക്ഷത്രിയാണാം ജനാര്ദന । യച്ഛയീമഹി സങ്ഗ്രാമേ ശരതല്പഗതാ വയമ്
ജനാർദ്ദനാ, ക്ഷത്രിയന്മാർക്ക് ഏറ്റവും പ്രധാനമായ ധർമ്മം യുദ്ധത്തിൽ അമ്പുകൾക്കിടയിൽ വീണു കിടക്കുന്നതാണ്.
തേ വയം വീരശയനം പ്രാപ്സ്യാമോ യദി സംയുഗേ। അപ്രണമ്യൈവ ശത്രൂണാം ന നസ്തപ്സ്യന്തി മാധവ
മാധവാ, ഞങ്ങൾ യുദ്ധത്തിൽ വീരശയനം പ്രാപിച്ചാലും, ശത്രുക്കൾക്ക് മുന്നിൽ തലകൂാഴിയില്ല. അവർ ഞങ്ങളെ വേദനിപ്പിക്കാനും കഴിയില്ല.
കശ്ച ജാതു കുലേ ജാതഃ ക്ഷത്രധര്മേണ വര്തയന് । ഭയാദ്വൃത്തിം സമീക്ഷ്യൈവം പ്രണമേദിഹ കര്ഹിചിത്
ഏതെങ്കിലും ഉന്നതകുലത്തിൽ ജനിച്ചും, ക്ഷത്രിയന്റെ കർത്തവ്യം അനുസരിച്ചും, ഭയത്താൽ ഇവിടെയൊരിക്കലും തലകൂാഴിയുന്നവൻ ആരാണു്?
ഉദ്യച്ഛേദേവ ന നമേദുദ്യമോ ഹ്യേവ പൌരുഷമ് । അപ്യപര്വണി ഭജ്യേത ന നമേദിഹ കര്ഹിചിത്
നമിക്കാതെ ഉയർന്ന് നില്ക്കണം; പരിശ്രമം തന്നെയാണ് പുരുഷാർത്ഥം. അനാവശ്യ സമയത്തും തകർന്നുപോയാലും, ഇവിടെയൊരിക്കലും നമിക്കരുത്.
ഇതി മാതങ്ഗവചനം പരിപ്സന്തി ഹിതേപ്സവഃ । ധര്മായ ചൈവ പ്രണമേദ്ബ്രാഹ്മണേഭ്യശ്ച മദ്വിധഃ
നന്മ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ മാത്തംഗന്റെ വാക്കുകൾ അംഗീകരിക്കുന്നു; ധർമ്മത്തിനും, എന്റെ പോലുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കുമാണ് നമിക്കേണ്ടത്.
അചിന്തയന്കംചിദന്യം യാവജ്ജീവം തഥാ ചരേത്। ഏഷ ധര്മഃ ക്ഷത്രിയാണാം മതമേതച്ച മേ സദാ
മറ്റാരെയും ചിന്തിക്കാതെ, ജീവൻ മുഴുവൻ ഇങ്ങനെ തന്നെ പ്രവർത്തിക്കണം; ഇത് ക്ഷത്രിയരുടെ ധർമ്മവും, എനിക്ക് എപ്പോഴും ഇതാണ് അഭിപ്രായവും.
രാജ്യാംശശ്ചാഭ്യനുജ്ഞാതോ യോ മേ പിത്രാ പുരാഽഭവത്। ന സ ലഭ്യഃ പുനര്ജാതു മയി ജീവതി കേശവ
കേശവാ, പിതാവ് എനിക്ക് നേരത്തെ അനുവദിച്ചിരുന്ന രാജ്യഭാഗം, ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ വീണ്ടും ലഭിക്കാനാവില്ല.
യാവച്ച രാജാ ധ്രിയതേ ധൃതരാഷ്ട്രോ ജനാര്ദന । ന്യസ്തശസ്ത്രാ വയം തേ വാഽപ്യുപജീവാമ മാധവ । അപ്രദേയം പുരാ ദത്തം രാജ്യം പരവതോ മമ
ജനാർദ്ദനാ, ധൃതരാഷ്ട്രൻ രാജാവായി ഇരിക്കുമ്പോൾ, ഞങ്ങൾ ആയുധം വച്ചുവെച്ചാലും, അല്ലെങ്കിൽ അവർ, ജീവിച്ചിരിക്കും. എനിക്ക് ഒരിക്കൽ നൽകിയ രാജ്യം ഇനി മറ്റൊരാള്ക്ക് നൽകാനാവില്ല.
അജ്ഞാനാദ്വാ ഭയാദ്വാഽപി മയി ബാലേ ജനാര്ദന । ന തദദ്യ പുനര്ലഭ്യം പാണ്ഡവൈര്വൃഷ്ണിനന്ദന
ജനാർദ്ദനാ, ഞാൻ ബാലനായിരുന്നു കാലത്ത് അജ്ഞാനത്താലോ ഭയത്താലോ നഷ്ടമായത്, വൃഷ്ണിവംശജനായ പാണ്ഡവന്മാർക്ക് ഇന്ന് വീണ്ടും ലഭിക്കാനാവില്ല.
ധ്രിയമാണേ മഹാബാഹൌ മയി സംപ്രതി കേശവ । യാവദ്ധി തീക്ഷ്ണയാ സൂച്യാ വിദ്ധ്യേദഗ്രേണ കേശവ । താവദപ്യപരിത്യാജ്യം ഭൂമേര്നഃ പാണ്ഡവാന്പ്രതി
കേശവാ, ഞാൻ ഈശ്വരനായ കരുത്തുള്ളവനായി നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, മൂർച്ചയുള്ള സൂചിയുടെ അഗ്രംകൊണ്ടു് തുളച്ചാലും, ഭൂമി പാണ്ഡവന്മാർക്കായി ഞങ്ങൾ വിട്ടുകൊടുക്കില്ല.
തതഃ പ്രഹസ്യ ദാശാര്ഹഃ ക്രോധപര്യാകുലേക്ഷണഃ । ദുര്യോധനമിദം വാക്യമബ്രവീത്കുരുസംസദി
അപ്പോൾ ദാശാർഹൻ ചിരിച്ച്, കോപം നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, കുരുസഭയിൽ ദുര്യോധനനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.