ത്രിവര്ഗയുക്തഃ പ്രാജ്ഞാനാമാരമ്ഭോ ഭരതര്ഷഭ । ധര്മാര്ഥാവനുരുദ്ധ്യന്തേ ത്രിവര്ഗാസംഭവേ നരാഃ
ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ജ്ഞാനികളുടേത് മൂന്ന് പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളുമായി ചേർന്നുള്ള ശ്രമമാണ്. ധർമ്മവും അർത്ഥവും പിന്തുണയ്ക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യർക്ക് ഈ മൂന്നു ലക്ഷ്യങ്ങളും നേടാൻ കഴിയും.
പൃഥക്വ വിനിവിഷ്ടാനാം ധര്മം ധീരോഽനുരുധ്യതേ। മധ്യമോഽര്ഥം കലിം ബാലഃ കാമമേവാനുരുദ്ധ്യതേ
ലക്ഷ്യങ്ങൾ വേർതിരിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ധീരൻ ധർമ്മത്തെ പിന്തുടരുന്നു; മധ്യസ്ഥൻ അർത്ഥത്തെ അന്വേഷിക്കുന്നു; ബാലൻ ആഗ്രഹം മാത്രം പിന്തുടരുന്നു.
ഇന്ദ്രിയൈഃ പ്രാകൃതോ ലോഭാദ്ധര്മം വിപ്രജഹാതി യഃ । കാമാര്ഥാവനുപായേന ലിപ്സമാനോ വിനശ്യതി
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ, ലാഭലോഭം മൂലം, ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, തെറ്റായ മാർഗ്ഗത്തിൽ ആഗ്രഹവും സമ്പത്തും നേടാൻ ശ്രമിക്കുന്നവൻ നശിച്ചുപോകും.
കാമാര്ഥൌ ലിപ്സമാനസ്തു ധര്മമേവാദിതശ്ചരേത്। ന ഹി ധര്മാദപൈത്യര്ഥഃ കാമോ വാഽപി കദാചന
ആഗ്രഹവും സമ്പത്തും നേടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ആദ്യം ധർമ്മം അനുസരിച്ചേ പ്രവർത്തിക്കേണ്ടത്. കാരണം, സമ്പത്തോ ആഗ്രഹമോ ഒരിക്കലും ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുന്നില്ല.
ഉപായം ധര്മമേവാഹുസ്ത്രിവര്ഗസ്യ വിശാംപതേ । ലിപ്സമാനോ ഹി തേനാശു കക്ഷേഽഗ്നിരിവ വര്ധതേ
മൂന്നു പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടാൻ മാർഗ്ഗമായി ധർമ്മം മാത്രമാണെന്ന് എല്ലാവരും പറയുന്നു, രാജാവേ. അതിലൂടെ ശ്രമിക്കുന്നവൻ തീ കാടിൽ പടരുന്നതുപോലെ വേഗത്തിൽ വളരുന്നു.
സ ത്വം താതാനുപായേന ലിപ്സസേ ഭരതര്ഷഭ । ആധിരാജ്യം മഹദ്ദീപ്തം പ്രഥിതം സര്വരാജസു
പക്ഷേ, ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, നീ തെറ്റായ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരിലും പ്രശസ്തമായ വലിയ രാജ്യം നേടാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.
ആത്മാനം തക്ഷതി ഹ്യേഷ വനം പരശുനാ യഥാ। യഃ സമ്യഗ്വര്തമാനേഷു മിഥ്യാ രാജന്പ്രവര്തതേ । ന തസ്യ ഹി മതിം ഛിന്ദ്യാദ്യസ്യ നേച്ഛേത്പരാഭവമ്
സത്യമായി നടക്കുന്നവരുടെ ഇടയിൽ കപടമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ, വനം കത്തിയെടുത്തുപോകുന്നവനെപ്പോലെ, സ്വയം തന്നെ നശിപ്പിക്കുന്നു, രാജാവേ. തോൽവി ആഗ്രഹിക്കാത്തവന്റെ മനസ്സു തകർക്കാൻ പാടില്ല.
അവിച്ഛിന്നമതേരസ്യ കല്യാണേ ധീയതേ മതിഃ। ആത്മവാന്നാവമന്യേത ത്രിഷു ലോകേഷു ഭാരത
അവന്റെ മനസ്സു തളരാതെ നന്മയിലേക്കാണ് ഉറച്ചിരിക്കുക. ആത്മസംയമനം ഉള്ളവൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ആരെയും അവഹേളിക്കരുത്, ഭാരതവംശജനായവനേ.
അപ്യന്യം പ്രാകൃതം കഞ്ചിത്കിമു താന്പാണ്ഡവര്ഷഭാന്। അമര്ഷവശമാപന്നോ ന കിംചിദ്ബുദ്വ്യതേ ജനഃ
മറ്റൊരുവൻ സാധാരണയാണെങ്കിലും, ആ മഹാശക്തനായ പാണ്ഡവന്മാരെക്കുറിച്ച് പറയേണ്ടതുണ്ടോ? കോപത്തിൽ ആകമാനം ആൾക്കാർക്ക് ഒന്നും കാണാനാവില്ല.
ഛിദ്യതേ ഹ്യാതതം സര്വം പ്രമാണം പശ്യ ഭാരത । ശ്രേയസ്തേ ദുര്ജനാത്താത പാണ്ഡവൈഃ സഹ സങ്ഗതമ്
എല്ലാ നിയമങ്ങളും തകർക്കപ്പെടുന്നു, നോക്കൂ, ഭാരതവംശജനായവനേ. ദുഷ്ടരോടൊപ്പം കൂടുന്നതിനേക്കാൾ പാണ്ഡവന്മാരോടൊപ്പം ചേർന്നിരിക്കുക നിനക്ക് നല്ലതാണ്.
തൈര്ഹി സംപ്രീപമാണസ്ത്വം സര്വാന്കാമാനവാപ്സ്യസി। പാണ്ഡവൈര്നിര്മിതാം ഭൂമിം ഭുഞ്ജാനോ രാജസത്തമ
അവരോടൊപ്പം സൗഹൃദം പുലർത്തിയാൽ, രാജാവേ, നീ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നേടും, പാണ്ഡവന്മാർ സ്ഥാപിച്ച ഭൂമി ആസ്വദിച്ചുകൊണ്ട്.
പാണ്ഡവാന്പൃഷ്ഠതഃ കൃത്വാ ത്രാണമാശസസഽന്വതഃ । ദുഃശാസനേ ദുര്വിഷഹേ കര്ണേ ചാപി സസൌബലേ
പാണ്ഡവന്മാരെ പിന്തുണയായി വച്ച്, പ്രത്യാശയിൽ ആശ്രയിച്ച്, ദുഃശാസനനും ദുര്വിഷഹനും കർണ്ണനും ശകുനിയും കൂടെ നിന്നാൽ,
ഏതേഷ്വൈശ്വര്യമാധായ ഭൂതിമിച്ഛസി ഭാരത । ന ചൈതേ തവ പര്യാപ്താ ജ്ഞാനേ ധര്മാര്ഥയോസ്തഥാ
ഇവരെ ആശ്രയിച്ച് നീ ഐശ്വര്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ഭാരതവംശജനായവനേ. എന്നാൽ ജ്ഞാനത്തിലും ധർമ്മത്തിലും അർത്ഥത്തിലും ഇവർ നിനക്ക് മതിയാകുന്നില്ല.
വിക്രമേ ചാപ്യപര്യാപ്തഃ പാണ്ഡവാന്പ്രതി ഭാരത। ന ഹീമേ സര്വരാജാനഃ പര്യാപ്താഃ സഹിതാസ്ത്വയാ
പാണ്ഡവന്മാരെ നേരിടാൻ വീര്യത്തിലും നീ മതിയാകുന്നില്ല, ഭാരതവംശജനായവനേ. ഈ രാജാക്കന്മാരൊക്കെയും ചേർന്നാലും നിനക്ക് മതിയാകില്ല.
ക്രുദ്ധസ്യ ഭീമസേനസ്യ പ്രേക്ഷിതും മുഖമാഹവേ। ഇദം സനിഹിതം താത സമഗ്രം പാര്ഥിവം ബലമ്
യുദ്ധത്തിൽ ക്രുദ്ധനായ ഭീമസേനന്റെ മുഖം കാണാൻ, മകനേ, ഈ രാജസൈന്യം മുഴുവനും ഇവിടെ ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു.
അയം ഭീഷ്മസ്തഥാ ദ്രോണഃ കര്ണശ്ചായം തഥാ കൃപഃ । ഭൂരിശ്രവാഃ സൌമദത്തിരശ്വത്ഥാമാ ജയദ്രഥഃ
ഇവിടെ ഭീഷ്മനും, ദ്രോണനും, കർണ്ണനും, കൃപനും, ഭൂരിശ്രവനും, സൌമദത്തിയും, അശ്വത്താമനും, ജയദ്രഥനും ഉണ്ട്.
അശക്താഃ സര്വ ഏവൈതേ പ്രതിയോദ്ധും ധനഞ്ജയമ് । അജേയോ ഹ്യര്ജുനഃ സങ്ഖ്യേ സര്വൈരപി സുരാസുരൈഃ । മാനുഷൈരപി ഗന്ധര്വൈര്മാ യുദ്ധേ ചേത ആധിഥാഃ
ഇവരൊക്കെയും യുദ്ധത്തിൽ ധനഞ്ജയനെ നേരിടാൻ കഴിയില്ല. അർജുനൻ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും ഗന്ധർവന്മാരും ചേർന്നാലും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവനാണ്. യുദ്ധത്തിൽ മനസ്സിടരുത്.
ദൃശ്യതാം വാ പുമാന്കശ്ചിത്സമഗ്രേ പാര്ഥിവേ ബലേ। യോഽര്ജുനം സമരേ പ്രാപ്യ സ്വസ്തിമാനാവ്രജേദ്ഗൃഹാന്
ഈ രാജസൈന്യത്തിൽ ആരെങ്കിലും അർജുനനെ യുദ്ധത്തിൽ നേരിട്ട്, സുരക്ഷിതമായി വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാൻ കഴിയുന്നവനുണ്ടോ എന്ന് നോക്കട്ടെ.
കിം തേ ജനക്ഷയേണേഹ കൃതേന ഭരതര്ഷഭ । യസ്മിഞ്ചിതേ ജിതം തേ സ്യാത്പുമാനേകഃ സ ദൃശ്യതാം
ഭരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, നിന്റെ ബന്ധുക്കളെ നശിപ്പിച്ച് ഇവിടെ നിന്നെന്ത് ലഭിക്കും? ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ, നിന്നെ ജയിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരാളെയെങ്കിലും കാണിക്കൂ.
യഃ സദേവാന്സഗന്ധര്വാന്സയക്ഷാസുരപന്നഗാന് । അജയത്ഖാണ്ഡവപ്രസ്ഥേ കസ്തം യുദ്ധേയ മാനവഃ
ഖാണ്ഡവപ്രസ്ഥത്തിൽ ദേവന്മാരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും യക്ഷന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും പാമ്പുകളെയും ജയിച്ചവനോട് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ മനുഷ്യരിൽ ആര്ക്ക് കഴിയും?
തഥാ വിരാടനഗരേ ശ്രൂയതേ മഹദദ്ഭുതമ്। ഏകസ്യ ച ബഹൂനാം ച പര്യാപ്തം തന്നിദര്ശനമ്
അതു പോലെ തന്നെ, വിരാട്നഗരിയിൽ ഒരാൾ പലരോടും പൊരുതിയ അത്ഭുതകരമായ വലിയ സംഭവവും കേൾക്കാം; അതു തന്നെ മതിയായ ഉദാഹരണമാണ്.
യുദ്ധേ യേന മഹാദേവഃ സാക്ഷാത്സന്തോഷിതഃ ശിവഃ । തമജേയമനാധൃഷ്യം വിജേതും ജിഷ്ണുമച്യുതമ് । ആശംസസീഹ സമരേ വീരമര്ജുനമൂര്ജിതമ്
യുദ്ധത്തിൽ മഹാദേവനായ ശിവൻ തന്നെ സന്തോഷിപ്പിച്ചവനാണ് അർജുനൻ. അജേയനും അപ്രാപ്യനുമായ അർജുനനെ സമരത്തിൽ ജയിക്കാമെന്ന് നീ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നതെങ്ങനെയാണ്?
മദ്ദ്വിതീയം പുനഃ പാര്ഥം കഃ പ്രാര്ഥയിതുമര്ഹതി । യുദ്ധേ പ്രതീപമായാന്തമപി സാക്ഷാത്പുരന്ദരഃ
എന്റെ കൂടെ നിന്നാൽ, അർജുനനെ നേരിട്ട് യുദ്ധത്തിൽ നേരിടാൻ പോലും മഹാബലശാലിയായ ഇന്ദ്രൻ വന്നാലും ആര്ക്ക് ധൈര്യമുണ്ടാകും?
ബാഹുഭ്യാമുദ്വഹേദ്ഭൂമിം ദഹേത്ക്രുദ്ധ ഇമാഃ പ്രജാഃ । പാതയേത്രിദിവാദ്ദേവാന്യോഽര്ജുനം സമരേ ജയേത്
തന്റെ കൈകളാൽ ഭൂമി ഉയർത്താനും, കോപത്തിൽ ഈ ലോകത്തെ ദഹിപ്പിക്കാനും, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് ദേവന്മാരെ താഴെ വീഴ്ത്താനും കഴിയുന്നവനാണ് അർജുനനെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ കഴിയുക.
പശ്യ പുത്രാംസ്തഥാ ഭ്രാതൄഞ്ജ്ഞാതീന്സംബന്ധിനസ്തഥാ। ത്വത്കൃതേ ന വിനശ്യേയുരിമേ ഭരതസത്തമാഃ
നിന്റെ മക്കളെയും സഹോദരന്മാരെയും ബന്ധുക്കളെയും ബന്ധുജനങ്ങളെയും നോക്കൂ; ഭരതവംശത്തിലെ ഈ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ നിന്റെ കാരണത്താൽ നശിക്കേണ്ടതില്ല.
അസ്തു ശേഷം കൌരവാണാം മാ പരാഭൂദിദം കുലമ് । കുലഘ്ന ഇതി നോച്യേഥാ നഷ്ടകീര്തിര്നരാധിപ
കൗരവരിൽ കുറച്ച് പേരെങ്കിലും ശേഷിക്കട്ടെ; ഈ വംശം മുഴുവനും നശിച്ചുപോകരുത്. രാജാവേ, വംശഹന്താവെന്നോ, കീർത്തി നശിച്ചവനെന്നോ വിളിക്കപ്പെടേണ്ടതില്ല.
ത്വാമേവ സ്ഥാപയിഷ്യന്തി യൌവരാജ്യേ മഹാരഥാഃ । മഹാരാജ്യേഽപി പിതരം ധൃതരാഷ്ട്രം ജനേശ്വരമ്
മഹാരഥന്മാർ നിന്നെ യുവരാജനായി സ്ഥാനാരോഹണം ചെയ്യും; മഹാരാജ്യത്തിൽ പോലും നിന്റെ അച്ഛനായ ധൃതരാഷ്ട്രനേ ജനങ്ങളുടെ രാജാവായി നിലനിർത്തും.
മാ താത ശ്രിയമായാന്തീമവമംസ്ഥാഃ സമുദ്യതാമ് । അര്ധം പ്രദായ പാര്ഥേഭ്യോ മഹതീം ശ്രിയമാപ്നുഹി
തന്തേ, സമീപിക്കുന്ന ഐശ്വര്യത്തെ അവഗണിക്കരുത്. പാണ്ഡവന്മാർക്ക് പകുതി കൊടുത്ത് വലിയ സമ്പത്ത് നേടൂ.
പാണ്ഡവൈഃ സംശമം കൃത്വാ കൃത്വാ ച സുഹൃദാം വചഃ । സംപ്രീയമാണോ മിത്രൈശ്ച ചിരം ഭദ്രാണ്യവാപ്സ്യസി
പാണ്ഡവന്മാരുമായി സമാധാനം സ്ഥാപിച്ച് സുഹൃത്തുക്കളുടെ ഉപദേശം അനുസരിച്ച്, സ്നേഹിതന്മാരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഐശ്വര്യം നേടും.
തതഃ ശാന്തനവോ ഭീഷ്മോ ദുര്യോധനമമര്ഷണമ് । കേശവസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ പ്രോവാച ഭരതര്ഷഭ
അതിനുശേഷം ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രനായ ഭീഷ്മൻ, കൃഷ്ണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, കോപം നിറഞ്ഞ ദുര്യോധനനോട്, ഭരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.