അഥൈത്യ പുരുഷഃ കശ്ചിത്ക്ഷീണപുണ്യനിപാതകഃ । യയാതിമബ്രവീദ്രാജന്ദ്രേവരാജസ്യ ശാസനാത്
അപ്പോൾ പുണ്യം കുറഞ്ഞ് താഴെ വീണ ഒരാൾ, ദേവേന്ദ്രന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം രാജാവായ യയാതിയോട് വന്നു പറഞ്ഞു.
അതീവ മദമത്തസ്ത്വം ന കംചിന്നാവമന്യസേ । മാനേന ഭ്രഷ്ടഃ സ്വര്ഗസ്തേ നാര്ഹസ്ത്വം പാര്ഥിവാത്മജ
നിനക്ക് അത്യന്തം അഹങ്കാരമുണ്ട്, ആരെയും നീ അവഗണിക്കുന്നില്ല; അഹങ്കാരത്താൽ നിന്റെ സ്വർഗ്ഗം നഷ്ടപ്പെട്ടു, നീ അർഹനല്ല, രാജപുത്രാ.
ന ച പ്രജ്ഞായസേ ഗച്ഛ പതസ്വേതി തമബ്രവീത് । പതേയം സത്സ്വിതി വചസ്ത്രിരുത്ത്കാ നഹുഷാത്മജഃ
നിനക്ക് ഇതറിയില്ല; പോ, വീഴുക! എന്ന് അവൻ പറഞ്ഞു. നഹുഷന്റെ മകൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു: 'നല്ലവർ ഉണ്ടെങ്കിൽ ഞാൻ വീഴട്ടെ.'
പതിഷ്യംന്തയാമാസ ഗതിം ഗതിമതാം വരഃ। ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ തു നൈമിഷേ പാര്ഥിവര്ഷഭാന്
വേഗത്തിൽ പോകുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ വീഴാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതേ സമയത്ത്, നൈമിശാരണ്യത്തിൽ രാജർഷിമാരുടെ ഇടയിൽ—
ചതുരോഽപശ്യത നൃപസ്തേഷാം മധ്യേ പപാത ഹ । പ്രതര്ദനോ വസുമനാഃ ശിബിരൌശീനരോഽഷ്ടകഃ
രാജാവ് അവരിൽ നാലുപേരെ കണ്ടു, അവരുടെ ഇടയിൽ വീണു: പ്രതർദനൻ, വസുമാനസ്, ശിബി, ഉഷീനരൻ, അഷ്ടകൻ.
വാജപേയേന യജ്ഞേന തര്പയന്തി സുരേശ്വരമ് । തേഷാമധ്വരജം ധൂമം സ്വര്ഗദ്വാരമുപസ്ഥിതമ്
വാജപേയ യാഗം നടത്തി അവർ ദേവേന്ദ്രനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു; അവരുടെ യാഗത്തിൽ നിന്നുള്ള പുക സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിലെത്തിയിരുന്നു.
യയാതിരുപജിഘ്രന്വൈ നിപപാത മഹീം പ്രതി । ഭൂമൌ സ്വര്ഗേ ച സംബദ്ധാം നദീം ധൂമമയീമിവ । ഗങ്ഗാം ഗാമിവ ഗച്ഛന്തീമാലമ്ബ്യ ജഗതീപതിഃ
യയാതി ആ പുക വാസനയോടെ ഭൂമിയിലേക്കു വീണു; ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും പുകകൊണ്ടുണ്ടായ ഒരു നദിയെ, ഗംഗയെ പോലെ ഒഴുകുന്നതായി പിടിച്ചു.
ശ്രീമത്സ്വവഭൃഥാഗ്ര്യേഷു ചതുര്ഷു പ്രതിബന്ധുഷു । മധ്യേ നിപതിതോ രാജാ ലോകപാലോപമേഷു സഃ
ആ നാലുപേരുടെ ഇടയിൽ, മഹത്വം നിറഞ്ഞ അവഭൃതസ്നാനത്തിൽ, ബന്ധുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ലോകപാലന്മാരെപ്പോലെ രാജാവ് അവരിടയിൽ വീണു.
ചതുര്ഷു ഹുതകല്പേഷു രാജസിംഹമഹാഗ്നിഷു । പപാത മധ്യേ രാജര്ഷിര്യയാതിഃ പുണ്യസങ്ക്ഷയേ
നാലു യാഗാഗ്നികൾക്കിടയിൽ, രാജസിംഹങ്ങളെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നപ്പോൾ, പുണ്യം തീർന്ന യയാതി അവരിടയിൽ വീണു.
തമാഹുഃ പാര്ഥിവാഃ സര്വേ ദീപ്യമാനമിവ ശ്രിയാ । കോ ഭവാന്കസ്യ വാ ബന്ധുര്ദേശസ്യ നഗരസ്യ വാ
അവിടെ രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും, മഹത്വത്തിൽ പ്രകാശിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നയയാതിയെ നോക്കി ചോദിച്ചു: 'നീ ആരാണ്? ആരുടെ ബന്ധുവാണ്? ഏത് ദേശത്തെയോ നഗരത്തെയോ ആണ്?'
യക്ഷോ വാഽപ്യഥവാ ദേവോ ഗന്ധര്വോ രാക്ഷസോഽപി വാ । ന ഹി മാനുഷരൂപോസി കോവാര്ഥഃ കാങ്ക്ഷ്യതേ ത്വയാ
നീ യക്ഷനോ, ദേവനോ, ഗന്ധർവനോ, അല്ലെങ്കിൽ രാക്ഷസനോ ആയിരിക്കാം. എന്നാൽ നീ മനുഷ്യരൂപത്തിൽ കാണുന്നില്ല. നീ ഇവിടെ എന്തിനാണ് വന്നത്? എന്താണ് നിനക്ക് ആവശ്യം?
യയാതിരസ്മി രാജര്ഷിഃ ക്ഷീണപുണ്യശ്ച്യുതോ ദിവഃ। പതേയം സത്സ്വിതി ധ്യായന്ഭവത്സു പതിതസ്തതഃ
ഞാൻ യയാതി എന്ന രാജർഷിയാണ്. എന്റെ പുണ്യം തീർന്നപ്പോൾ സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് വീണു. നല്ലവരോടൊപ്പം വീഴണമെന്ന് ആലോചിച്ചപ്പോൾ, അവരോടൊപ്പം തന്നെ ഞാൻ വീണു.
സത്യമേതദ്ഭവതു തേ കാങ്ക്ഷിതം പുരുഷര്ഷഭ । സര്വേഷാം നഃ ക്രതുഫലം ധര്മശ്ച പ്രതിഗൃഹ്യതാമ്
നിന്റെ ആഗ്രഹം സത്യമായിക്കട്ടെ, മഹാനായവനേ. ഞങ്ങളുടെ യാഗഫലവും ധർമ്മവും നീ സ്വീകരിക്കണമേ.
നാഹം പ്രതിഗ്രഹധനോ ബ്രാഹ്മണഃ ക്ഷത്രിയോഽഹ്യഹമ്। ന ച മേ പ്രവണാ ബുദ്ധിഃ പരപുണ്യവിനാശനേ
ഞാൻ ഭിക്ഷയിലൂടെ ജീവിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ അല്ല, ഞാൻ ഒരു ക്ഷത്രിയൻ ആണ്. മറ്റുള്ളവരുടെ പുണ്യം നശിപ്പിക്കാൻ എന്റെ മനസ്സ് ഒരിക്കലും തയ്യാറല്ല.
ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ തു മൃഗചര്യാക്രമാഗതാമ്। മാധവീം പ്രേക്ഷ്യ രാജാനസ്തേഽഭിവാദ്യേദമബ്രുവന്
അതേ സമയം കാട്ടിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന മാധവിയെ രാജാക്കന്മാർ കണ്ടു. അവർ അവളെ ആദരപൂർവ്വം അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
കിമാഗമനകൃത്യം തേ കിം കുര്മഃ ശാസനം തവ। ആജ്ഞാപ്യാ ഹി വയം സര്വേ തവ പുത്രാസ്തപോധനേ
നീ എന്തിനാണ് ഇവിടെ വന്നത്? നിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം? ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായ നിന്റെ പുത്രന്മാരാണ്; നിന്റെ കല്പനയ്ക്ക് തയ്യാറാണ്.
തേഷാം തദ്ഭാഷിതം ശ്രുത്വാ മാധവീ പരയാ മുദാ। പിതരം സമുപാഗച്ഛദ്യയാതിം സാ വവന്ദ ച
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട മാധവി അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ അച്ഛൻ യയാതിയുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു, അവനോട് നമസ്കരിച്ചു.
സ്പൃഷ്ട്വാ മൂര്ധനി താന്പുത്രാംസ്താപസീ വാക്യമബ്രവീത് । ദൌഹിത്രാസ്തവ രാജേന്ദ്ര മമ പുത്രാ ന തേ പരാഃ
അവൾ തന്റെ പുത്രന്മാരുടെ തല തൊട്ട്, ആ തപസ്വിനി പറഞ്ഞു: 'രാജാധിരാജാ, ഇവരാണ് നിന്റെ മുമ്മക്കൾ. ഇവർ എന്റെ മക്കളാണ്, മറ്റാരുമല്ല.'
ഇമേ ത്വാം താരയിഷ്യന്തി ദിഷ്ടമേതത്പുരാതനമ് । അഹം തേ ദുഹിതാ രാജന്മാധവീ മൃഗചാരിണീ
ഇവരാണ് നിന്നെ രക്ഷിക്കേണ്ടവർ — ഇതാണ് പഴയ വിധി. രാജാവേ, ഞാൻ നിന്റെ മകൾ മാധവി, കാട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവളാണ്.
മയാഽപ്യുപചിതോ ധര്മസ്തതോഽര്ധം പ്രതിഗൃഹ്യതാമ് । യസ്മാദ്രാജന്നരാഃ സര്വേ അപത്യഫലഭാഗിനഃ
എനിക്ക് കൂടി ധർമ്മം സമ്പാദിച്ചിട്ടുണ്ട്; അതിൽ പാതി നീ സ്വീകരിക്കണം. കാരണം, രാജാവേ, എല്ലാവർക്കും മക്കളുടെ ഫലത്തിൽ പങ്കുണ്ട്.
തസ്മാദിച്ഛന്തി ദൌഹിത്രാന്യഥാ ത്വം വസുധാധിപ
അതുകൊണ്ടാണ് മുമ്മക്കളെ എല്ലാവരും ആഗ്രഹിക്കുന്നത്, ഭൂമിയുടെ അധിപതിയായ നീയുപോലെ തന്നെ.
അഭിവാദ്യ നമസ്കൃത്യ മാതാമഹമഥാബ്രുവന് । ഉച്ചൈരനുപമൈഃ സ്നിഗ്ധൈഃ സ്വരൈരാപൂര്യ മേദിനീമ് । മാതാമഹം നൃപതയസ്താരയന്തോ ദിവശ്ച്യുതമ്
അവർ മുത്തശ്ശനോട് അഭിവാദ്യവും നമസ്കാരവും ചെയ്തു. രാജാക്കന്മാർ അവരുടെ ഉജ്ജ്വലവും സ്നേഹപൂർവ്വവുമായ ശബ്ദത്തിൽ ഭൂമി നിറച്ച് പറഞ്ഞു: 'മുത്തശ്ശാ, ഞങ്ങൾ രാജാക്കന്മാർ, സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് വീണ നിന്നെ രക്ഷിക്കും.'
രാജധര്മഗുണോപേതാഃ സത്യധര്മഗുണാന്വിതാഃ। ദൌഹിത്രാസ്തേ വയം രാജന്ദിവമാരോഹ പാര്ഥിവ
രാജധർമ്മത്തിലും സത്യത്തിലും ഗുണമുള്ളവരായ ഞങ്ങൾ നിന്റെ മുമ്മക്കളാണ്, രാജാവേ. ഭൂമിയുടെ അധിപതിയായ നീ സ്വർഗത്തിലേക്ക് കയറിയിരിക്കുക.
അഥാകസ്മാദുപഗതോ ഗാലവോഽപ്യാഹ പാര്ഥിവമ് । തപസോ മേഽഷ്ടഭാഗേന സ്വര്ഗമാരോഹതാം ഭവാന്
അപ്പോൾ അപ്രതീക്ഷിതമായി ഗാലവനും രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ വന്നു പറഞ്ഞു: 'എന്റെ തപസ്സിന്റെ എട്ടിൽ ഒരു ഭാഗംകൊണ്ട് നീ സ്വർഗത്തിലേക്ക് കയറട്ടെ.'
പ്രത്യഭിജ്ഞാതമാത്രോഽഥ സദ്ഭിസ്തൈര്നരപുങ്ഗവഃ। സമാരുരോഹ നൃപതിരസ്പൃശന്വസുധാതലമ് । യയാതിര്ദിവ്യസംസ്ഥാനോ ബഭൂവ വിഗതജ്വരഃ
അവരെല്ലാവരും യഥാർത്ഥത്തിൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞപ്പോൾ, ആ മഹാനായ രാജാവ് ഭൂമിയെ തൊടാതെ ഉയർന്ന് കയറി. യയാതി ദൈവികരൂപം സ്വീകരിച്ച് സുഖമായി മാറി.
ദിവ്യമാല്യാമ്ബരധരോ ദിവ്യാഭരണഭൂഷിതഃ। ദിവ്യഗന്ധഗുണോപേതോ ന പൃഥ്വീമസ്പൃശത്പദാ
ദൈവികമായ പുഷ്പമാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും ധരിച്ച്, ദൈവാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞ്, ദൈവസൗരഭ്യം നിറഞ്ഞ്, അവൻ കാലുകൊണ്ട് ഭൂമിയെ തൊട്ടില്ല.
തതോ വസുമനാഃ പൂര്വമുച്ചൈരുച്ചാരയന്വചഃ ।। ഖ്യാതോ ദാനപതിര്ലോകേ വ്യാജഹാര നൃപം തദാ
അപ്പോൾ വസുമാനസ് മുമ്പുപോലെ ഉച്ചത്തിൽ പ്രസംഗിച്ചു. ലോകത്തിൽ ദാനശീലനായവനായി പ്രശസ്തനായ അവൻ രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പ്രാപ്തവാനസ്മി യല്ലോകേ സര്വവര്ണേഷ്വഗര്ഹയാ । തദപ്യഥ ച ദാസ്യാമി തേന സംയുജ്യതാം ഭവാന്
ലോകത്തിലെ എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങളിലും ഞാൻ അപമാനം കൂടാതെ നേടിയതെല്ലാം ഞാൻ നിനക്ക് നൽകാം; അതിനൊപ്പം നീയും ഐക്യപ്പെടണം.
യത്ഫലം ദാനശീലസ്യ ക്ഷമാശീലസ്യ യത്ഫലമ് । യച്ച മേ ഫലമാധാനേ തേന സംയുജ്യതാം ഭവാന്
ദാനത്തിന്റെയും ക്ഷമയുടെയും ഫലം എത്രയോ ഉണ്ടെങ്കിലുമത്, എന്റെ സമർപ്പണത്തിന്റെ ഫലവും കൂടെ, ആ സകലവും നിനക്കു ലഭിക്കട്ടെ.
തതഃ പ്രതര്ദനോഽപ്യാഹ വാക്യം ക്ഷത്രിയപുങ്ഗവഃ । യഥാ ധര്മരതിര്നിത്യം നിത്യം യുദ്ധപരായണഃ
അപ്പോൾ ക്ഷത്രിയരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ പ്രതർദനൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: എനിക്കു എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനമുണ്ടെന്നതുപോലെ തന്നെ, യുദ്ധത്തിലും എനിക്ക് സ്ഥിരമായ താത്പര്യമുണ്ട്.