പ്രാപ്തവാനസ്മി യല്ലോകേ ക്ഷത്രവംശോദ്ഭവം യശഃ । വീരശബ്ദഫലം ചൈവ തേന സംയുജ്യതാം ഭവാന് । യഥാ ധര്മേ രതിര്നിത്യം തേന സത്യേന ഖം വ്രജ
ഈ ലോകത്ത് ഞാൻ ക്ഷത്രിയ വംശത്തിൽ നിന്നുള്ള പ്രശസ്തിയും, വീരനെന്ന പേരിന്റെ ഫലവും നേടിയിട്ടുണ്ട്. ആ ഫലങ്ങൾ നിനക്കു ലഭിക്കട്ടെ. എനിക്ക് എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനമുണ്ടെന്ന സത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ നീ സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയരുക.
ശിബിരൌശീനരോ ധീമാനുവാച മധുരാം ഗിരമ്। യഥാ ബാലേഷു നാരീഷു വൈവാഹ്യേഷു തഥൈവ ച
ഉഷീനര രാജാവായ ശിബി, മനോഹരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: എങ്ങനെയോ കുട്ടികളോടും സ്ത്രീകളോടും വിവാഹങ്ങളിൽ കാണുന്ന സത്യസന്ധതപോലെ—
സങ്ഗരേഷു നിപാതേഷു തഥാ തദ്വ്യസനേഷു ച । അനൃതം നോക്തപൂര്വം മേ തേന സത്യേന ഖം വ്രജ
പോരാട്ടങ്ങളിലും ദുരന്തങ്ങളിലും കഷ്ടതകളിലും ഞാൻ ഒരിക്കലും അസത്യമായത് പറഞ്ഞിട്ടില്ല. ആ സത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ നീ സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയരുക.
യഥാ പ്രാണാംശ്ച രാജ്യം ച രാജന്കാമസുഖാനി ച। ത്യജേയം ന പുനഃ സത്യം തേന സത്യേന ഖം വ്രജ
എനിക്ക് ജീവനും രാജ്യവും ഇഷ്ടസുഖങ്ങളും ഉപേക്ഷിക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിലും സത്യം ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കില്ല. ആ സത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ നീ സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയരുക.
യഥാ സത്യേന മേ ധര്മോ യഥാ സത്യേന പാവകഃ । പ്രീതഃ ശതക്രതുശ്ചൈവ തേന സത്യേന ഖം വ്രജ
എനിക്ക് ധർമ്മം നിലനിൽക്കുന്നത് സത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ തന്നെയാണ്. അഗ്നിയും ഇന്ദ്രനും സത്യത്തിൽ സന്തോഷിക്കുന്നു. ആ സത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ നീ സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയരുക.
അഷ്ടകസ്ത്വഥ രാജര്ഷിഃ കൌശികോ മാധവീസുതഃ। അനേകശതയജ്വാനം നാഹുഷം പ്രാഹ ധര്മവിത്
മാധവിയുടെ മകനും കൗശിക വംശജനും ധർമ്മജ്ഞനുമായ അഷ്ടകൻ, അനേകം യാഗങ്ങൾ നടത്തിയ നാഹുഷനോടു പറഞ്ഞു:
ശതശഃ പുണ്ഡരീകാ മേ ഗോസവാശ്ചരിതാഃ പ്രഭോ । ക്രതവോ വാജപേയാശ്ച തേഷാം ഫലമവാപ്നുഹി
എനിക്ക് നൂറുകണക്കിന് കമലയാഗങ്ങളും പശുയാഗങ്ങളും, വാജപേയയാഗങ്ങളും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്, പ്രഭോ. അവയുടെ ഫലം നിനക്കു ലഭിക്കട്ടെ.
ന മേ രത്നാനി ന ധനം ന തഥാഽന്യേ പരിച്ഛദാ । ക്രതുഷ്വനുപയുക്താനി തേന സത്യേന ഖം വ്രജ
എന്റെ യാഗങ്ങളിൽ രത്നങ്ങളോ ധനമോ മറ്റു വസ്തുക്കളോ ഉപയോഗിച്ചിട്ടില്ല. ആ സത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ നീ സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയരുക.
യഥായഥാ ഹി ജല്പന്തി ദൌഹിത്രാസ്തം നരാധിപമ് । തഥതഥാ വസുമതീം ത്യക്ത്വാ രാജാ ദിവം യയൌ
മരുമക്കൾ അങ്ങനെ ആ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു. അങ്ങനെ രാജാവ് ഭൂമിയെ വിട്ട് സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു.
ഏവം സര്വേ സമസ്തൈസ്തേ രാജാനഃ സുകൃതൈസ്തദാ । യയാതിം സ്വര്ഗതോ ഭ്രഷ്ടം താരയാമാസുരഞ്ജസാ
അങ്ങനെ ആ രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും ചേർന്ന്, തങ്ങളുടെ സൽപ്രവൃത്തികൾകൊണ്ട്, സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് വീണ യയാതിയെ വേഗത്തിൽ രക്ഷിച്ചു.
ദൌഹിത്രാഃ സ്വേന ധര്മേണ യജ്ഞദാനകൃതേന വൈ । ചതുര്ഷു രാജവംശേഷു സംഭൂതാഃ കുലവര്ധനാഃ। മാതാമഹം മഹാപ്രാജ്ഞം ദിവമാരോപയന്ത തേ
നാലു രാജവംശങ്ങളിൽ ജനിച്ച, കുടുംബത്തെ ഉയർത്തിയ, യാഗവും ദാനവും ചെയ്ത, സ്വന്തം ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച മരുമക്കൾ, മഹാപണ്ഡിതനായ തങ്ങളുടെ മുത്തശ്ശനെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയർത്തി.
രാജധര്മഗുണോപേതാഃ സര്വധര്മഗുണാന്വിതാഃ । ദൌഹിത്രാസ്തേ വയം രാജന്ദിവമാരോഹ പാര്ഥിവ
രാജധർമ്മത്തിന്റെ ഗുണങ്ങളും എല്ലാ സൽഗുണങ്ങളും ഉള്ള ഞങ്ങൾ മരുമക്കൾ, രാജാവേ, സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നു.
സദ്ഭിരാരോപിതഃ സ്വര്ഗം പാര്ഥിവൈര്ഭൂരിദക്ഷിണൈഃ । അഭ്യനുജ്ഞായ ദൌഹിത്രാന്യയാതിര്ദിവമാസ്ഥിതഃ
സൽപ്രവൃത്തിയുള്ള, ധാരാളം ദാനം നൽകിയ രാജാക്കന്മാർ യയാതിയെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയർത്തി. മരുമക്കൾക്ക് അനുജ്ഞാനല്കിയ ശേഷം യയാതി സ്വർഗത്തിൽ സ്ഥാനം നേടി.
അഭിവൃഷ്ടശ്ച വര്ഷേണ നാനാപുഷ്പസുഗന്ധിനാ। പരിഷ്വക്തശ്ച പുണ്യേന വായുനാ പുണ്യഗന്ധിനാ
നാനാഭാവത്തിലുള്ള പൂക്കളുടെ സുഗന്ധമുള്ള മഴയിൽ അവൻ കുളിച്ചു. പുണ്യഗന്ധമുള്ള കാറ്റ് അവനെ സ്നേഹത്തോടെ ആലിംഗനം ചെയ്തു.
അചലം സ്ഥാനമാസാദ്യ ദൌഹിത്രഫലനിര്ജിതമ് । കര്മഭിഃ സ്വൈരുപചിതോ ജജ്വാല പരയാ ശ്രിയാ
മരുമക്കളുടെ ഫലത്താൽ നേടിയ, സ്വന്തം പ്രവൃത്തികളാൽ സമ്പാദിച്ച, അചഞ്ചലമായ സ്ഥാനത്ത് എത്തി, അവൻ പരമമായ മഹിമയോടെ പ്രകാശിച്ചു.
ഉപഗീതോപനൃത്തശ്ച ഗന്ധര്വാപ്സരസാം ഗണൈഃ । പ്രീത്യാ പ്രതിഗൃഹീതശ്ച സ്വര്ഗേ ദുന്ദുഭിനിഃസ്വനൈഃ
ഗന്ധർവരും അപ്സരസ്സുകളും ഗാനവും നൃത്തവും നടത്തി, സ്വർഗത്തിൽ ദുണ്ടുഭി മുഴങ്ങുമ്പോൾ അവനെ സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു.
അഭിഷ്ടുതശ്ച വിവിധൈര്ദേവരാജര്ഷിചാരണൈഃ । അര്ചിതശ്ചോത്തമാര്ഘേണ ദൈവതൈരഭിനന്ദിതഃ
വിവിധ ദേവന്മാരും രാജർഷിമാരും ഗന്ധർവാദികളും നിന്നെ വാഴ്ത്തി; ഉത്തമമായ മാർഗ്ഗത്തിൽ ദേവന്മാർ നിന്നെ ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു.
പ്രാപ്തഃ സ്വര്ഗഫലം ചൈവ തമുവാച പിതാമഹഃ । നിര്വൃതം ശാന്തമനസം വചോഭിസ്തര്പയന്നിവ
സ്വർഗ്ഫലം ലഭിച്ച ശേഷം, പിതാമഹൻ മനസ്സിൽ സമാധാനവും സന്തോഷവും നിറഞ്ഞ നിന്നോട്, വാക്കുകൾകൊണ്ട് സന്തോഷിപ്പിച്ചപോലെ സംസാരിച്ചു.
ചതുഷ്പാദസ്ത്വയാ ധര്മശ്രിതോ ലോക്യേന കര്മണാ । അക്ഷയസ്തവ ലോകോഽയം കീര്തിശ്ചൈവാക്ഷയാ ദിവി
നിന്റെ പ്രശസ്തമായ പ്രവർത്തികളാൽ നീ ചതുർവിധ ധർമ്മം പാലിച്ചു; നിന്റെ ലോകം അക്ഷയം, നിന്റെ കീർത്തിയും സ്വർഗത്തിൽ ശാശ്വതമാണ്.
പുനസ്ത്വയൈവ രാജര്ഷേ സ്വകൃതേന വിഘാതിതമ്। ആവൃതം തമസാ ചേതഃ സര്വേഷാം സ്വര്ഗവാസിനാമ്
എന്നാൽ രാജർഷേ, നിന്റെ തന്നെ പ്രവൃത്തിയാൽ അതിന് വീണ്ടും തടസ്സം സംഭവിച്ചു; സ്വർഗ്ഗവാസികളുടെ മനസ്സുകൾ അന്ധകാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടു.
യേന ത്വാം നാഭിജാനന്തി തതോഽജ്ഞാതോസി പാതിതഃ । പ്രീത്യൈവ ചാസി ദൌഹിത്രൈസ്താരിതസ്ത്വമിഹാഗതഃ
അതിനാൽ അവർ നിന്നെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല, അതുകൊണ്ട് നീ താഴേക്ക് വീണു; പക്ഷേ, പ്രീതിയാൽ നിന്റെ മക്കന്മാർ നിന്നെ രക്ഷിച്ച് ഇവിടെ എത്തിച്ചു.
സ്ഥാനം ച പ്രതിപന്നോഽസി കര്മണാ സ്വേന നിര്ജിതമ് । അചലം ശാശ്വതം പുണ്യമുത്തമം ധ്രുവമവ്യയമ്
നിന്റെ സ്വന്തം പ്രവൃത്തിയാൽ നീ വീണ്ടും നിന്റെ സ്ഥാനം നേടിയിരിക്കുന്നു; അത് അചഞ്ചലവും ശാശ്വതവും പുണ്യവും ഉത്തമവും സ്ഥിരവുമാണ്.
ഭഗവന്സംശയോ മേഽസ്തി കശ്ചിതം ഛേത്തുമര്ഹസി । ന ഹ്യന്യമഹമര്ഹാമി പ്രഷ്ടും ലോകപിതാമഹ
ഭഗവൻ, എനിക്ക് ഒരു സംശയം ഉണ്ട്, ദയവായി അതു നീക്കണം; ലോകങ്ങളുടെ പിതാമഹനായ നിങ്ങളെ കൂടാതെ മറ്റാരെയും ഞാൻ ചോദിക്കാൻ അർഹനല്ല.
ബഹുവര്ഷസഹസ്രാന്തം പ്രജാപാലനവര്ധിതമ്। അനേകക്രതുദാനൌഘൈരാര്ജിതം മേ മഹത്ഫലമ്
ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളോളം ഞാൻ ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ചു വളർത്തി; അനേകം യാഗങ്ങളും ദാനങ്ങളും നൽകി വലിയ ഫലം സമ്പാദിച്ചു.
കഥം തദല്പകാലേന ക്ഷീണം യേനാസ്മി പാതിതഃ । ഭഗവന്വേത്ഥ ലോകാംശ്ച ശാശ്വതാന്മമ നിര്മിതാന് । കഥം നു മമ തത്സര്വം വിപ്രനഷ്ടം മഹാദ്യുതേ
എന്തുകൊണ്ടാണ് അത്രയും ചുരുങ്ങിയ സമയത്ത് അതെല്ലാം ക്ഷയിച്ചു ഞാൻ താഴെ വീണത്? ഭഗവൻ, നിങ്ങൾ എനിക്ക് ശാശ്വതമായി സൃഷ്ടിച്ച ലോകങ്ങൾ അറിയാം; എങ്ങനെ ആ മഹത്തായതെല്ലാം എനിക്ക് നഷ്ടമായി?
ബഹുവര്ഷസഹസ്രാന്തം പ്രജാപാലനവര്ധിതമ്। അനേകക്രതുദാനൌഘൈര്യത്ത്വയോപാര്ജിതം ഫലമ്
ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളോളം നീ ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ചു വളർത്തി; അനേകം യാഗങ്ങളും ദാനങ്ങളും നൽകി നീ ആ ഫലം സമ്പാദിച്ചു.
തദനേനൈവ ദോഷേണ ക്ഷീണം യേനാസി പാതിതഃ। അഭിമാനേന രാജേന്ദ്ര ധിക്കൃതഃ സ്വര്ഗവാസിഭിഃ
അതേ പിഴവുകൊണ്ടാണ് അതെല്ലാം ക്ഷയിച്ചു നീ താഴെ വീണത്; രാജേന്ദ്ര, അഹങ്കാരത്താൽ സ്വർഗ്ഗവാസികൾ നിന്നെ നിരസിച്ചു.
നായം മാനേന രാജര്ഷേ ന ബലേന ന ഹിംസയാ। ന ശാഠ്യേന ന മായാഭിര്ലോകോ ഭവതി ശാശ്വതഃ
രാജർഷേ, അഹങ്കാരത്താലോ ശക്തിയാലോ ഹിംസയാലോ വഞ്ചനയാലോ ഈ ലോകം ശാശ്വതമാകില്ല.
നാവമാന്യാസ്ത്വയാ രാജന്നധമോത്കൃഷ്ടമധ്യമാഃ। ന ഹി മാനപ്രദഗ്ധാനാം കശ്ചിദസ്തി ശമഃ ക്വചിത്
രാജാവേ, നീ താഴ്ന്നവരെയും ഉന്നതരെയും നടുവിലുള്ളവരെയും അവഹേളിക്കരുത്; അഹങ്കാരത്തിൽ കത്തുന്നവർക്കു എവിടെയും സമാധാനം ഉണ്ടാകില്ല.
പതനാരോഹണമിദം കഥയിഷ്യന്തി യേ നരാഃ । വിഷമാണ്യപി തേ പ്രാപ്താസ്തരിഷ്യന്തി ന സംശയഃ
ഈ വീഴ്ചയും ഉയർച്ചയും പറയുന്ന മനുഷ്യർക്ക് എത്രയൊക്കെ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ വന്നാലും അവർ അതിജയിക്കും, അതിൽ സംശയമില്ല.